...Μέσα σε 1,5 χρόνο πέθαναν στη νέα τους πατρίδα 20.000 πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο από τύφο, ελονοσία και δυσεντερία
Όποιος νομίζει ότι οι επιδημίες είναι κάτι καινούριο μάλλον δεν γνωρίζει την πραγματική ανθρώπινη αλλά και την δική μας ιστορία. Η περιοχή έχει πληγεί από σοβαρές ασθένειες που πέρασαν – ως μια λεπτομέρεια όμως - στην ιστορία, την λογοτεχνία, την ιστορική μνήμη, ακόμα και στην προφορική ιστορία. Μιλώντας με τους γονείς μας θα μας πουν ότι έχουν ζήσει τουλάχιστον 2-3 παρόμοιες ή ποιο σοβαρές καταστάσεις επιδημιών από τον τύφο, την ελονοσία, την δυσεντερία και την ισπανική γρίπη 1918-1923 μέχρι τις επανεμφανίσεις των επιδημιών γρίπης σε επόμενες δεκαετίες.
  Όμως υπάρχουν και καταστάσεις που επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά. Στη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του 1920 οι μεταδοτικές ασθένειες όπως ο τύφος και η ελονοσία, οδήγησαν σε απολύμανση, καραντίνα και ...ομαδικούς τάφους για τους πρόσφυγες από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία. Οι «ύποπτοι» πρόσφυγες αναγκάζονταν σε κρύο λουτρό και κουρεύονταν γουλί. Τα ρούχα τους έμπαιναν σε κλίβανο. Η μετακίνηση των προσφύγων απαγορεύονταν με οποιοδήποτε μέσο. Ο στρατός απαγόρευε την είσοδο και έξοδο στους προσφυγικούς οικισμούς, την επικοινωνία με κατοίκους της Θεσσαλονίκης. Μέσα σε 1,5 χρόνο πέθαναν 20.000 πρόσφυγες από την Μικρά Ασία και τον Πόντο εξαιτίας των κακών συνθηκών ζωής στους καταυλισμούς, την απουσία υγιεινής και του γεγονότος ότι ήταν εξαντλημένοι.
  Στην έρευνά της Ελένης Ιωαννίδου (Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού του Δήμου Καλαμαριάς) «Η προσφυγική Καλαμαριά» που περιλαμβάνεται στην έκδοση της Εταιρίας Μακεδονικών Σπουδών “Οι πρόσφυγες στη Μακεδονία», αναφέρει: “το 1920 καταγράφονταν μέχρι και 44 θάνατοι την ημέρα, ενώ μέσα σε ενάμιση χρόνο έχασαν τη ζωή τους περίπου 20.000 πρόσφυγες στην Καλαμαριά! Η εγκατάσταση των Καυκασίων προσφύγων του 1920-21 στη Θεσσαλονίκη αποτέλεσε αρμοδιότητα της Υπηρεσίας Περιθάλψεως και στη συνέχεια του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας. Στα στρατιωτικά παραπήγματα της Καλαμαριάς συγκροτήθηκε προσφυγικός καταυλισμός. Ήδη το καλοκαίρι του 1920 κατοικούνταν τουλάχιστον 72 από τους υπάρχοντες θαλάμους, ενώ έναν χρόνο αργότερα έφτασε να φιλοξενεί μέχρι και 6.000 πρόσφυγες”.
Στην ίδια έρευνα αναφέρεται:
Παρά την προηγούμενη εμπειρία των υπηρεσιών, οι συνθήκες διαβίωσης κάθε άλλο παρά οργανωμένες και ιδανικές υπήρξαν. Οι τοπικές εφημερίδες αποκαλούσαν την Καλαμαριά «νεκροταφείον». Στους πέντε θαλάμους του νοσοκομείου περιθάλπτονταν κατά μέσο όρο 200 άτομα, από δύο μόνο γιατρούς. Στα υπομνήματα των προσφυγικών φορέων, όπως η Κεντρική Επιτροπή Καυκασίων Προσφύγων, το κύριο πρόβλημα επί σειρά ετών παραμένει η αυξημένη θνησιμότητα, η συχνότητα και η σφοδρότητα με την οποία σοβαρές ασθένειες, όπως η ελονοσία, η δυσεντερία, τα αποστήματα και κυρίως ο εξανθηματικός τύφος έπλητταν τον πληθυσμό. Οι καταγγελίες συνέδεαν το φαινόμενο με την κάκιστη ποιότητα της παρεχόμενης τροφής, ακόμη και τη λιμοκτονία λόγω έλλειψης συσσιτίων. Εξίσου σημαντική αποδείχθηκε η έλλειψη φαρμάκων, νοσηλευτικού προσωπικού και ιατρικών εργαλείων, η μαζική συμβίωση σε θαλάμους χωρίς τζάμια, κλινοσκεπάσματα και ρουχισμό και οι εστίες μόλυνσης, δηλαδή οι σωροί των σκουπιδιών και οι ξεχειλισμένοι βόθροι που σπάνια απασχολούσαν την υπηρεσία καθαριότητας του δήμου... Η απαξίωση της ανθρώπινης ζωής δεν αποτυπώθηκε μόνο στο τρομακτικό νούμερο των 20.000 περίπου προσφύγων που πέθαναν στην Καλαμαριά σε ενάμισι μόλις έτος. Η καραντίνα στον προσφυγικό καταυλισμό επανέρχεται ως τραυματικό βίωμα στη συλλογική μνήμη των Καυκασίων, όχι τόσο επειδή συνεπαγόταν τον μακροχρόνιο αποκλεισμό τους από την πόλη υποδοχής, όσο γιατί εφαρμόσθηκε, κατά τους ίδιους, με τους σκληρούς όρους ενός στρατοπέδου συγκέντρωσης”.
  Μια μνήμη που έμεινε είναι η στάση του αστικού λεωφορείου του ΟΑΣΘ, στη στάση Βενιζέλου – Νέα Κρήνη) «Τα απολυμαντήρια», εκεί όπου υπήρχαν απολυμαντήρια για τους πρόσφυγες 1920-1923.
  Στην ελληνική γραμματεία υπάρχουν, επίσης, αναφορές σε λοιμούς / επιδημίες, τόσο από τον Όμηρο (Ιλιάδα) και τον Θουκυδίδη (Πελοποννησιακός Πόλεμος) όσο και από πιο σύγχρονους, όπως ο Παπαδιαμάντης, η Διδώ Σωτηρίου, ο Καραγάτσης, ο Ηλίας Βενέζης και ο Στρατής Μυριβήλης.
Διαβάστε αναλυτικά το άρθρο μου "Οι επιδημίες στην ελληνική λογοτεχνία"
 
 
 
Το Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο με ψήφισμα του στις 15.5.2020 ζητάει πακέτο ανάκαμψης και μετάβασης σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο ύψους 2 τρισεκατομμυρίων Ευρώ, επιπλέον του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού (Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2020-2027), από τα οποία τουλάχιστον το 50% με μορφή ενισχύσεων και το υπόλοιπο με μορφή χαμηλότοκων δανείων, που θα βασίζεται σε ένα Πράσινο Σχέδιο και θα είναι συμβατό με την Πράσινη Συμφωνία (Green Deal).
Το ψήφισμα υποστηρίχθηκε από όλες σχεδόν τις πολιτικές ομάδες (505 ευρωβουλευτές ψήφισαν υπέρ, 116 κατά και 95 απείχαν) και ενσωματώνει τις περισσότερες από τις προτάσεις των Πράσινων στο Ευρωκοινοβούλιο.
Η Κομισιόν αναμένεται να παρουσιάσει το δικό της σχέδιο για την ανάκαμψη που αναμένεται να αφορά μάλλον 1-1,5 τρις ευρώ, ενώ το Συμβούλιο (κυβερνήσεις αντιδρούν μέχρι τώρα τόσο στο ύψος του πακέτου, όσο και στο αν θα έχει την μορφή ενισχύσεων (προκρίνοντας κυρίως δάνεια).
Ποια είναι τα κρίσιμα θέματα για μια δίκαιη ανάκαμψη
- Οι στόχοι του σχεδίου ανάκαμψης: θα είναι επιστροφή στο συγκεκριμένο οικονομικό και παραγωγικό μοντέλο, με τις μεγαλύτερες χρηματοδοτήσεις να κατευθυνθούν σε τομείς που έχουν σημαντικές περιβαλλοντικές, κλιματικές και κοινωνικές επιπτώσεις ή θα χρηματοδοτήσουν την μετάβαση σε ένα νέο οικονομικό και παραγωγικό μοντέλο στο οποίο θα συμμετάσχουν με δίκαιο τρόπο όλοι; Είναι γεγονός ότι βλέψεις έχουν όλοι οι μεγάλοι παίχτες, ακόμα και αυτοί που προκαλούν μεγάλη βλάβη στο κλίμα και οικολογική καταστροφή. Ποιοι θα είναι οι στόχοι στις μεταφορές, στον τουρισμό, στη γεωργία, στις υποδομές, στα κτήρια, στο χρηματοπιστωτικό σύστημα;
- Το ύψος του πακέτου ανάκαμψης: θα είναι 1 τρις όπως προτείνει το Συμβούλιο , 1,5 τρις όπως μάλλον θα προτείνει η Κομισιόν ή 2 τρις όπως ζητάει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο;
- Ο χαρακτήρας του πακέτου: θα είναι κυρίως δάνεια προς τα Κράτη Μέλη και από αυτά μέσω των τραπεζών θα παρέχουν δάνεια προς τις επιχειρήσεις (για κεφάλαια κίνησης ή άλλες ανάγκες), ή το μεγαλύτερο ποσοστό του θα έχει μορφή ενισχύσεων προς τα Κράτη Μέλη και από αυτά προς τις επιχειρήσεις χωρίς διακρίσεις για επενδύσεις και μεταρρύθμιση του παραγωγικού μοντέλου (διατήρηση της απασχόλησης, πράσινες επενδύσεις, κοινωνική και ψηφιακή καινοτομία) ,
- Ποια θα είναι η σχέση του Πακέτου Ανάκαμψης με το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (2020-2027), δηλαδή τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ: θα είναι νέοι επιπλέον πόροι, ή θα περιλαμβάνει κυρίως αναδιάταξη υπαρχόντων πόρων και άρα δεν θα προστεθούν παρά πολύ ελάχιστοι νέοι πόροι για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας;
 

Ενωμένοι οι ευρωβουλευτές από όλο σχεδόν το πολιτικό φάσμα για το σχέδιο Ανάκαμψης: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά σχέδιο οικονομικής ανάκαμψης & μετασχηματισμού ύψους € 2 τρισεκατομμυρίων, με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία να βρίσκεται στο κέντρο. Τουλάχιστον 1 τρισεκατομμύρια € θα πρέπει να είναι υπό μορφή επιχορηγήσεων που χρηματοδοτούνται μέσω κοινού δανείου εγγυημένου από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Αυτές οι επενδύσεις θα επέτρεπαν παράλληλα να επιτύχουμε τους κλιματικούς στόχους μας, να προστατεύσουμε τη βιοποικιλότητα και να διορθώσουμε ταυτόχρονα τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες. 
Τώρα ήρθε η ώρα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υπερασπιστεί αυτή την πρόταση μπροστά στα κράτη μέλη

Οι Ευρωβουλευτές, με ψήφισμα της Ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την αναθεώρηση του προϋπολογισμού μετά το 2020 και τα σχέδια ανάκαμψης, ζητάνε ισχυρό πακέτο χρηματοδότησης, εστιασμένο στις ανάγκες των πολιτών και σε περαιτέρω αύξηση του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού.

Το ψήφισμα υιοθετήθηκε την Παρασκευή 15.5.2020 με 505 ψήφους υπέρ, 116 κατά και 69 αποχές.

«Οι Ευρωπαίοι πολίτες πρέπει να βρίσκονται στην καρδιά της στρατηγικής ανάκαμψης», τονίζουν οι ευρωβουλευτές, προσθέτοντας ότι “το ΕΚ θα συνεχίσει σταθερά να υπερασπίζεται τα συμφέροντα των πολιτών. Οι προσπάθειες ανάκαμψης πρέπει να έχουν ισχυρή κοινωνική διάσταση ώστε να αντιμετωπίζουν τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, καθώς και τις ανάγκες όσων επηρεάστηκαν περισσότερο από την κρίση“.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εμμένει στη θέση του ότι το νέο «Ταμείο Ανάκαμψης και Μετασχηματισμού» (Recovery and Transition Fund) θα πρέπει να

  • είναι της τάξης των δύο τρισεκατομμυρίων. ευρώ,
  • χρηματοδοτηθεί «μέσω της έκδοσης μακροπρόθεσμων ομολόγων ανάκαμψης»
  • διανεμηθεί μέσω δανείων και, κυρίως, μέσω επιχορηγήσεων και άμεσων πληρωμών για επενδύσεις και ίδια κεφάλαια

Οι ευρωβουλευτές καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

  • να μην κάνει χρήση «αμφίβολων πολλαπλασιαστών για να διαφημίσει φιλόδοξους αριθμούς»
  • να μην καταφύγει σε «χρηματοοικονομική αλχημεία»,

καθώς διακυβεύεται η αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Εκτός των προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από το ΠΔΠ, χρειάζονται επενδύσεις ανάπτυξης

Το Σχέδιο Ανάκαμψης πρέπει να συνοδεύει το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ), δηλαδή τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, χωρίς να επηρεάσει αρνητικά τα υφιστάμενα και επερχόμενα ευρωπαϊκά προγράμματα, προειδοποιούν οι ευρωβουλευτές.

