...Μέσα σε 1,5 χρόνο πέθαναν στη νέα τους πατρίδα 20.000 πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο από τύφο, ελονοσία και δυσεντερία
Όποιος νομίζει ότι οι επιδημίες είναι κάτι καινούριο μάλλον δεν γνωρίζει την πραγματική ανθρώπινη αλλά και την δική μας ιστορία. Η περιοχή έχει πληγεί από σοβαρές ασθένειες που πέρασαν – ως μια λεπτομέρεια όμως - στην ιστορία, την λογοτεχνία, την ιστορική μνήμη, ακόμα και στην προφορική ιστορία. Μιλώντας με τους γονείς μας θα μας πουν ότι έχουν ζήσει τουλάχιστον 2-3 παρόμοιες ή ποιο σοβαρές καταστάσεις επιδημιών από τον τύφο, την ελονοσία, την δυσεντερία και την ισπανική γρίπη 1918-1923 μέχρι τις επανεμφανίσεις των επιδημιών γρίπης σε επόμενες δεκαετίες.
  Όμως υπάρχουν και καταστάσεις που επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά. Στη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του 1920 οι μεταδοτικές ασθένειες όπως ο τύφος και η ελονοσία, οδήγησαν σε απολύμανση, καραντίνα και ...ομαδικούς τάφους για τους πρόσφυγες από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία. Οι «ύποπτοι» πρόσφυγες αναγκάζονταν σε κρύο λουτρό και κουρεύονταν γουλί. Τα ρούχα τους έμπαιναν σε κλίβανο. Η μετακίνηση των προσφύγων απαγορεύονταν με οποιοδήποτε μέσο. Ο στρατός απαγόρευε την είσοδο και έξοδο στους προσφυγικούς οικισμούς, την επικοινωνία με κατοίκους της Θεσσαλονίκης. Μέσα σε 1,5 χρόνο πέθαναν 20.000 πρόσφυγες από την Μικρά Ασία και τον Πόντο εξαιτίας των κακών συνθηκών ζωής στους καταυλισμούς, την απουσία υγιεινής και του γεγονότος ότι ήταν εξαντλημένοι.
  Στην έρευνά της Ελένης Ιωαννίδου (Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού του Δήμου Καλαμαριάς) «Η προσφυγική Καλαμαριά» που περιλαμβάνεται στην έκδοση της Εταιρίας Μακεδονικών Σπουδών “Οι πρόσφυγες στη Μακεδονία», αναφέρει: “το 1920 καταγράφονταν μέχρι και 44 θάνατοι την ημέρα, ενώ μέσα σε ενάμιση χρόνο έχασαν τη ζωή τους περίπου 20.000 πρόσφυγες στην Καλαμαριά! Η εγκατάσταση των Καυκασίων προσφύγων του 1920-21 στη Θεσσαλονίκη αποτέλεσε αρμοδιότητα της Υπηρεσίας Περιθάλψεως και στη συνέχεια του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας. Στα στρατιωτικά παραπήγματα της Καλαμαριάς συγκροτήθηκε προσφυγικός καταυλισμός. Ήδη το καλοκαίρι του 1920 κατοικούνταν τουλάχιστον 72 από τους υπάρχοντες θαλάμους, ενώ έναν χρόνο αργότερα έφτασε να φιλοξενεί μέχρι και 6.000 πρόσφυγες”.
Στην ίδια έρευνα αναφέρεται:
Παρά την προηγούμενη εμπειρία των υπηρεσιών, οι συνθήκες διαβίωσης κάθε άλλο παρά οργανωμένες και ιδανικές υπήρξαν. Οι τοπικές εφημερίδες αποκαλούσαν την Καλαμαριά «νεκροταφείον». Στους πέντε θαλάμους του νοσοκομείου περιθάλπτονταν κατά μέσο όρο 200 άτομα, από δύο μόνο γιατρούς. Στα υπομνήματα των προσφυγικών φορέων, όπως η Κεντρική Επιτροπή Καυκασίων Προσφύγων, το κύριο πρόβλημα επί σειρά ετών παραμένει η αυξημένη θνησιμότητα, η συχνότητα και η σφοδρότητα με την οποία σοβαρές ασθένειες, όπως η ελονοσία, η δυσεντερία, τα αποστήματα και κυρίως ο εξανθηματικός τύφος έπλητταν τον πληθυσμό. Οι καταγγελίες συνέδεαν το φαινόμενο με την κάκιστη ποιότητα της παρεχόμενης τροφής, ακόμη και τη λιμοκτονία λόγω έλλειψης συσσιτίων. Εξίσου σημαντική αποδείχθηκε η έλλειψη φαρμάκων, νοσηλευτικού προσωπικού και ιατρικών εργαλείων, η μαζική συμβίωση σε θαλάμους χωρίς τζάμια, κλινοσκεπάσματα και ρουχισμό και οι εστίες μόλυνσης, δηλαδή οι σωροί των σκουπιδιών και οι ξεχειλισμένοι βόθροι που σπάνια απασχολούσαν την υπηρεσία καθαριότητας του δήμου... Η απαξίωση της ανθρώπινης ζωής δεν αποτυπώθηκε μόνο στο τρομακτικό νούμερο των 20.000 περίπου προσφύγων που πέθαναν στην Καλαμαριά σε ενάμισι μόλις έτος. Η καραντίνα στον προσφυγικό καταυλισμό επανέρχεται ως τραυματικό βίωμα στη συλλογική μνήμη των Καυκασίων, όχι τόσο επειδή συνεπαγόταν τον μακροχρόνιο αποκλεισμό τους από την πόλη υποδοχής, όσο γιατί εφαρμόσθηκε, κατά τους ίδιους, με τους σκληρούς όρους ενός στρατοπέδου συγκέντρωσης”.
  Μια μνήμη που έμεινε είναι η στάση του αστικού λεωφορείου του ΟΑΣΘ, στη στάση Βενιζέλου – Νέα Κρήνη) «Τα απολυμαντήρια», εκεί όπου υπήρχαν απολυμαντήρια για τους πρόσφυγες 1920-1923.
  Στην ελληνική γραμματεία υπάρχουν, επίσης, αναφορές σε λοιμούς / επιδημίες, τόσο από τον Όμηρο (Ιλιάδα) και τον Θουκυδίδη (Πελοποννησιακός Πόλεμος) όσο και από πιο σύγχρονους, όπως ο Παπαδιαμάντης, η Διδώ Σωτηρίου, ο Καραγάτσης, ο Ηλίας Βενέζης και ο Στρατής Μυριβήλης.
Διαβάστε αναλυτικά το άρθρο μου "Οι επιδημίες στην ελληνική λογοτεχνία"
 