Επιπρόσθετα, επιμένουν ότι το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) πρέπει να αυξηθεί και επισημαίνουν ότι το Ευρωκοινοβούλιο θα χρησιμοποιήσει το δικαίωμα βέτο σε περίπτωση που οι απαιτήσεις του δεν ικανοποιηθούν.

Η χρηματοδότηση Ανάκαμψης «πρέπει να διοχετευθεί σε προγράμματα εντός του προϋπολογισμού της ΕΕ» για να διασφαλιστεί η κοινοβουλευτική εποπτεία και συμμετοχή. Το ΕΚ πρέπει επίσης να συμμετέχει πλήρως στη «διαμόρφωση, υιοθέτηση και εφαρμογή του ταμείου ανάκαμψης». Οι ευρωβουλευτές προειδοποιούν την Επιτροπή να απέχει από «κάθε προσπάθεια σχεδιασμού μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής ανάκαμψης που δεν συμβαδίζει με την κοινοτική μέθοδο και προσφεύγει σε διακυβερνητικά μέσα».

Το σχέδιο πρέπει να επικεντρώνεται στις προτεραιότητες της Πράσινης Συμφωνίας και της ψηφιακής ατζέντας

Τα «εκτενή μέτρα ανάκαμψης», τα οποία οι ευρωβουλευτές απαίτησαν ήδη με ψήφισμά τους τον Απρίλιο, πρέπει να:

  • διαρκέσουν αρκετά ώστε να αντιμετωπίσουν τις «αναμενόμενες βαθιές και μακροχρόνιες συνέπειες της τρέχουσας κρίσης»,
  • «μεταβάλλουν τις οικονομίες μας» στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις,
  • «αυξήσουν τις ευκαιρίες εργασίας και δεξιοτήτων για να μετριάσουν τον αντίκτυπο της κρίσης στους εργαζόμενους, τους καταναλωτές και τις οικογένειες».

Οι ευρωβουλευτές ζητούν να δοθεί προτεραιότητα σε επενδύσεις που συμβαδίζουν με την Πράσινη Συμφωνία και την ψηφιακή ατζέντα και εμμένουν στη θέσπιση ενός αυτόνομου ευρωπαϊκού προγράμματος υγείας.

Η μεταρρύθμιση των εσόδων της ΕΕ καθίσταται ζωτικής σημασίας

Οι ευρωβουλευτές υπενθυμίζουν την έκλησή τους για την εισαγωγή ενός πακέτου νέων «ιδίων κεφαλαίων» (πηγές εσόδων της ΕΕ), για την αποφυγή περαιτέρω αύξησης των άμεσων συνεισφορών των κρατών μελών στον προϋπολογισμό της ΕΕ για να καλυφθούν οι ανάγκες του ΠΔΠ και του Ταμείου Ανάκαμψης και Μετασχηματισμού.

Καθώς το ανώτατο όριο για τα έσοδα της ΕΕ εκφράζεται σε ποσοστό ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος, το οποίο αναμένεται να μειωθεί σημαντικά λόγω της κρίσης, οι ευρωβουλευτές ζητούν επίσης μία «άμεση και μόνιμη αύξηση του ανώτατου ορίου για Ίδιους Πόρους».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να υποβάλει σύντομα πρόταση για το αναθεωρημένο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο και το Ταμείο Ανάκαμψης που θα λαμβάνει υπόψιν την υγειονομική κρίση και τις συνέπειές της. Καθώς ο υφιστάμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ (2014-2020) εκπνέει στο τέλος της χρονιάς, η ΕΕ χρειάζεται νέο δημοσιονομικό προγραμματισμό για τα επόμενα επτά χρόνια. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σχέδια για το νέο ΠΔΠ για την περίοδο 2021-2027 τον Μάιο του 2018. Το ΕΚ υιοθέτησε την πρότασή του τον Νοέμβριο του 2018, και επιβεβαίωσε ξανά τη θέση του τον Οκτώβριο του 2019. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δεν έχει καταφέρει ακόμη να συμφωνήσει σε μια θέση.

 
 
 
 

 

Η επιστημονική πληροφορία: 68.000 θάνατοι από γρίπη καταγράφηκαν στην Ιταλία από το 2012 έως το 2017 και πιο συγκεκριμένα.

2013/2014: 7,027
2014/2015: 20,259,
2015/2016: 15,801
2016/2017: 24,981

Δείτε πιο κάτω περίληψη του επιστημονικού άρθρου και στο λινκ περισσότερα. Παρακαλώ και οι δημοσιογράφοι για να μην αναπαράγουν άκριτα στερεότυπα και αντιεπιστημονικές απόψεις.

Ο δείκτης ετήσιας θνησιμότητας ανά 100.000 άτομα ήταν 11.6 με 41.2, με τα περισσότερα άτομα που πέθαναν από αιτίες που συνδέονται με την γρίπη να είναι κυρίως ηλικιωμένοι. Παρόλα αυτά, ο δείκτης θανάτων από αιτίες που σχετίζονται με τη γρίπη μεταξύ παιδιών ηλικίας μικρότερης από τα 5 έτη για τις δύο χρονιές που μελέτησαν οι ερευνητές 2014/15 και 2016/17 ήταν αντιστοίχως 1.05/100,000 και 1.54/100,000 (κάτι που ελάχιστα παρατηρήθηκε σε αυτή τη Ά φάση σε σχέση με τον νέο κοροναϊό).

Μπαίνοντας στην δεύτερη φάση της εποχής COVID-19 (οπότε ο νέος κοροναϊός θα γίνει ενδημικός, αλλά είναι απίθανο να εξαφανιστεί πλήρως) πρέπει να συζητήσουμε με ψυχραιμία και με βάση επιστημονικά δεδομένα και διεπιστημονική προσέγγιση (υγειονομική, βιολογική, οικολογική, κοινωνιολογική, ακόμα και ιστορική) την οικολογία της ασθένειας. τα θετικά, προβληματικά και ελλειμματικά χαρακτηριστικά κάθε μοντέλου ανάσχεσης της διάδοσης της επιδημίας στην Α' φάση αλλά και το πώς θα συμμετάσχει η κοινωνία στην επόμενη φάση.

Να δούμε τι είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο, πώς σχετίζονται οι επιπτώσεις του κοροναϊού με την υγειονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική προϊστορία κάθε χώρας, κυρίως για να είμαστε έτοιμοι για την επόμενη - πολύ πιθανή - επιστροφή αυτής ή κάποιας άλλης επιδημίας.

Αναφέρω τα στοιχεία αυτά για να έχουμε πιο κριτική ματιά και να μην αναπαράγουμε στερεότυπα σε σχέση με τις επιπτώσεις της #COVID19 για παράδειγμα στην Ιταλία. Φυσικά δεν πρέπει να μεταφέρουμε άκριτα ένα συμπέρασμα του στυλ "ο SARS-CoV-2 είναι ίδιος με την γρίπη και άρα δεν έπρεπε να παρθούν μέτρα". Το βασικό πρόβλημα ήταν/είναι ότι είναι καινούργιος στον άνθρωπο, δεν ξέραμε πώς θα συμπεριφερθεί στον οργανισμό μας, αν οι επιπτώσεις θα ήταν σοβαρές σε όλους ή σε κάποιους ανθρώπους, ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την νοσηρότητα και θνησιμότητα σε σχέση με τον νέο κοροναϊό και φυσικά δεν είχαν προετοιμαστεί τα συστήματα περίθαλψης σε πολλές χώρες για μαζικές εισαγωγές ασθενών.

Όμως στην νέα φάση θα ήταν καταστροφικό να παραμείνουμε ως χώρα στην ίδια στρατηγική, της εξατομικευμένης και μόνο συμπεριφοράς. Αντιθέτως, από σήμερα πρέπει να δούμε την οικολογία της ασθένειας και πώς θα αντιδράσουμε οργανωμένα και ολοκληρωμένα για να είμαστε ασφαλείς, κοινωνικά ενεργοί, με ένα αποτεσματικό μοντέλο υγείας (και όχι απλώς με περισσότερες ΜΕΘ) και με μια βιώσιμη και ανθεκτική οικονομία, που πρέπει τώρα να χτίσουμε με σχέδιο και από την αρχή. Εξίσου σημαντικό, πώς θα επιδράσουμε στους περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς παράγοντες που πιθανά έπαιξαν ρόλο στη νοσηρότητα και κυρίως στην θνησιμότητα σε διάφορες χώρες που ήταν πιο ανοικτές και έχουν τώρα δεδομένα.

Να δεχθούμε ότι το #ΜένουμεΣπίτι ήταν μια επιτυχής αλλά αναγκαστική λύση λόγω του γεγονότος ότι η διοίκηση, η κοινωνία και το σύστημα περίθαλψης δεν είχαν προετοιμαστεί, δεν ήταν έτοιμοι να αντιμετωπίσουν την επιδημία. Η επόμενη μέρα δεν μπορεί να βασιστεί στην ίδια στρατηγική. Έτσι κι αλλιώς θα συνειδητοποιήσουμε τώρα όλα τα διαρθρωτικά προβλήματα που έχουμε ως χώρα όχι μόνο στο επίπεδο το υγειονομικό αλλά και στο οικονομικό, εργασιακό, χρηματο-οικονομικό και κοινωνικό.

Δεν μπορεί, επίσης, να αντιμετωπιστεί καμία επιδημία ΧΩΡΙΣ ΕΝΕΡΓΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ και των πολιτών (όχι παθητική εφαρμογή κάποιων μέτρων) και ιδιαίτερα χωρίς εξειδίκευση μέτρων με τη συμμετοχή των διαφορετικών - και πιο ευάλωτων ομάδων.

Αυτό ισχύει και για την ανάκαμψη. ΔΕΝ θα επιστρέψουμε στον ίδιο κόσμο, είναι αυταπάτη να το πιστεύουμε. Τα μέτρα που εξαγγέλλονται βασίζονται σε πολλούς αστάθμητους παράγοντες αλλά απουσιάζει από αυτά μια στρατηγική που να έχει διαμορφωθεί με ευρύτερη συμμετοχή. Άλλες χώρες έχουν τα μέσα και το σχέδιο για το που θέλουν να πάνε. Εμείς δεν έχουμε τα μέσα - ναι θα έχουμε χάρη στην ΕΕ κάποια μέσα (περίπου 15 δις) και εργαλεία. Ελπίζουμε να επανασχεδιαστούν ώστε να μην αποκλείονται τελικά τόσοι πολλοί. Αλλά ας μην περιμένουμε κάποιους άλλους να σχεδιάσουν για εμάς χωρίς εμάς, όπως συνέβη με την δημοσιονομική κρίση, το που θα πρέπει να πάμε ως κοινωνία, σε ποιο παραγωγικό και οικονομικό μοντέλο θέλουμε να φτάσουμε. Αν δεν δούμε τι θέλουμε να κάνουμε και που μπορούμε να πάμε, θα χάσουμε άλλα 10 χρόνια.

Αν δεν υπάρχει ένα ΠΡΑΣΙΝΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ σχέδιο ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ αλλά και ΑΛΛΑΓΗΣ η καταστροφή μας θα είναι ολική, ακόμα και αν σε πρώτη φάση, ευτυχώς, δεν είχαμε πολλά θύματα από τον κοροναϊό.

Διαβάστε εδώ την περίληψη, και στο λινκ την επιστημονική έρευνα για τα θύματα της γρίπης στην Ιταλία.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Objectives: In recent years, Italy has been registering peaks in death rates, particularly among the elderly during the winter season. Influenza epidemics have been indicated as one of the potential determinantsof such an excess.

The objective of our study was to estimate the influenza-attributable contribution to excess mortality during the influenza seasons from 2013/14 to 2016/17 in Italy.

Methods: We used the EuroMomo and the FluMomo methods to estimate the annual trend of influenza-attributable excess death rate by age group. Population data were provided by the National Institute of Statistics, data on influenza like illness and confirmed influenza cases were provided by the National Institutes of Health. As an indicator of weekly influenza activity (IA) we adopted the Goldstein index, which is the product of the percentage of patients seen with influenza-like illness (ILI) and percentage of influenza-positive specimens, in a given week.

Results: We estimated excess deaths of 7,027, 20,259, 15,801 and 24,981 attributable to influenza epidemics in the 2013/14, 2014/15, 2015/16 and 2016/17, respectively, using the Goldstein index. The average annual mortality excess rate per 100,000 ranged from 11.6 to 41.2 with most of the influenza-associated deaths per year registered among the elderly. However children less than 5 years old alsoreported a relevant influenza attributable excess death rate in the 2014/15 and 2016/17 seasons (1.05/100,000 and 1.54/100,000 respectively).

Conclusions: Over 68,000 deaths were attributable to influenza epidemics in the study period. The observed excess of deaths is not completely unexpected, given the high number of fragile very old subjects living in Italy. In conclusion, the unpredictability of the influenza virus continues to present amajor challenge to health professionals and policy makers. Nonetheless, vaccination remains the most effective means for reducing the burden of influenza, and efforts to increase vaccine coverage and the introduction of new vaccine strategies (such as vaccinating healthy children) should be considered to reduce the influenza attributable excess mortality experienced in Italy and in Europe in the lastseasons.© 2019

The Authors. Published by Elsevier Ltd on behalf of International Society for Infectious Diseases.This is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/).

 

 

 

Η ανακοίνωση του θανάτου του Δ. Κρεμαστικού άνοιξε μια ενδιαφέρουσα αλλά πολλές φορές πολωμένη συζήτηση: πέθανε όντως από τον κοροναϊό (όπως αναφέρθηκε επίσημα) ή από ενδονοσοκομειακή λοίμωξη (όπως ανέφερε ο Α. Λοβέρδος με βάση τον ισχυρισμό της συζύγου του - και γιατρού;)

Δεν το ξέρω και δεν μπορώ να υποστηρίξω την μία ή την άλλη άποψη αλλά αυτό ανοίγει μια σημαντική συζήτηση που σε διεθνές επίπεδο έχει ξεκινήσει αλλά όχι εδώ. Το πώς και αν σωστά καταγράφονται (ή δεν καταγράφονται) οι θάνατοι (από τον κοροναϊό ή πιθανώς από τον κοροναϊό), ποιοι είναι αυτοί που πεθαίνουν, ποιοι άλλοι παράγοντες παίζουν ρόλο στην ίαση ή στην κατάληξη των ατόμων, ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την θνησιμότητα πέρα από τον ιό τον ίδιο αλλά και αν είναι σωστή η στρατηγική για την υγεία γενικότερα ή πρέπει να αναθεωρηθεί. Επίσης, θα πρέπει να γίνει μια σοβαρή δημόσια συζήτηση για τα διαφορετικά μοντέλα (5 ή έξη) που εφαρμόστηκαν παγκόσμια σε σχέση με τον κοροναϊό - και τα χαρακτηριστικά τους σε συνδυασμό με τα δυνατά και αδύνατα σημεία τους, μοντέλα που όμως αντανακλούν υπάρχουσες πολιτικές και κοινωνικό-πολιτισμικές στάσεις, δεν μεταφέρονται αυτούσια από μια χώρα σε μια άλλη. Η συζήτηση αυτή έχει επιστημονικό αλλά και κοινωνικο-πολιτικό ενδιαφέρον και πρέπει να διεξαχθεί και στη χώρα μας με ήπιο και τεκμηριωμένο τρόπο και όχι φανατισμό ούτε εθνικό εγωισμό και φανατισμό.

Ένα σοβαρό θέμα είναι, επίσης, αυτό των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων που επηρεάζει το 8-10% των ασθενών με σοβαρά νοσήματα που εισάγονται στο νοσοκομείο. Σε πολλές χώρες τα θύματα είναι πάρα πολλά. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας σε κάθε δεδομένη στιγμή 1.400.000 άτομα υποφέρουν από ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις (δηλαδή λοιμώξεις που αναπτύσσονται στο χώρο του νοσοκομείου και κυρίως στις εντατικές μονάδες και στους γύρω χώρους).

"The highest frequencies of nosocomial infections were reported from hospitals in the Eastern Mediterranean and South-East Asia Regions (11.8 and 10.0% respectively), with a prevalence of 7.7 and 9.0% respectively in the European and Western Pacific Regions"

"Studies throughout the world document that nosocomial infections are a major cause of morbidity and mortality. A high frequency of nosocomial infections is evidence of a poor quality of health service delivery, and leads to avoidable costs. Many factors contribute to the frequency of nosocomial infections: hospitalized patients are often immunocompromised, they undergo invasive examinations and treatments, and patient care practices and the hospital environment may facilitate the

transmission of microorganisms among patients. The selective pressure of intense antibiotic use promotes antibiotic resistance. While progress in the prevention of nosocomial infections has been made, changes ιn medical practice continually present new opportunities for development of infection"

Από την έκθεση: WHO/CDS/CSR/EPH/2002.12  "Prevention of hospital-acquired infections"

Είναι αλήθεια ότι το θέμα των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων είναι σοβαρό είτε ο Κρεμαστινός πέθανε εξ αιτίας του SARS-CoV-2 είτε όχι. Ορισμένοι ανεβάζουν τα θύματα από ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις σε 3-7.000 ετησίως στην Ελλάδα. Δεν ξέρω αν ισχύουν τα νούμερα, αλλά γνωρίζουμε από την εμπειρία ότι το πρόβλημα είναι μεγάλο.

Υπάρχει, επίσης, ένα άλλο σοβαρό παγκόσμιο ζήτημα που σχετίζεται με την δήλωση των αιτιών θανάτου αυτή την περίοδο. Το θέμα έχει αναδειχθεί σε διεθνές επίπεδο ακόμα από οργανισμούς όπως ο WHO αλλά και από την ΕΕ, ενώ αναφέρεται και σε έκθεση του Ευρωκοινοβουλίου. Είναι τελικά θέμα που αφορά την κοινωνία: γίνεται η καταγραφή των θανάτων με ενιαίο κι αξιόπιστο τρόπο ή όχι;

Υπάρχουν σε ορισμένες περιπτώσεις αναφορές θανάτων που αποδίδονται στον ιό αλλά πιθανόν άλλη είναι η τελική αιτία θανάτου (πχ ενδονοσοκομειακή λοίμωξη), ενώ σε άλλες περιπτώσεις δεν αναφέρονται θάνατοι από τον ιό, αν για παράδειγμα συμβούν εκτός νοσοκομείου ή ορισμένες κυβερνήσεις αποκρύπτουν θανάτους για να εμφανίσουν μικρότερο αριθμού θυμάτων. Για παράδειγμα η Κίνα αναθεωρεί τον αριθμό των θανάτων - δηλώνοντας ότι επανεξετάζει τις αναφορές - η εκτίμηση είναι ότι μπορεί να είναι και τριπλάσιος ο αριθμός, ενώ για άλλες χώρες υπάρχουν υποψίες για απόκρυψη στοιχείων (πχ Τουρκία) είτε στο γενικό πληθυσμό ή σε κοινότητες υπό περιορισμό (μειονότητες, φυλακισμένοι, μοναχικοί άνθρωποι στο σπίτι τους κ.ά.).

Φαντάζομαι ότι αργά ή γρήγορα θα δημοσιοποιηθούν εκθέσεις και θα μάθουμε περισσότερα για το ποια είναι τα θύματα. Προς το παρόν είναι μόνο αριθμοί, ενώ στις στατιστικές αναφέρεται η ηλικία και ότι σχεδόν όλοι είχαν "υποκείμενα νοσήματα".

Ποιο ρόλο παίζει. όμως, η ατμοσφαιρική ρύπανση στην θνησιμότητα και γενικά στη σοβαρότητα των επιπτώσεων της επιδημίας; Έρευνες δείχνουν ότι τα πιο πολλά θύματα είναι σε περιοχές της Κίνας, των ΗΠΑ και της Ευρώπης με υψηλή ατμοσφαιρική ρύπανση κι άρα με ευρύτατες επιπτώσεις στο αναπνευστικό σύστημα πολλών (βέβαια υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που πιθανώς παίζουν ρόλο). Να μην ξεχνάμε ότι οι πρόωροι θάνατοι στην Ελλάδα ΕΤΗΣΙΩΣ εξ αιτίας της ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι 6.500-13.500. Θα λέγαμε λοιπόν μπράβο αν όλοι, η κυβέρνηση, τα κόμματα, οι φορείς και οι πολίτες ξεκινάγαμε από αύριο μια μεγάλη και ολοκληρωμένη καμπάνια και δράσεις για να περιορίσουμε αυτόν τον "εχθρό" και να πετύχουμε σε πρώτη φάση μείωση κατά 50% των πρόωρων θανάτων από την ατμοσφαιρική ρύπανση. Σημαίνει, να ζήσουν περισσότερο και καλύτερα δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι. Είμαστε έτοιμοι να επιστρέφουμε σε μια νέα κανονικότητα από το μέλλον;

Ναι, η επιδημία COVID19 είναι σοβαρή γιατί είναι νέα και δεν ξέρουμε τη συμπεριφορά της αλλά αυτό δεν μπορεί να υπερκαλύψει όλα τα άλλα θέματα υγείας καθώς και τη συζήτηση για τα διαφορετικά μοντέλα αντιμετώπισής των επιδημιών αλλά και των παραγόντων που προκαλούν ζημιά στην υγεία. Δεν αντιμετωπίζονται με κοινωνική αποστασιοποίηση οι αρρώστιες και οι αιτίες που προκαλούν βλάβη στην υγεία, στην καλύτερη περίπτωση μειώνουμε μεσοπρόθεσμα τους θανάτους και κερδίζουμε χρόνο για να προετοιμαστούμε καλύτερα. Άρα άλλο αυτό και άλλο να πιστεύουμε ότι μπορούμε να ζήσουμε για πάντα χωρίς αγκαλιές, φιλιά, κοινωνικές εκδηλώσεις, παρέες. Τώρα βρισκόμαστε σε αυτή τη φάση. Να κερδίσουμε χρόνο. Αύριο, όμως, τι καλύτερο έχουμε κάνει για να αποφύγουμε μια νέα έξαρση; Αυτό θα πρέπει να ακούσουμε από την κυβέρνηση αλλά και τους επιστήμονες και να είμαστε γνώστες και συμμέτοχοι. Εκτός αν πρόκειται για κάτι πρωτοφανές, η επιδημία δεν θα εξαφανιστεί δια μαγείας. Άρα καλές είναι οι τακτικές κινήσεις αλλά ποια είναι η στρατηγική, τι μάθαμε πραγματικά, τι θα κάνουμε αύριο ή τον Οκτώβρη διαφορετικό;

Ο SARS-Cov-2 δεν είναι η μοναδική ασθένεια και δεν έπεσε από τον ουρανό. Υπάρχουν ήδη μέσα στα πρώτα 20 χρόνια του αιώνα μας 5 ή 6 νέες ασθένειες που εμφανίστηκαν σε παγκόσμιο επίπεδο και σχετίζονται έτσι κι αλλιώς με την οικολογική κρίση και την πίεση πάνω στην άγρια ζωή. Ο SARS-CoV-2 είναι ένας από πολλούς νέους στον άνθρωπο ιούς: SARS-CoV, HIV/AIDS, Ebola, MERS, αλλά και πολλούς άλλους ενδημικούς: Νίπα (Nipah – κυρίως στη Μαλαισία ή το Μπαγκλαντές), ιός Marburg (ιδιαίτερα στην Ανατολική Αφρική), ο Ζίκα κ.ά. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «πέρασμα του φραγμού του ανθρώπινου είδους». Δεν μπορούμε να περιμένουμε ότι όλες αυτές οι ασθένειες θα αντιμετωπίζονται με #ΜένουμεΣπίτι

Επίσης ας μην ξεχνάμε ότι εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν από παλιές αλλά αντιμετωπίσιμες ασθένειες όπως η ελονοσία ή η μαλάρια ή ενδημικές ασθένειες, ενώ 100.000 άνθρωποι στην Υεμένη έχουν χολέρα λόγω κακών συνθηκών ζωής, του πολέμου κ.ά.

Γι' αυτό εξάλλου όλο και περισσότερο μιλάμε για την One Health, δηλαδή από κοινού υγεία του ανθρώπου, του περιβάλλοντος και των συστημάτων καθώς και για την "οικολογία της ασθένειας" (και την "κοινωνιολογία της ασθένειας"). Δεν μπορούμε να απομονώνουμε τα θέματα υγείας από το περιβάλλον, τον οργανισμό μας αλλά και τις κοινωνικές συνθήκες.