Η καμπάνια #LeaveNoOneBehind ("Κανένας/μία μόνος/η πίσω") ήταν τα κεντρικά συνθήματα παρεμβάσεων για την Πρωτομαγιά σε μια σειρά χωρών, με τη Γερμανία να πρωταγωνιστεί. Οι κινητοποιήσεις για την Πρωτομαγιά δεν έγιναν με τον συνηθισμένο τρόπο - μαζικές διαδηλώσεις - αλλά δεν έμειναν όλοι στο σπίτι παθητικά. Σε ορισμένες χώρες με ευφάνταστο  τρόπο ποικίλες δράσεις ανέδειξαν ως κεντρικό σύνθημα να μην αφήσουμε κανένα και καμία μόνο και μόνη μέσα στην κρίση: ευάλωτες ομάδες, άστεγοι, πρόσφυγες, άνεργοι. 

Οι "διαδηλώσεις" σε πολλές Γερμανικές #LeaveNoOneBehind και "Εκκενώστε τη Μόρια" αφορούσαν:

  • μικρές συγκεντρώσεις λίγων ατόμων σε διαφορετικά σημεία των πόλεων, αλλά κυρίως σε πλατείες, έξω από εκκλησίες, σημαντικά μνημεία των πόλεων
  • Εντυπωσιακά Graffiti σε τοίχους
  • ποδηλατικές πορείες
  • αναρτήσεις πανό σε σπίτια, γέφυρες, γερανούς και άλλους χώρους

Βερολίνο, Μόναχο, Βόννη, Μίνστερ, Άαχεν και πολλές άλλες Γερμανικές πόλεις αλλά και πόλεις στην Ελβετία και Αυστρία είδαν κινητοποιήσεις πολιτών με διαφορετικό βέβαια τρόπο γύρω από το ίδιο πολιτικό μήνυμα. Εξάλλου η ηλεκτρονική καμπάνια συλλογής υπογραφών #LeaveNoOneBehind έχει συγκεντρώσει ήδη την υποστήριξη 350.000 πολιτών από πολλές ευρωπαϊκές χώρες . 

Η εκκένωση του προσφυγικού καταυλισμού της Μόριας στη Λέσβο είναι ένα θέμα που κινητοποιεί πολλές πρωτοβουλίες πολιτών σε όλη την Ευρώπη και αποτέλεσε κεντρικό θέμα κινητοποίησης για την Πρωτομαγιά. 

 

Οι συνθήκες διαμονής ιδιαίτερα μέσα στην πανδημία χιλιάδων ανθρώπων έχει ευαισθητοποιήσει χιλιάδες πολίτες σε όλη την Ευρώπη.

Είναι αναμενόμενο να μην αποδέχονται ότι στην Ευρώπη υπάρχουν παρόμοιοι χώροι "φιλοξενίας" προσφύγων όπως αυτοί στη Μόρια, στη Σάμο ή στη Χίο. Στους καταυλισμούς προσφύγων οι συνθήκες είναι άθλιες, αλλά σήμερα στην εποχή της πανδημίας είναι σαφές ότι είναι αδύνατον να τηρηθούν οι κανόνες "κοινωνικής αποστασιοποίησης" και "υγιεινής και καθαριότητας".

  

Έχει δημιουργηθεί ένα αρχείο από δεκάδες βιντεάκια FilesfromMoria που παράγουν οι ίδιοι οι πρόσφυγες και τα οποία απεικονίζουν τις άθλιες συνθήκες διαμονής τους στη Μόρια αλλά και πρωτοβουλίες των ίδιων των προσφύγων να κάνουν όσο το δυνατόν πιο ανθρώπινες τις συνθήκες εγκλεισμού τους στην εποχή της πανδημίας, να φτιάξουν μάσκες, να μαζέψουν τα σκουπίδια ή να ανακυκλώσουν τα πλαστικά μπουκάλια αφού καθημερινά καταναλώνονται περίπου 30.000 μπουκάλια νερό.