Ακούμε ότι οι άνθρωποι που πεθαίνουν έχουν άλλα "υποκείμενα" νοσήματα. Μάλλον λοιπόν θα πρέπει να δούμε πώς θα βελτιωθεί υγεία συνολικότερα, πώς θα προωθηθεί η ενεργή και υγιής γήρανση, θα μειωθεί η ατμοσφαιρική ρύπανση και η περιβαλλοντική επιβάρυνση (20.000 πρόωροι θάνατοι ετησίως στην Ελλάδα σύμφωνα με WHO), θα βελτιωθεί η υγεία με φυσική άσκηση και πιο σωστή διατροφή, πώς θα είναι οι πόλεις μας υγιείς, η εργασία πιο ασφαλής, η οικονομία πιο ανθεκτική. Διαφορετικά, δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική η πολιτική για την υγεία αν επικεντρώνει αποκλειστικά στο νοσοκομείο ή τα φάρμακα. Προφανώς χρειάζονται και αυτά, αλλά πρέπει να συζητάμε και για όλα τα άλλα πριν από αυτά. Ένα απλό παράδειγμα: πόσοι μέσα στην κρίση δεν ένιωσαν την ανάγκη να πάνε μια βόλτα στο δάσος ή στο πάρκο ή να κάνουν μια βόλτα με ποδήλατο στους άδειους από αυτοκίνητα δρόμους; Δεν αποτελεί αυτό καμπανάκι ώστε να ενσωματώσουμε στην νέα πολιτική για την υγεία και τον περιβάλλοντα χώρο μας, να μην μας αρρωσταίνει δηλαδή η πόλη μας;

Διαβάστε η οικολογία της ασθένειας και ο ρόλος της οικολογικής κρίσης στην εμφάνιση νέων ασθενειών 

 

Η καμπάνια #LeaveNoOneBehind ("Κανένας/μία μόνος/η πίσω") ήταν τα κεντρικά συνθήματα παρεμβάσεων για την Πρωτομαγιά σε μια σειρά χωρών, με τη Γερμανία να πρωταγωνιστεί. Οι κινητοποιήσεις για την Πρωτομαγιά δεν έγιναν με τον συνηθισμένο τρόπο - μαζικές διαδηλώσεις - αλλά δεν έμειναν όλοι στο σπίτι παθητικά. Σε ορισμένες χώρες με ευφάνταστο  τρόπο ποικίλες δράσεις ανέδειξαν ως κεντρικό σύνθημα να μην αφήσουμε κανένα και καμία μόνο και μόνη μέσα στην κρίση: ευάλωτες ομάδες, άστεγοι, πρόσφυγες, άνεργοι. 

Οι "διαδηλώσεις" σε πολλές Γερμανικές #LeaveNoOneBehind και "Εκκενώστε τη Μόρια" αφορούσαν:

  • μικρές συγκεντρώσεις λίγων ατόμων σε διαφορετικά σημεία των πόλεων, αλλά κυρίως σε πλατείες, έξω από εκκλησίες, σημαντικά μνημεία των πόλεων
  • Εντυπωσιακά Graffiti σε τοίχους
  • ποδηλατικές πορείες
  • αναρτήσεις πανό σε σπίτια, γέφυρες, γερανούς και άλλους χώρους

Βερολίνο, Μόναχο, Βόννη, Μίνστερ, Άαχεν και πολλές άλλες Γερμανικές πόλεις αλλά και πόλεις στην Ελβετία και Αυστρία είδαν κινητοποιήσεις πολιτών με διαφορετικό βέβαια τρόπο γύρω από το ίδιο πολιτικό μήνυμα. Εξάλλου η ηλεκτρονική καμπάνια συλλογής υπογραφών #LeaveNoOneBehind έχει συγκεντρώσει ήδη την υποστήριξη 350.000 πολιτών από πολλές ευρωπαϊκές χώρες . 

Η εκκένωση του προσφυγικού καταυλισμού της Μόριας στη Λέσβο είναι ένα θέμα που κινητοποιεί πολλές πρωτοβουλίες πολιτών σε όλη την Ευρώπη και αποτέλεσε κεντρικό θέμα κινητοποίησης για την Πρωτομαγιά. 

 

Οι συνθήκες διαμονής ιδιαίτερα μέσα στην πανδημία χιλιάδων ανθρώπων έχει ευαισθητοποιήσει χιλιάδες πολίτες σε όλη την Ευρώπη.

Είναι αναμενόμενο να μην αποδέχονται ότι στην Ευρώπη υπάρχουν παρόμοιοι χώροι "φιλοξενίας" προσφύγων όπως αυτοί στη Μόρια, στη Σάμο ή στη Χίο. Στους καταυλισμούς προσφύγων οι συνθήκες είναι άθλιες, αλλά σήμερα στην εποχή της πανδημίας είναι σαφές ότι είναι αδύνατον να τηρηθούν οι κανόνες "κοινωνικής αποστασιοποίησης" και "υγιεινής και καθαριότητας".

  

Έχει δημιουργηθεί ένα αρχείο από δεκάδες βιντεάκια FilesfromMoria που παράγουν οι ίδιοι οι πρόσφυγες και τα οποία απεικονίζουν τις άθλιες συνθήκες διαμονής τους στη Μόρια αλλά και πρωτοβουλίες των ίδιων των προσφύγων να κάνουν όσο το δυνατόν πιο ανθρώπινες τις συνθήκες εγκλεισμού τους στην εποχή της πανδημίας, να φτιάξουν μάσκες, να μαζέψουν τα σκουπίδια ή να ανακυκλώσουν τα πλαστικά μπουκάλια αφού καθημερινά καταναλώνονται περίπου 30.000 μπουκάλια νερό. 

Δεν υπάρχει διαθέσιμη περιγραφή για τη φωτογραφία.

Αύριο ξεκινάει το #Ανοίγουμε. Αλλά φοβάμαι ότι καλλιεργείται η αντίληψη ότι επιστρέφουμε σε μια κανονικότητα του παρελθόντος. Θα έλεγα ότι πρέπει να σκεφτούμε σοβαρά ότι από αύριο πρέπει να "επιστρέψουμε σε μια κανονικότητα του μέλλοντος", όχι στο παρελθόν.
Υπάρχουν πολλά θέματα που πρέπει να συζητήσουμε. Ας ξεκινήσουμε από ένα σημαντικό: μετακινήσεις μέσα στην πόλη.

Τι συνιστά η κυβέρνηση: να κυκλοφορούμε με το ΙΧ για να μειωθεί η κίνηση με τα ΜΜΜ. Λάθος γιατί αυτό θα οδηγήσει σε απότομη αύξηση της κίνησης οχημάτων και κατά συνέπεια στην επιστροφή της υψηλής ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Όμως, οι έρευνες δείχνουν ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση συμβάλλει σοβαρά στην αύξηση της νοσηρότητας και θνησιμότητας του αστικού πληθυσμού γενικά (7.500-13.500 πρόωροι θάνατοι ετησίως στην Ελλάδα, πολλαπλάσιοι των 142 από τον κοροναϊό), ενώ και τώρα μέσα στην πανδημία διαπιστώνουμε ότι οι περισσότεροι θάνατοι συμβαίνουν σε περιοχές με υψηλή ατμοσφαιρική ρύπανση και αφορά ανθρώπους με υποκείμενη νόσο (άρα και αυτούς που έχουν προβλήματα του αναπνευστικού λόγω της ατμ. ρύπανσης). Αυτό που συστήνουν λοιπόν είναι επικίνδυνο για την δημόσια υγεία.

Η εικόνα ίσως περιέχει: ποδήλατο και κείμενο

Και πώς θα πηγαίνουμε στις δουλειές μας, θα ρωτήσει κάποιος;

Θα πρέπει να προωθήσουμε μια "στρατηγική επιστροφής στο μέλλον" με στόχο βιώσιμες, ανθεκτικές, πράσινες, υγιείς πόλεις και πράσινες μεταφορές που θα πατήσει πάνω στα περιβαλλοντικά "κεκτημένα" των επιπτώσεων από την τήρηση των μέτρων για την πανδημία. Είδαμε, για παράδειγμα, πολλούς ανθρώπους να ασκούνται και να κυκλοφορούν με ποδήλατο στην διάρκεια του #ΜένουμεΣπίτι γιατί ελευθερώθηκαν οι - άλλοτε πολυσύχναστοι ακόμα και στις γειτονιές - δρόμοι.

Δεν υπάρχει διαθέσιμη περιγραφή για τη φωτογραφία.

Η εικόνα ίσως περιέχει: ουρανός, δέντρο και υπαίθριες δραστηριότητες

Η εικόνα ίσως περιέχει: ένα ή περισσότερα άτομα, άτομα κάθονται, παπούτσια και υπαίθριες δραστηριότητες

Τι μπορεί να γίνει και να έχει άμεσο αποτέλεσμα, τώρα, όχι σε 5 χρόνια:
- Αύξηση της συχνότητας δρομολογίων των δημόσιων μέσων μεταφοράς ώστε λιγότεροι άνθρωποι να είναι σε κάθε όχημα, και φυσικά ενίσχυση των μέτρων προστασίας επιβατών και προσωπικού. Αν το πρόβλημα είναι η έλλειψη προσωπικού, μάλλον θα πρέπει να ιεραρχηθεί ως προτεραιότητα η πρόσληψη του, όπως αντιστοίχως συνειδητοποιήσαμε ότι χρειαζόμαστε γιατρούς και νοσηλευτές.
- Δημιουργία ενός ευρύτατου δικτύου ποδηλατοδρόμων με διαδικασίες εξπρές κι απλές κινήσεις, όπως με - προσωρινό έστω - χαρακτηρισμό δρόμων ως αποκλειστικής κυκλοφορίας ποδηλάτων και πεζών καθώς και δρόμων ήπιας κυκλοφορίας. Ένα τέτοιο δίκτυο, που θα είχε μηδενικό κόστος σε αυτή τη φάση, θα διευκολύνει κόσμο που εξοικειώθηκε ή ξαναθυμήθηκε το ποδήλατο να συνεχίσει να το χρησιμοποιεί στις καθημερινές μετακινήσεις του και για να πηγαίνει στην δουλειά του αλλά και πολλούς άλλους να εξοικειωθούν στην ασφαλή μετακίνηση με ποδήλατο. Υπάρχουν εδώ και χρόνια αναλυτικές προτάσεις και από συλλόγους ποδηλατιστών και από μελετητές. Μπορούν να εφαρμοστούν έστω και πιλοτικά για να αποκτήσουμε αύριο ένα εκτενές δίκτυο ποδηλατόδρομων. Η άσκηση και η κυκλοφορία με ποδήλατο είναι πλέον μέρος της στρατηγικής πολλών χωρών για βελτίωση της δημόσιας υγείας.
- Μείωση του ΦΠΑ για αγορά ποδηλάτων και εξοπλισμού για ποδηλάτες.
- Εκπόνηση σχεδίων για ηλεκτροκίνηση (υποδομές, δίκτυα, οχήματα) με προτεραιότητα στα δημόσια Μέσα Μετακίνησης, τα δίκυκλα, τα φορτηγά και τα ταξί) και σε δεύτερο επίπεδο για ηλεκτροκίνητα ΙΧ, σε συνδυασμό με επενδύσεις για την παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας στο επίπεδο των γειτονιών μέσω κυρίως συνεργατικών σχημάτων (ενεργειακοί συνεταιρισμοί).

Μια στρατηγική "επιστροφής στο μέλλον" (και όχι στο παρελθόν) θα είναι προς όφελος:
- της υγείας μας (συνολικά, όχι μόνο ως προς τον κοροναϊό), αφού η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και η φυσική άσκηση θα μειώσει τους πρόωρους θανάτους εξαιτίας περιβαλλοντικών παραγόντων ίσως και κατά 50% (από 2-10.000 λιγότεροι πρόωροι θάνατοι ΕΤΗΣΙΩΣ),
- της τσέπης μας σε μια εποχή που θα είναι πολύ δύσκολη από οικονομική άποψη για τους/τις πολλούς/ες, για να συντηρούν, σταθμεύουν και κινούν ΙΧ. Η μετακίνηση με ποδήλατο κοστίζει το πολύ 100 ευρώ το χρόνο (υπολογίζοντας και την απόσβεση αγοράς ποδηλάτου, εξοπλισμού και τυχόν επισκευών), ενώ ένα ΙΧ κοστίζει 3-10.000 ευρώ το χρόνο (απόσβεση αγοράς, ασφάλιση, καύσιμα, συντήρηση, τέλη...),
- δημοσίων επενδύσεων σε κοινωνικές και περιβαλλοντικές υποδομές, αξιοποιώντας και ευρωπαϊκούς πόρους, συμβάλλοντας σε μια πράσινη ανάκαμψη της οικονομίας,
- της ποιότητας ζωής μας.

ενώ είναι συμβατή με την προσπάθεια υλοποίησης μιας Πράσινης Συμφωνίας (Green Deal), της Ατζέντας για Βιώσιμες Πόλεις και απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και της προστασίας του κλίματος.

Είναι αυτά από τις μικρές πράξεις που φέρνουν μεγάλα αποτελέσματα

Δείτε και αυτό από κάποιους ειδικούς για τη χρήση του ποδηλάτου στην διάρκεια της πανδημίας https://www.wenzelcoaching.com/…/cycling-in-the-era-of-cov…/

#GoGreen #βιώσιμες_πόλεις #υγεία #καραντίνα #COVID19 #coronavirus #climateaction

Η εικόνα ίσως περιέχει: υπαίθριες δραστηριότητες

Να κρατήσουμε ότι θεωρήσαμε ως σημαντικά. Στην κρίση διαπιστώσαμε ότι χρειαζόμαστε περισσότερη φύση μέσα στην πόλη.

Ασχοληθήκαμε περισσότερο με τα φυτά. Φυτεύουμε όπου υπάρχει λίγος ελεύθερος χώρος και χώμα.

Ασκούμαστε, χρησιμοποιούμε (ξανά) το ποδήλατο περισσότερο.

Μαγειρεύουμε σπιτικό φαγητό.

Εξοικειωνόμαστε με την ψηφιακή τεχνολογία, συναντιόμαστε διαδικτυακά.

Νοιαζόμαστε για εμάς, τους άλλους και το περιβάλλον μας αλλά και τα ζώα.

Στην διάρκεια του #ΜένουμεΣπίτι πολλοί δρόμοι, ειδικά μεταξύ 18.00 με 20.00, καταλαμβάνονταν από πεζούς, γονείς με καροτσάκια, αθλούμενους και ποδηλάτες, παιδιά, νεώτερους και ηλικιωμένους.

Θα ξεχάσουμε από Δευτέρα ότι μια τέτοια πόλη έχουμε ανάγκη; 

Να μείνουν αυτά ως κεκτημένα την επόμενη μέρα για να αλλάξουμε τη ζωή μας, να κάνουμε πιο ανθεκτική, βιώσιμη, πράσινη την οικονομία, πιο συνεκτική και περιεκτική την κοινωνία, να επανασυμφιλιώσουμε την κοινωνία με τη φύση, να προστατέψουμε το κλίμα.

Χρειάζεται ένα Πράσινο Σχέδιο Ανάκαμψης της οικονομίας και Στροφή στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας μέσω συνεργατικών σχημάτων.

#climateaction #climateemergency #ecologicalcrisis #energytransition #socialeconomy #circulareconomy #GoGreen #cycling #ποδήλατο

#βιωσιμότητα #naturebasedsolutions #greentransition #energytransition

 Η εικόνα ίσως περιέχει: κείμενο

Θα είναι αποτελεσματικό το πρόγραμμα ανοίγματος; Και τι θα ανακαλύψουμε για την οικονομία όταν ανοίξει η πόρτα;

Είναι αλήθεια ότι το lockdown ήταν εκ των πραγμάτων - κατάσταση του συστήματος υγείας, γήρανση πληθυσμού, αδύναμες κοινωνικές δομές- μονόδρομος. Η κυβέρνηση το κατάλαβε εγκαίρως. 

Κάποια στιγμή θα έπρεπε να περάσουμε στο σταδιακό άνοιγμα της κλειστής πόρτας. Για να είμαστε ειλικρινείς αυτό άρχισε ήδη - το βλέπουμε στους δρόμους. Πολλοί δεν αντέχουν άλλο. Και ίσως είναι καλό ότι σταδιακά έχουμε αρχίσει να βγαίνουμε περισσότερο και δεν θα γίνει μαζικό ντου στις 4.5.

Ο πρωθυπουργός παρουσίασε σήμερα το "σχέδιο της κυβέρνησης για το επόμενο δίμηνο". Βέβαια η πραγματικότητα θα δείξει αν το σχέδιο είναι σωστό ή όχι. Πάντως η δική μας δυσκολία να ανοίξουμε είναι μεγαλύτερη αφού εφαρμόστηκε ένα αυστηρό lockdown και άρα δεν έχουμε εικόνα τι θα συνέβαινε αν είχαμε επιμόλυνση πχ του 20% του πληθυσμού, Αν τα νούμερα είναι σωστά, στην Ελλάδα έχουν μολυνθεί 10.000 άντε 20.000 άτομα. Υπάρχει περίπτωση να έχουν μολυνθεί αλλά χωρίς συμπτώματα ή με ελαφρά συμπτώματα πχ 100-200.000 άτομα; Δεν το ξέρουμε. Αλλά σε κάθε περίπτωση μια ανοικτή κοινωνία θα έχει εισαγόμενα κρούσματα αν οι άνθρωποι αρχίσουν να ταξιδεύουν ξανά. Επομένως αργά ή γρήγορα θα έχουμε ένα νούμερο 100-200.000 άνθρωποι μολυσμένοι από τον ιό. Ή τώρα ή αργότερα μέσα στο χρόνο.

Υπάρχουν όμως κρίσιμα ερωτήματα τα οποία δεν έχουν φωτιστεί για να δούμε σε τι επιστημονικά δεδομένα βασίζεται το σχέδιο της κυβέρνησης (δεδομένα τα οποία μέχρι τώρα δεν έχουν παρουσιαστεί, ελπίζω αργότερα όμως να γίνει αυτό);
- Ποιος είναι ο βαθμός επιμόλυνσης της ελληνικής κοινωνίας; Είναι το 1%, το 5% του πληθυσμού; Ποια ανοσία έχει αποκτήσει ο πληθυσμός; Είναι ένα κρίσιμο ερώτημα, πολύ περισσότερο αν ανοίξουν και τα ξενοδοχεία από 1/6 όπως ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός;
- Είναι ικανοποιητικός ο αριθμός των 60.000 τεστ (πολλά είναι διπλά και τριπλά για τον ίδιο άνθρωπο); Θα γίνουν είπε ο πρωθυπουργός περισσότερα τεστ. Πόσα και τι είδους και πότε; Θα φτάσουμε πχ στα 200.000 τεστ πριν ανοίξουν τα μέτρα ή στα 1.000.000; Με τι υποθέσεις επιμόλυνσης αποφασίζονται τα μέτρα τώρα;
- Το σύστημα υγείας βελτιώθηκε κάπως αλλά ποια είναι η προετοιμασία αν διαπιστωθεί ότι η μόλυνση επιστρέφει και μάλιστα πιο ανεξέλεγκτη από την πρώτη φάση αφού θα ανοίξουμε ως κοινωνία; Πόσοι γιατροί έχουν προσληφθεί; Φαίνεται ότι δεν ξεπερνάνε τους 400 στην καλύτερη περίπτωση, Υπάρχουν άλλοι; Αυτοί που προσλήφθηκαν είναι έμπειροι ή μόλις έχουν τελειώσει το αγροτικό; Πάντως πολλές μικρές και μεγαλύτερες κοινωνίες συνεχίζουν να έχουν τεράστια προβλήματα στελέχωσης με ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, όπως για παράδειγμα τα νησιά. Οι ΜΕΘ αυξήθηκαν αλλά θα επαρκούν αν αυξηθούν τα περιστατικά; Στην Γερμανία ΄πχ που είχε πολύ λιγότερους από άλλες χώρες - αναλογικά - θανάτους σε σχέση με το ποσοστό που μολύνθηκε εφάρμοσαν ένα σύστημα παροχής στοχευμένης υποστήριξης πριν μπει κάποιος σε σοβαρή κατάσταση σε ΜΕΘ. Υπάρχει παρόμοια οργάνωση στην Ελλάδα; Υπάρχει σχέδιο Β για προετοιμασία άλλων χώρων εκτός νοσοκομείων ώστε να χρησιμοποιηθούν σε περίπτωση που ξεφύγει η κατάσταση σε μια δεύτερη φάση;
- Τι προβλέπεται για ευάλωτες ομάδες (ηλικιωμένοι, πρόσφυγες, απομονωμένες περιοχές κ.ά)

Ελπίζουμε ο πρωθυπουργός να δώσει σύντομα στην δημοσιότητα και ένα σχέδιο για την οικονομία, γιατί ανέφερε μεν για τον δύσκολη κατάσταση της οικονομίας αλλά δεν είναι αποτελεσματικά τα μέχρι σήμερα μέτρα. Είναι ασπιρίνη όταν ο ασθενής είναι σε ΜΕΘ. Το ότι θα ανοίξουν κάποια μαγαζιά δεν λέει και πολλά. Η οικονομία θα χρειαστεί σοβαρά προγράμματα ενίσχυσης αλλά και αλλαγής. Σε όλη την Ευρώπη συζητάνε το Σχέδιο Ανάκαμψης και το συνδέουν με την Πράσινη Συμφωνία, (Green Deal). Εδώ πάει για ψήφιση νομοσχέδιο που επιτρέπει εξορύξεις πετρελαίου ακόμα και σε περιοχές που είναι προστατευτέες.

Η κατάσταση της οικονομίας είναι ήδη τραγική και στο επίπεδο των νοικοκυριών και στο επίπεδο των επιχειρήσεων. Και την επόμενη μέρα θα αναδειχθεί το μεγάλο πρόβλημα που σήμερα όλοι δεν θέλουμε να σκεφτόμαστε. Δεν φαίνεται όμως ότι αυτό έχει συνειδητοποιηθεί. Ποιοι θα είναι οι πελάτες των μαγαζιών και των επιχειρήσεων που ανοίγουν; Ποια οικονομική δυνατότητα θα έχουν τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις να πληρώσουν τους συσσωρευμένους λογαριασμούς και τα χρέη; Ας πούμε ότι θα πάνε όλα καλά και θα ανοίξουν τα ξενοδοχεία 12μηνης διάρκειας στις 1/6. Ποιοι θα είναι οι πελάτες και πώς θα καλύψουν τα χρέη που έχουν ήδη συσσωρευθεί αλλά και τις αυξημένες δαπάνες όταν μάλιστα θα απαιτείται περισσότερο προσωπικό και θα θα υπάρχει ανάγκη για αυξημένα μέτρα προστασίας;

Έχω την εντύπωση ότι κλείσαμε γρήγορα γιατί δεν άντεχε το σύστημα υγείας και ανοίγουμε πιο γρήγορα γιατί δεν αντέχει η οικονομία  εξαιτίας του αυστηρού lockdown. Και στις δύο περιπτώσεις όμως τα προβλήματα - τα παράπλευρα προβλήματα - μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρά. 

 
 

 

του Νίκου Χρυσόγελου

Η ιστορία της ασθένειας δεν έχει να κάνει μόνο με τα άτομα αλλά και με κοινωνικούς, οικονομικούς, εκπαιδευτικούς, πολιτισμικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Χρειαζόμαστε, λοιπόν, την εποχή της οικολογικής και κλιματικής κρίσης, μια “οικολογία της ασθένειας” αλλά και μια κοινωνιολογική προσέγγιση της ασθένειας.

Στο διάβα της ανθρώπινης ιστορίας έχουμε διαφορετικές ασθένειες και διαφορετικές επιπτώσεις που σχετίζονται με την εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού καθώς και με τη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό του περιβάλλον (περιβαλλοντικοί παράγοντες) και τους υπόλοιπους ανθρώπους (κοινωνικοί παράγοντες). Καταγράφονται ασθένειες που μετατράπηκαν σε θανατηφόρες επιδημίες κι εξόντωσαν εκατομμύρια ανθρώπους λόγω των ανθυγιεινών συνθηκών στις πόλεις (μαύρη πανώλη σε μεσαιωνικές πόλεις) ή της εισβολής του ανθρώπου σε υγροτόπους (ελονοσία ή μαλάρια) ή των άθλιων συνθηκών ζωής (τύφος, δυσεντερία, γαστρεντερίτιδα κ.ά.).

Η εξασθένιση, επίσης, του αμυντικού συστήματος των ανθρώπων λόγω έλλειψης ή κακής διατροφής έκανε και κάνει τους ανθρώπους πολύ πιο ευάλωτους σε σχέση με άλλους. Γνωρίζουμε ασθένειες που έκαναν την εμφάνισή τους λόγω ζητημάτων διατροφής: νόσος μπέρι μπέρι, πελλάγρα, αναιμία, σκορβούτο – έλλειψη βιταμίνης C, παχυσαρκία) ή αποφυγής μητρικού θηλασμού κ.ά. Ασθένειες σαν κι αυτές δεν διαδίδονταν λόγω κάπου ιού ή παθογόνου, αλλά λόγω διατροφικών αλλαγών.

Εξάλλου, από την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης και μετά, η ατμοσφαιρική ρύπανση, η ραδιενέργεια όπως και η έκθεση σε τοξικούς παράγοντες στο χώρο εργασίας αλλά και στο χώρο κατοικίας επηρεάζουν καταλυτικά την δημόσια υγεία.

Οι εξελίξεις που επηρέασαν την δημόσια υγεία

Φαίνεται ότι οι ασθένειες επηρεάστηκαν από πέντε σημαντικές εξελίξεις στην ανθρώπινη ιστορία:

– Η αγροτική φάση της ανθρώπινης ιστορίας έφερε τους ανθρώπους κοντά σε πολλές ασθένειες που υπήρχαν σε ζώα τα οποία εξημερώθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν στην κτηνοτροφία, συμβάλλοντας σε ασθένειες, όπως: ο ιός της ευλογιάς (από άλογα και βοοειδή), η ιλαρά (πανώλη βοοειδών), η φυματίωση και δυσεντερία (βοοειδή), λέπρα (νεροβούβαλοι) που, όμως, σε εκείνη την περίοδο παρέμειναν εντοπισμένες σε περιορισμένης έκτασης περιοχές (ενδημικές). Σε γενικές γραμμές δεν φαίνεται να υπήρχαν κάποιες από τις σύγχρονες ασθένειες που οφείλονται σε υποσιτισμό ή υπερκατανάλωση κρέατος. Αν και η διάδοση λοιμωδών ασθενειών σε ευρύτερες περιοχές δεν ήταν κυρίαρχη, σε τοπικό επίπεδο φαίνεται ότι ευθύνονταν – μαζί με τους θανάτους στη γέννα και στην παιδική ηλικία – για την πρόωρη θνησιμότητα σε πολλές περιοχές του τότε κόσμου και για ένα πολύ χαμηλό μέσον όρο ζωής.

– Η ανάπτυξη πόλεων έφερε τους ανθρώπους τον ένα κοντά στον άλλο και συνέβαλε στην ανάπτυξη του πολιτισμού, αλλά προκάλεσε, σε πολλές περιπτώσεις, σημαντική ρύπανση των νερών και του περιβάλλοντος, συμβάλλοντας στην διάδοση των ασθενειών σε ευρύτερους πληθυσμούς. Ορισμένες από αυτές, που ήταν περιορισμένες τοπικά σε προηγούμενες φάσεις, στις νέες συνθήκες εξελίχθηκαν σε μαζικές επιδημίες. Οι κακές συνθήκες ζωής και υγιεινής σε πολλές πόλεις έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση και διάδοση λοιμωδών ασθενειών, αφού σε πολλές περιπτώσεις απορρίμματα και λύματα κατέληγαν στον δρόμο και στις πηγές των νερών, και τα παθογόνα που ευδοκιμούσαν σε μολυσμένα νερά και περιβάλλοντα μεταφέρονταν στους ανθρώπους από ποντίκια κι έντομα. Άλλες ασθένειες, όπως η ιλαρά και η ευλογιά, διευκολύνονταν από την μετακίνηση μεγάλου αριθμού ανθρώπων που την μετέφεραν ως ξενιστές.

– Η επέκταση του εμπορίου, οι δρόμοι επικοινωνίας στην ξηρά και τη θάλασσαη αποικιοκρατία, η παγκοσμιοποίηση, αργότερα, και οι αεροπορικές διασυνδέσεις διευκόλυναν την ευρεία διάδοση ασθενειών σε πολύ μεγαλύτερες ζώνες. Ασθένειες οι οποίες για μεγάλο χρονικό διάστημα παρέμεναν περιορισμένες σε μια περιοχή, δηλαδή ήταν ενδημικές, μεταφέρονταν πολύ μακριά, μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, από τα καραβάνια, τα πλοία, τον Δρόμο του Μεταξιού, το θαλάσσιο δρόμο μέσω Ινδίας, τους προσκυνητές και τους ιεραπόστολους. Η σχιστοσωμίαση, για παράδειγμα, που προέρχεται από παράσιτο των σαλιγκαριών του νερού στα διάφορα αρδευτικά κανάλια, από ενδημική που ήταν σε ορισμένες περιοχές (Κίνα, Αίγυπτος, Μεσοποταμία) έχει, σήμερα, διαδοθεί σε 74 χώρες και έχει προσβάλει πάνω από 200.000.000 ανθρώπους. Επίσης, μέσω των αποικισμών κι εποικισμών, διαδόθηκαν ασθένειες κυρίως από την Ευρώπη προς την Αμερική και Ωκεανία, ασθένειες απέναντι στις οποίες οι κάτοικοι άλλων περιοχών (πχ ιθαγενείς στη Β. Αμερική ή φυλές στον Αμαζόνιο) δεν είχαν αναπτύξει αντισώματα. Μερικοί ερευνητές υποστηρίζουν μάλιστα ότι η μεταφορά ασθενειών στους ινδιάνους, τους πρώτους κατοίκους της Αμερικής, είχε τις συνέπειες μιας γενοκτονίας, που ήρθε να συμπληρώσει τις συνέπειες από τους πολέμους και την βίαιη εξόντωση των πληθυσμών των ινδιάνικων φυλών.

Οι πόλεμοι επέτρεψαν, επίσης, την ευρεία διάδοση ασθενειών σε όλο τον κόσμο, όπως η μεταφορά της ευλογιάς από την Μεσοποταμία στην Μεσόγειο, μέσω των ρωμαϊκών στρατευμάτων. Ο τύφος και μια σειρά παρόμοιων ασθενειών (δυσεντερία, γαστρεντερίτιδα κ.ά), είναι χαρακτηριστικές ασθένειες που σάρωναν μεταξύ των στρατευμάτων αλλά και κατοίκων αστικών περιοχών που δεν είχαν καλό αποχετευτικό σύστημα, σωστές συνθήκες υγιεινής και καθαριότητας.

– Η ανάπτυξη του συστήματος δημόσιας υγείας και περίθαλψης, της ιατρικής και νοσηλευτικής επιστήμης, καλά οργανωμένων νοσοκομείων, προστατευτικών μέσων, καθώς και η μαζική παραγωγή φαρμακευτικών μέσων και εμβολίων, στα τέλη του 19ου αιώνα και κυρίως στον 20 αιώνα, άλλαξαν τις επιπτώσεις των ασθενειών. Πολλές από αυτές που ήταν πριν θανατηφόρες, μπορούσαν να προληφθούν με εμβολιασμό ή να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με φαρμακευτική και γενικότερη θεραπευτική αγωγή ή με βελτίωση της διατροφής, με βάση επιστημονικές έρευνες. Τα λοιμοκαθαρτήρια και οι χώροι καραντίνας αντικαταστάθηκαν από νοσοκομεία. Όμως, τον 13ο αιώνα λειτουργούσαν στην Ευρώπη πάνω από 19.000 λοιμοκαθαρτήρια. Στην Ελλάδα του 19ου αιώνα λειτουργούσαν πολλά λοιμοκαθαρτήρια, αλλά όπως περιγράφει ο Παπαδιαμάντης στο διήγημα «Βαρδιάνος στα σπόρκα» έπρεπε να ανοίξουν κι άλλα λόγω της έξαρσης της χολέρας το 1865: «Εναντίον της χολέρας τοῦ 1865 διετάχθησαν εν Ελλάδι μακραί και αυστηραί καθάρσεις. Τότε τα νεόκτιστα λοιμοκαθαρτήρια του τόπου δεν ήρκεσαν πλέον και δεν εκρίθησαν κατάλληλα διά τον σκοπόν των καθάρσεων, και διετάχθη προς τοις άλλοις να συσταθή έκτακτον λοιμοκαθαρτήριον επί της ερημονήσου Τσουγκριά”. Η Σπιναλόγκα (“το νησί των λεπρών”, όπως έγινε γνωστό) έκλεισε (1903-1957) όταν ανακαλύφθηκε η θεραπεία της λέπρας και μεταφέρθηκαν οι τελευταίοι 20 λεπροί σε λεπροκομείο της Αττικής. Παρόλα αυτά ακόμα πεθαίνουν εκατομμύρια άνθρωποι σε διάφορες χώρες αν και υπάρχουν κατάλληλα εμβόλια ή θεραπείες (πχ από ιλαρά πεθαίνουν ακόμα 1-2.000.000 άτομα κάθε χρόνο).

– Από τον 19ο αιώνα αλλά κυρίως από τα μέσα του 20ου αιώνα και μετά παρατηρείται μια μεγάλη εισβολή των ανθρώπινων κοινωνιών σε φυσικά οικοσυστήματα, ενώ προκαλείται τις τελευταίες δεκαετίες και μια ραγδαία ανατροπή του κλίματος. Αυτά συμβαίνουν, μάλιστα,σε μια εποχή μεγάλων μετακινήσεων, παγκοσμιοποίησης και στενών επαφών που δημιουργούν κατάλληλες συνθήκες για μεταφορά ιών και παθογόνων από μία κοινωνία σε άλλη αλλά και – κυρίως για τις νέες ασθένειες – από τα άγρια ζώα στους ανθρώπους. Οι ιοί αυτοί είναι, συνήθως, ακίνδυνοι στα άγρια ζώα, αλλά στον ανθρώπινο οργανισμό μπορεί να μετατραπούν σε θανατηφόρους, μια και δεν έχουν αναπτυχθεί ακόμα φυσικά αντισώματα για αυτές τις ασθένειες.

Μια πρόσφατη περίπτωση είναι σειρά κοροναϊών που έχουν εισβάλει στη ζωή μας τις τελευταίες δεκαετίες, ιδιαίτερα τον 21ο αιώνα. Η κλιματική κατάρρευση προκαλεί αλλαγές και στις περιβαλλοντικές συνθήκες, όπως αύξηση της μέσης θερμοκρασίας, μεταβολή στην υγρασία και επέκταση των ορίων κλιματικών ζωνών κάνοντας – σε συνδυασμό με την αύξηση μετακινήσεων και συνδέσεων μεταξύ μακρινών περιοχών – πιο εύκολη την διάδοση ασθενειών σε ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές. Μεγάλος είναι και ο κίνδυνος το λιώσιμο των μόνιμα παγωμένων περιοχών λόγω αύξησης της μέσης θερμοκρασίας να ελευθερώσει ιούς και παθογόνα τα οποία υπήρξαν εκατομμύρια χρόνια πριν αλλά ο άνθρωπος ίσως δεν έχει σήμερα φυσικά αντισώματα για να τα αντιμετωπίσει.

Οι υγειονομικές προκλήσεις της κλιματικής κρίσης είναι πιθανόν, εξετάζοντάς τις υπό το πρίσμα της πανδημίας, πολύ πιο σοβαρές από όσο εκτιμούσαν οι ειδικοί μέχρι σήμερα. Οι ειδικοί προειδοποιούν πάντως ότι η κατάσταση του κλίματος και των οικοσυστημάτων παίζει όλο και πιο σημαντικό ρόλο στην προστασία της υγείας μας.

 

Η σημασία των περιβαλλοντικών παραγόντων στην δημόσια υγεία

Είναι πλέον ευρέως αποδεκτό ότι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην δημόσια υγεία, αλλά και καθορίζουν σε κάποιο βαθμό και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει μια επιδημία. Για παράδειγμα, η ατμοσφαιρική ρύπανση επηρεάζει καθοριστικά την υγεία των ανθρώπων. Και χωρίς πανδημία, πεθαίνουν πρόωρα εκατοντάδες χιλιάδες ή και εκατομμύρια άνθρωποι λόγω κυρίως της ζημιάς που προκαλούν ορισμένοι ρύποι στο αναπνευστικό τους σύστημα. Για παράδειγμα, εκτιμάται από πολλούς επιστημονικούς φορείς ότι στην Ελλάδα πεθαίνουν πιο πρόωρα 6.500-13.000 άνθρωποι ετησίως λόγω ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ορισμένες εκτιμήσεις ανεβάζουν τους πρόωρους θανάτους λόγω ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε πάνω από 3.000.000. Η περιβαλλοντική επίπτωση στην υγεία είναι πιθανόν να επηρεάζει, συνδυαστικά με την επιθετικότητα του κοροναϊού SARS-CoV2, τα επίπεδα θνησιμότητας μεταξύ όσων ασθενούν σήμερα.

Μπορεί να μην υπάρχουν ακόμα εκτεταμένες επιστημονικές έρευνες και τεκμηριωμένα συμπεράσματα, αλλά ξέρουμε ότι ο ιός έχει πολύ πιο σοβαρές επιπτώσεις σε ανθρώπους που έχουν κι άλλα (υποκείμενα) νοσήματα, κυρίως αναπνευστικά και καρδιακά. Είναι λοιπόν, μάλλον πολύ πιθανόν, ιδιαίτερα σε μια περίοδο επιδημίας ή πανδημίας, η κακή κατάσταση της υγείας του γενικού πληθυσμού λόγω περιβαλλοντικής υποβάθμισης, ατμοσφαιρικής ρύπανσης, κακής διατροφής ή έλλειψης άσκησης να συμβάλλει καθοριστικά στην μεγέθυνση των επιπτώσεων στην δημόσια υγεία.

Πρόσφατες έρευνες επιβεβαιώνουν αυτό που κάποιοι έχουμε υποθέσει και πει δημόσια, ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι ένας από τους κρίσιμους παράγοντες των θανάτων από τον κοροναϊό. Προφανώς παίζει ρόλο και η ηλικία και άλλες κοινωνικές συνθήκες, αλλά η ατμοσφαιρική ρύπανση προκαλεί σοβαρή ζημιά στα πνευμόνια και στην άμυνα των ανθρώπινων οργανισμών κάτι που είναι σημαντικό ως προς τη σοβαρότητα των επιπτώσεων στην υγεία. Πολλά ακόμα πρέπει να διερευνηθούν αλλά οι μελέτες επιβεβαιώνουν κάτι που μπορούμε εύκολα να υποθέσουμε. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 7 Απριλίου εξέτασε τη ρύπανση των μικρο-σωματιδίων PM στις ΗΠΑ και διαπίστωσε ότι ακόμη και μικρές αυξήσεις στα επίπεδα τους πριν από την πανδημία σχετίζονται με πολύ υψηλότερα ποσοστά θανάτου Covid-19.

Μια άλλη πρόσφατη μελέτη σημείωσε ότι τα υψηλά ποσοστά θανάτου που παρατηρήθηκαν στη βόρεια Ιταλία συσχετίστηκαν με τα υψηλότερα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Η κοιλάδα του Πάδου με τα χιλιάδες θύματα είναι μια περιοχή με την πιο υψηλή ρύπανση στην Ευρώπη.

Η νέα έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science of the Total Environment, συνέκρινε τα επίπεδα NO2 τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο σε 66 διοικητικές περιοχές με τους θανάτους Covid-19 να καταγράφονται έως τις 19 Μαρτίου. Αξιολογήθηκαν, επίσης, οι ατμοσφαιρικές συνθήκες για να εξεταστεί πού παγιδεύεται η ρύπανση στις περιοχές. Η έρευνα διαπίστωσε ότι το 78% των 4.443 θανάτων ήταν σε τέσσερις περιοχές στη βόρεια Ιταλία και έναν γύρω από τη Μαδρίτη στην Ισπανία. Αυτές οι πέντε περιοχές είχαν τον χειρότερο συνδυασμό των επιπέδων ΝΟ2 και των συνθηκών ροής του αέρα που εμπόδισαν τη διασπορά της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Η κοιλάδα του Πάδου στην Ιταλία και η Μαδρίτη περιβάλλονται από βουνά, γεγονός που βοηθά στην παγίδευση της ρύπανσης, όπως και η επαρχία Hubei στην Κίνα, όπου ξεκίνησε η πανδημία. «Ωστόσο, η έρευνά μου είναι μόνο μια αρχική ένδειξη ότι μπορεί να υπάρχει συσχέτιση μεταξύ του επιπέδου της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, της κίνησης του αέρα και της σοβαρότητας της πορείας των εστιών της κοροναϊού” λέει ο ερευνητής.

Ο καθηγητής Jonathan Grigg, από το Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου, δήλωσε ότι η μελέτη έδειξε συσχέτιση μεταξύ των θανάτων του Covid-19 και των επιπέδων NO2. «Αυτή η συσχέτιση θα μπορούσε να αντικατοπτρίζει την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της έκθεσης στην ατμοσφαιρική ρύπανση και της αυξημένης ευπάθειας σε θανατηφόρα μόλυνση Covid, αλλά άλλοι παράγοντες δεν μπορούν να αποκλειστούν σε αυτό το στάδιο. Για παράδειγμα, η μελέτη δεν προσαρμόζεται για διαφορές στην κατανομή ηλικίας σε διαφορετικές περιοχές”.

Πολλοί ειδικοί αλλά και διεθνείς οργανισμοί, όπως το Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το Περιβάλλον, προειδοποιούν ότι ο πρόσφατος κοροναϊός είναι μια ισχυρή προειδοποίηση, ένα μήνυμα της φύσης που πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη ενόψει, μάλιστα, της κλιματικής κρίσης.

 

Πώς βρέθηκε ο κοροναϊός στο ανθρώπινο σώμα και έγινε τόσο επιθετικός;

Τόσο ο συγκεκριμένος κοροναϊός SARS-CoV-2 όσο και άλλοι ανήκουν σε μια κατηγορία ιών που βρίσκονται στα άγρια ζώα, στα οποία όμως παραμένουν ακίνδυνοι. Φαίνεται ότι ο συγκεκριμένος πέρασε από κάποιο άγριο είδος (πιθανόν νυχτερίδα ή ) σε άλλο εξημερωμένο ή κατοικίδιο ζώο και στην συνέχεια σε ανθρώπους, σπάζοντας αυτό που ονομάζεται “εμπόδιο φραγμού περάσματος στον άνθρωπο”.

Είναι πολλοί οι ερευνητές που αποδίδουν το πέρασμα διαφόρων ιών από τα άγρια, κυρίως, ζώα στον άνθρωπο στην πίεση που ασκούμε και στην οικολογική καταστροφή που συνεχίζουμε να προκαλούμε στο οικοσύστημα και στον περιορισμό του ζωτικού χώρου για τα άγρια είδη (εκχερσώσεις δασών, αστικοποίηση, επέκταση αγροκτημάτων σε βάρος των φυσικών συστημάτων, μεγάλη υποβάθμιση βιοποικιλότητας κ.ά.). Υπό αυτές τις συνθήκες τα άγρια είδη αναγκάζονται να έρθουν πολύ κοντά σε εξημερωμένα είδη (είτε μέσω της αγροτικής – κτηνοτροφικής δραστηριότητας, είτε μέσω αγορών ζώων όπου συνυπάρχουν προς πώληση άγρια είδη με κτηνοτροφικά ή κατοικίδια), κάτι που επιτρέπει το πέρασμα ιών από ένα άγριο είδος σε ένα είδος κοντά στον άνθρωπο και μέσω συχνής επαφής τους με τον άνθρωπο στο πέρασμα και παραμονή του στο ανθρώπινο σώμα.

Τρεις πρόσφατες περιπτώσεις επιδημιών από ιούς που πέρασαν από άγρια είδη στον άνθρωπο

Μερικές υποθέσεις σχετικά με τους 3 πιο επικίνδυνους ιούς που εμφανίστηκαν τον 21ο αιώνα:

SARS-CoV: ο ιός που προκαλεί Σοβαρό Οξύ Αναπνευστικό Σύνδρομο (SARS). O κοροναϊός αυτός εμφανίστηκε στον άνθρωπο το 2002. Κάποιος παρόμοιος ιός υπάρχει σε μερικά είδη νυχτερίδων (horseshoe bats), με ποσοστό ομοιότητας 88-92%. Αυτές τις νυχτερίδες σε κάποιες περιοχές (Ν.Α. Ασία και Υπο-σαχάρια Αφρική) τις κυνηγάνε για τροφή, ενώ σε άλλες (Βιετνάμ, Νεπάλ, Ινδία, Σενεγάλη) τις χρησιμοποιούν στην παραδοσιακή ιατρική. Πάντως εκείνη η ασθένεια κινητοποίησε πολλούς ερευνητές και έγιναν έρευνες για εντοπισμό κοροναϊών, ιδιαίτερα σε είδη νυχτερίδων, που εν δυνάμει θα μπορούσαν να αποτελέσουν κίνδυνο για επιδημία ή και πανδημία. Μερικές έρευνες έδειξαν ότι ο τύπος κοροναϊό που εντοπίστηκε στους ανθρώπους στην πρώτη φάση της επιδημίας ήταν πολύ κοντά στον τύπο κοροναϊού σε νυχτερίδες που διακινούνταν σε αγορές ζώων. Επειδή τα πρώτα περιστατικά εμφανίστηκαν σε εργαζόμενους σε εστιατόριο που σέρβιραν τις νυχτερίδες ως εξωτικό φαγητό, έγιναν έρευνες τόσο σε αγορές ζώων στις οποίες υπήρχαν διάφορα άγρια ζώα που είχαν συλληφθεί πρόσφατα για να καταλήξουν σε εξωτικές κουζίνες, σε αγορές κρέατος όσο και σε ανθρώπους που χειρίζονταν τα ζώα. Οι κινέζοι ερευνητές εκτιμούν ότι οι αγορές άγριων ζώων αποτελούν το κατάλληλο έδαφος για τα περάσουν κοροναϊοί στο ανθρώπινο σώμα.

MERS-CoVκοροναϊός που προκαλεί το Αναπνευστικό Σύνδρομο της Μέσης Ανατολής (Middle East Respiratory Syndrome – MERS-CoV). Είναι γνωστή ως “γρίπη των καμηλών”, γιατί ανιχνεύεται στις δρομάδες καμήλες αλλά και σε μερικά είδη νυχτερίδων που υπάρχουν στην Μ. Ανατολή και στη Αφρική. Αυτά τα ζώα εμφανίζουν αντισώματα. Δεν είναι γνωστό πώς πέρασε από τις καμήλες στον άνθρωπο. Το πρώτο περιστατικό καταγράφηκε επίσημα το 2012.

SARS-CoV-2: O κοροναϊός που προκαλεί την πανδημία COVID-19Παρά το γεγονός ότι η επιδημία ξέσπασε πριν από μερικούς μόλις μήνες, ήδη έχει πραγματοποιηθεί και δημοσιοποιηθεί ένας σημαντικός αριθμός ερευνών. Το ξέσπασμα της επιδημίας συνδέεται με μια μεγάλη ψαραγορά και αγορά κρέατος όπου συνυπάρχουν άγρια και κατοικίδια, κτηνοτροφικά ζώαΟ συγκεκριμένος ιός εντοπίζεται σε άγρια ζώα, όπως ορισμένα είδη νυχτερίδας και στο asian palm civet, είδη τα οποία βρίσκονται όχι μόνο σε δάση και φυσικές περιοχές αλλά πλέον και στις αγορές ζώων της Κίνας και άλλων χωρών της Ν.Α. Ασίας. Οι νυχτερίδες ως εξωτικό φαγητό, ενώ το asian palm civet συλλαμβάνεται και πωλείται στις αγορές ζώων για “επεξεργασία του καφέ”. Τα ζώα αυτά τρέφονται με “κόκκους καφέ” (coffee cherries) που ενδημούν σε δάση κάποιων χωρών της Ν.Α. Ασίας. Όταν αποβάλλουν αυτούς τους κόκκους θεωρείται ότι αυτοί έχουν ξεχωριστό άρωμα ως αποτέλεσμα των βιολογικών και χημικών διεργασιών που προκαλούνται κατά την πέψη. Παλιότερα συνέλεγαν τους σπόρους αυτούς από τις περιοχές όπου ζουν τα ζώα (δάση) για να φτιάξουν το ρόφημα καφέ Kopi luwak. Η αυξημένη “ζήτηση” του kopi luwak έχει, όμως, οδηγήσει πλέον σε μια εντατική εκμετάλλευση των ζώων αυτών, τα οποία συλλαμβάνονται και μεταφέρονται από τα δάση σε “μονάδες μαζικής παραγωγής”, όπου τα κρατάνε σε κλουβιά και τα ταΐζουν συνεχώς με κόκκους για να παράγουν αυτή την “ποικιλία καφέ”.

 

Προειδοποιήσεις για τους υγειονομικούς κινδύνους του μέλλοντος

Τον Ιανουάριο 2016, η “Επιτροπή για ένα Πλαίσιο Παγκόσμιου Υγειονομικού Κινδύνου για το Μέλλον” (Commission on a Global Health Risk Framework for the Future) εκτίμησε ότι μια εκδήλωση επιδημίας σε παγκόσμιο επίπεδο θα μπορούσε να κοστίσει στην παγκόσμια οικονομία πάνω από 6 τρις $ μέσα στον 21ο αιώνα. Φαίνεται, όμως, ότι ήδη το κόστος της πανδημίας αυτής θα ξεπεράσει αυτό το ποσό. Η ίδια μελέτη εκτιμούσε ότι αν ξοδεύονταν ετησίως $4.5 δις σε μέτρα πρόληψης και ενδυνάμωσης των δυνατοτήτων ανταπόκρισης σε περίπτωση κρίσης θα μειώνονταν οι κίνδυνοι αυτοί από ένα επεισόδιο πανδημίας.

“Η κρίση του Ebola στη Δυτική Αφρική ήταν τόσο τραγωδία όσο και έκκληση για αφύπνιση, αποκαλύπτοντας επικίνδυνες ελλείψεις σε παγκόσμια συστήματα για την πρόληψη, την προετοιμασία και την αντιμετώπιση κρίσεων μολυσματικών ασθενειών”. Για να αντιμετωπίσει αυτές τις αδυναμίες και να ενημερώσει για μια πιο αποτελεσματική απάντηση στο μέλλον, η Εθνική Ιατρική Ακαδημία των ΗΠΑ δημιούργησε την “Επιτροπή για ένα Πλαίσιο Παγκόσμιου Υγειονομικού Κινδύνου για το Μέλλον” (GHRF Commission) – μια ανεξάρτητη διεθνή ομάδα εμπειρογνωμόνων σε θέματα χρηματοδότησης, διακυβέρνησης, έρευνας και ανάπτυξης, όσον αφορά τα συστήματα υγείας και τις κοινωνικές επιστήμες. Η έκθεση της Επιτροπής «Η παραμελημένη διάσταση της παγκόσμιας ασφάλειας: ένα πλαίσιο για την αντιμετώπιση των κρίσεων των λοιμωδών νοσημάτων» δημοσιεύθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2016. Υπογραμμίζει τον ουσιαστικό ρόλο της ετοιμότητας για την πανδημία στην εθνική ασφάλεια και την οικονομική σταθερότητα – διάσταση της παγκόσμιας συζήτησης μετά την Έμπολα. Είναι σημαντικό ότι η έκθεση καταδεικνύει ότι ο αντίκτυπος των κρίσεων των μολυσματικών ασθενειών υπερβαίνει κατά πολύ την ανθρώπινη υγεία και ότι ο μετριασμός απαιτεί, επίσης, την κινητοποίηση και τη μακροπρόθεσμη δέσμευση πολλών τομέων”.

 

Πριν από λίγα μόλις χρόνια η απειλή του Ebola – με τα 12.000 θύματα και τα χιλιάδες ορφανά παιδιά – προκάλεσε αφύπνιση σε παγκόσμιο επίπεδο: ερευνητικά προγράμματα, εκθέσεις, αποφάσεις για διάθεση τεράστιων προϋπολογισμών για ανάπτυξη υποδομών και συστήματα παρακολούθησης της εξέλιξης ασθενειών. Το 2014 το Κογκρέσο αποφάσισε να διαθέσει 5,4 δις δολάρια για καταπολέμηση του Ebola. Η ΕΕ κινητοποιήθηκε, επίσης, λόγω της απειλής που βρίσκονταν κοντά στα σύνορά της. Γρήγορα όμως όλα ξεχάστηκαν όταν τα φώτα της δημοσιότητας έσβησαν. Το 2018 η κυβέρνηση Τραμπ πήρε από το πρόγραμμα 252.000.000 δολάρια για άλλες ανάγκες, αφαιρώντας τα από δραστηριότητες πρόληψης επιδημιών και ανάπτυξης τοπικών υποδομών. Προγράμματα πρόληψης νέων ασθενειών έκλεισαν, όπως και το τμήμα παγκόσμιας υγείας του Εθνικού Συμβουλίου Ασφάλειας του Λευκού Οίκου.

Η σύνδεση της οικολογικής κρίσης με τους υγειονομικούς κινδύνους δεν είναι κάτι καινούριο

Πολλά ερευνητικά προγράμματα στις ΗΠΑ και την ΕΕ έχουν εδώ και χρόνια πράγματι ως στόχο την παρακολούθηση και έγκαιρη αντιμετώπιση των ασθενειών από ιούς που μεταπηδούν από τα ζώα στον άνθρωπο, όπως ήταν στο παρελθόν η “γρίπη των πτηνών”, το HIV / AIDS, ο SARS-CoV και η γρίπη H1N1. Αυτές οι ασθένειες είχαν αντίκτυπο στην υγεία και στην οικονομία πολλών περιοχών, αλλά δεν είναι οι μόνες αυτού του είδους. Οι ασθένειες που ξεκινούν από κάποιο ζώο (ζωο-νοσογόνες ασθένειες – zoonotic) και μπορούν να μεταδοθούν στον άνθρωπο αντιπροσωπεύουν περίπου το 75% των νεοεμφανιζόμενων ασθενειών που επηρεάζουν πλέον σοβαρά την υγεία.

Η έκθεση του Προγράμματος του ΟΗΕ για το Περιβάλλον UNEP FRONTIERS 2016 REPORT Emerging Issues of Environmental Concern καταγράφει έξι επείγοντες τομείς περιβαλλοντικής ανησυχίας, μεταξύ των οποίων είναι “η παγκόσμια αύξηση σε ξέσπασμα ασθενειών και επιδημιών ιδιαίτερα από ασθένειες που υπάρχουν στα ζώα και μπορούν να περάσουν από τα ζώα στους ανθρώπους. Η έκθεση περιγράφει πώς “το ξέσπασμα και η επιστροφή εκ νέου ασθενειών που προέρχονται από ιούς των ζώων συνδέονται στενά με την υγεία των οικοσυστημάτων. Ο κίνδυνος του ξεσπάσματος ασθενειών και διάδοσής τους αυξάνει με την εντατικοποίηση ανθρώπινων δραστηριοτήτων στον περιβάλλοντα χώρο ή και εισβολή στους φυσικούς οικοτόπους, κάνοντας εφικτό το πέρασμα παθογόνων που βρίσκονται στα αποθέματα άγριας ζωής και την διάδοσή τους στα ζώα (κατοικίδια ή κτηνοτροφικά) και από εκεί στους ανθρώπους”.

 

Μια σημαντική έρευνα που αντί να εντατικοποιηθεί διακόπηκε η χρηματοδότησή της

Σε μια προσπάθεια να εντοπιστούν και να ανταποκριθούν οι κοινωνίες στις νέες ζωο-νόσους προτού εξαπλωθούν στον άνθρωπο, ο Οργανισμός Αναπτυξιακής Βοήθειας των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (USAID) δημιούργησε το πρόγραμμα Emerging Pandemic Threats (EPT) με στόχο κυρίως την πρόληψη κινδύνων για την υγεία. Το πρόγραμμα αποτελείται από τέσσερα έργα: PREDICT, RESPOND, IDENTIFY και PREVENT. Το πρόγραμμα PREDICT επιδιώκει να εντοπίσει νέες αναδυόμενες λοιμώδεις ασθένειες που θα μπορούσαν να αποτελέσουν απειλή για την ανθρώπινη υγεία. Οι συνεργάτες του PREDICT εντοπίζουν την έρευνά τους σε γεωγραφικά “hotspots” και επικεντρώνονται στην άγρια φύση εκεί που είναι πιο πιθανό να μεταφέρουν ζωο-νόσους ζώα όπως νυχτερίδες, τρωκτικά και μη ανθρώπινα πρωτεύοντα. Το πρόγραμμα είχε μπορέσει να αντιμετωπίσει στο ξεκίνημά τους αρκετές περιπτώσεις απειλών. Όμως φαίνεται ότι η αμερικάνικη διοίκηση υπό τον Τραμπ δεν ενδιαφέρεται ακόμα και σήμερα για την συνέχιση παρόμοιων προγραμμάτων.

Όμως, η έρευνα για την σχέση οικολογικής κρίσης και επιδημιών είναι πολύ σημαντική. Όπως εξηγεί η Sonia Shah συγγραφέας του πολύ σημαντικού βιβλίου “Pandemic: Tracking Contagions, from Cholera to Ebola and Beyond” (συγγραφέα επίσης ενός άλλου βιβλίου, του “The Fever”, σχετικά με την μαλάρια και την κοινωνική ιστορία της νόσου που συνεχίζει να σκοτώνει πολλούς):

Ο ιός Έμπολα το καταδεικνύει. Μια μελέτη του 2017 αποκάλυψε ότι οι εστίες του ιού, η πηγή του οποίου εντοπίστηκε σε διάφορα είδη νυχτερίδων, είναι πιο συχνές σε περιοχές της Δυτικής και Κεντρικής Αφρικής που υπέστησαν πρόσφατα αποψίλωση των δασών. Όταν κόβουμε τα δάση τους, αναγκάζουμε τις νυχτερίδες να καταφύγουν στα δέντρα των κήπων μας και των αγροκτημάτων μας. Είναι λοιπόν εύκολο να φανταστεί κανείς τη συνέχεια: ένας άνθρωπος καταπίνει το σάλιο νυχτερίδας δαγκώνοντας ένα φρούτο που έχει καλυφθεί από αυτό ή, ενώ προσπαθεί να κυνηγήσει και να σκοτώσει αυτόν τον ανεπιθύμητο επισκέπτη, εκτίθεται σε μικρόβια που καταφεύγουν στους ιστούς του. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο ένας μεγάλος αριθμός ιών, των οποίων οι νυχτερίδες είναι φορείς και οι οποίοι παραμένουν ακίνδυνοι όσο μένουν πάνω τους, καταφέρνουν να διεισδύσουν στους ανθρώπινους πληθυσμούς – ας παραθέσουμε για παράδειγμα τον ιό Έμπολα, αλλά και τον Νίπα (Nipah – κυρίως στη Μαλαισία ή το Μπαγκλαντές) ή τον ιό Marburg (ιδιαίτερα στην Ανατολική Αφρική). Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «πέρασμα του φραγμού του ανθρώπινου είδους». Αν αρχίσει να συμβαίνει συχνά, μπορεί να επιτρέψει στα μικρόβια να προσαρμοστούν στο σώμα μας και να εξελιχθούν σε σημείο να γίνουν παθογόνα”.

Αλλά υπάρχουν πολλά περισσότερα ζώα που μεγαλώνουν στα πλαίσια του βιομηχανικού μας συστήματος εκτροφής. Εκατοντάδες χιλιάδες ζώα περιμένουν στοιβαγμένα να οδηγηθούν στο σφαγείο: αυτές είναι ιδανικές συνθήκες για τη μετάλλαξη των μικροβίων σε παθογόνα θανατηφόρα. Για παράδειγμα, οι ιοί της γρίπης των πουλερικών, που είναι ξενιστές σε υδρόβια πτηνά, προκαλούν «πανωλεθρίες» σε εκτροφεία με κοτόπουλα. Εκεί μεταλλάσσονται και γίνονται πιο μολυσματικά – μια διαδικασία τόσο προβλέψιμη ώστε να μπορεί να αναπαραχθεί στο εργαστήριο. Ένα από τα στελέχη τους, το H5N1, μεταδίδεται στον άνθρωπο και σκοτώνει περισσότερους από τους μισούς φορείς. Το 2014, στη Βόρεια Αμερική, χρειάστηκε να σκοτώσουν δεκάδες εκατομμύρια πουλερικών για να σταματήσουν την εξάπλωση ενός άλλου από αυτά τα στελέχη

Οι πανδημίες που προκλήθηκαν από τις αποικιακές εισβολές παραμένουν στο προσκήνιο. Ο λεντιϊός (lentivirus) των μακάκων έχει γίνει ο ιός του HIV. Τα υδρόβια βακτηρίδια Sundarbans, γνωστά ως χολέρα, έχουν ήδη προκαλέσει επτά πανδημίες μέχρι σήμερα, με την πιο πρόσφατη επιδημία στην Αϊτή.

Ευτυχώς, καθώς δεν είμαστε παθητικά θύματα αυτής της διαδικασίας, υπάρχουν και πολλά που μπορούμε να κάνουμε για να μειώσουμε τον κίνδυνο εμφάνισης αυτών των μικροβίων. Μπορούμε να προστατεύσουμε τα άγρια οικοσυστήματα για να διασφαλίσουμε ότι τα ζώα θα κρατήσουν τα μικρόβια τους αντί να τα μεταφέρουν σε εμάς, όπως προσπαθεί να κάνει το κίνημα της One Health“.

Μια νέα προσέγγιση: ΜΙΑ ΥΓΕΙΑ (ΟΝΕ HEALTH)

Η EcoHealth Alliance είναι ένας διεθνής μη κερδοσκοπικός οργανισμός που έχει μια νέα στρατηγική αντίληψη για την υγεία: Μια Υγεία / One Health. Σύμφωνα με αυτήν η προστασία της υγείας των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος από τις αναδυόμενες μολυσματικές ασθένειες συνδέονται άρρηκτα. Η οργάνωση σχηματίστηκε με τη συγχώνευση δύο πολύ σημαντικών οργανώσεων, της Wildlife Trust με αντικείμενο της οικολογική προστασία και της Consortium for Conservation Medicine με αντικείμενο θέματα υγείας.

Η επείγουσα ανησυχία για τη διατήρηση της άγριας ζωής και τη συνολική υγεία του πλανήτη οδήγησε την EcoHealth Alliance να τεθεί επικεφαλής μιας συμμαχίας περιβαλλοντικής επιστήμης και επιστήμης της δημόσιας υγείας που εργάζεται για την πρόληψη των πανδημιών σε παγκόσμιες περιοχές hotspot σε όλο τον κόσμο και για την προώθηση της διατήρησης των οικοσυστημάτων. Η προσέγγιση “Μια Υγεία” χρησιμοποιεί την διεπιστημονική μέθοδο για την επίλυση των προκλήσεων υγείας που προκαλούνται από τις παγκόσμιες αλλαγές και τις αλληλεπιδράσεις ανθρώπου – ζώων. Αναπτύσσει συνεργασίες με τις τοπικές κυβερνήσεις, τους επιστήμονες διαφόρων χωρών και τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής σε ολόκληρο τον κόσμο, για να προωθήσει κρίσιμες αλλαγές στο πεδίο της πρόβλεψης και πρόληψης λοιμωδών νοσημάτων.

Οι επιστήμονες διεξάγουν έρευνα πεδίου και αναπτύσσουν εργαλεία για την αποθήκευση δεδομένων οικοσυστημάτων, την πρόβλεψη και πρόληψη πανδημιών σε διάφορες περιοχές του κόσμου, δημιουργώντας τοπικές δυνατότητες και ερευνώντας άγρια ζώα υψηλού κινδύνου στο Μπαγκλαντές, την Ακτή του Ελεφαντοστού, την Δημοκρατία του Κονγκό, την Κίνα, την Αίγυπτο, την Ινδία, την Ινδονησία, την Ιορδανία, τη Λιβερία, τη Μαλαισία και την Ταϊλάνδη. Οι επιστήμονες συλλέγουν επιχρίσματα ή μικρές ποσότητες αίματος, αναλύουν τα δείγματα στο εργαστήριο για να αναζητήσουν στοιχεία ασθένειας. Τα ευρήματα κατατάσσονται σε μια βάση δεδομένων, που οι μαθηματικοί εμπειρογνώμονες χρησιμοποιούν για να δημιουργήσουν προγνωστικούς χάρτες πιθανών εστιών ασθενειών. Αυτή η προσέγγιση όχι μόνο επιτρέπει στους ερευνητές να βρίσκουν νέες ασθένειες, αλλά βοηθά επίσης τις κοινότητες να προετοιμαστούν και να ανταποκριθούν στην απειλή μιας εστίας νόσου.

Αυτή αποτελεί, πλέον, μια νέα ολοκληρωμένη προσέγγιση: ενιαία αντιμετώπιση των 3 συστημάτων, περιβάλλοντος, φύσης και υγείας.

Ο Νίκος Χρυσόγελος είναι πρώην ευρωβουλευτής των Πράσινων, πρόεδρος της ΔΕ της κοινωνικής συνεταιριστικής επιχείρησης “Άνεμος Ανανέωσης” και μέλος του άτυπου Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας