Συνδιοργάνωση ημερίδας από τον Νίκο Χρυσόγελο και τη Μαριλένα Κοππά για τις τραγωδίες στη Μεσόγειο

Δείτε φωτογραφίες από την εκδήλωση εδώ:

http://www.flickr.com/photos/chrysogelos/sets/72157640248369583/

Υπό τη σκιά της νέας απώλειας ζωών μεταναστών, αυτή τη φορά στο Φαρμακονήσι, και με 10 αγνοούμενους (2 γυναίκες, 8 παιδιά και βρέφη), αλλά και πολλαπλά ερωτηματικά αναφορικά με τις συνθήκες της τραγωδίας και τις τυχόν ευθύνες για αυτήν, οργανώθηκε από τους ευρωβουλευτές Νίκο Χρυσόγελο, (Πράσινοι), και Μαριλένα Κοππά, (Σοσιαλιστές και Δημοκράτες), εκδήλωση με θέμα «Η Γκετοποίηση της πολιτικής ασύλου, από τη Λαμπεντούσα στη Λέσβο», την Δευτέρα στις 27 Ιανουαρίου 2014, στο Γραφείο του Ευρωκοινοβουλίου στην Αθήνα.  

Κατά την εισήγησή της, η Μαριλένα Κοππά αναφέρθηκε στο δουλεμπόριο και το trafficking, τις τεχνικές εκφοβισμού και ελέγχου και σε άλλες μορφές εκμετάλλευσης των μεταναστών, υπογραμμίζοντας ότι σύμφωνα με τα στοιχεία της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) υπάρχουν παγκοσμίως 20 εκατομμύρια σκλάβοι. Η ευρωβουλευτής επεσήμανε ότι το φαινόμενο της αύξησης της παράτυπης μετανάστευση και του trafficking οδηγεί σε ενίσχυση της πολιτικής ελέγχου των συνόρων στην Ελλάδα, ωστόσο, η λήψη μέτρων όπως η δημιουργία φράχτη στον Έβρο, ενισχύει τη χρήση των θαλάσσιων διαδρομών, που όμως ενέχουν περισσότερους κινδύνους, όπως απέδειξαν με τον πιο τραγικό τρόπο οι πρόσφατες τραγωδίες σε Λαμπεντούσα και Φαρμακονήσι. Ταυτόχρονα, υπογράμμισε τη μετατόπιση των συνόρων στο εσωτερικό της επικράτειας των κρατών μελών που αποτελούν χώρες υποδοχής μεταναστών με συνακόλουθο την άνθιση των ακροδεξιών μορφωμάτων, όπως συμβαίνει στη χώρα μας με την άνοδο της Χρυσής Αυγής. Αναφερόμενη στη συμφωνία Δουβλίνο ΙΙ και ΙΙΙ τόνισε πως έχει μετατρέψει τις χώρες του Νότου σε στρατόπεδο συγκέντρωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και υπογράμμισε την ανάγκη αναθεώρησης της ισχύουσας νομοθεσίας στη βάση οριζόντιου άξονα πολιτικής και σύνθετου σχεδίου που θα καλύπτει όλες τις πτυχές της μετανάστευσης.

Ο Νίκος Χρυσόγελος επισήμανε ότι «το Φαρμακονήσι, η Λαμπεντούσα, η Λέσβος, η Χίος είναι μερικές μόνο από τις επαναλαμβανόμενες τραγωδίες στη Μεσόγειο. Τα επίσημα στοιχεία μαρτυρούν ότι σε μια δεκαετία έχουν βρει το θάνατο στα νερά της Μεσογείου περισσότεροι από 17.500 άνθρωποι στην προσπάθειά τους να μεταναστεύσουν στην Ευρώπη». Αναρωτήθηκε: «Ως πότε θα είμαστε θεατές στο ίδιο έργο με πρωταγωνιστές ανθρώπους να πεθαίνουν, μεταξύ των οποίων και πολλά παιδιά, στην προσπάθειά τους ξεφύγουν από συνθήκες που απειλούν τη ζωή τους ή αναζητώντας καλύτερη ζωή στην Ευρώπη; Μήπως έχουμε οδηγηθεί σταδιακά σε απάνθρωπες καταστάσεις; Χάθηκαν ζωές, γυναικών και παιδιών, εξαιτίας είτε μιας αποτυχημένης προσπάθειας διάσωσης είτε μιας εγκληματικής επιχείρησης επαναπροώθησης, όπως αυτές που οργανώνονται πολύ συχνά με εντολές άνωθεν. Τόσο η ελληνική κυβέρνηση όσο και οι ελληνικοί φορείς έπρεπε πρώτα από όλα να εκφράσουμε τη θλίψη και τη συμπόνια μας. Μετά να υπάρξει δέσμευση για ανεξάρτητη διερεύνηση των αιτίων της τραγωδίας, απόδοση ευθυνών αλλά και αναθεώρηση πολιτικών και πρακτικών που οδηγούν στην απώλεια χιλιάδων ανθρώπινων ζωών. Παράλληλα θα έπρεπε να είχε ξεκινήσει προσπάθεια ανέλκυσης του σκάφους και γενικότερα αναζήτησης των κορμιών των 10 γυναικών και παιδιών που αγνοούνται, να υπάρξει στήριξη και βοήθεια σε όσους επιβίωσαν από την τραγωδία. Η υποχρέωση διάσωσης ανθρωπίνων ζωών που βρίσκονται σε κίνδυνο θα πρέπει να είναι αδιαπραγμάτευτη. Η Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ζητάει νέους κανόνες αναφορικά με τη δράση του FRONTEX, σύμφωνα με τους οποίους θα συμπεριλαμβάνεται στις αρμοδιότητές της η συμβολή της σε έκτακτες ανάγκες ανθρωπιστικού χαρακτήρα και επιχειρήσεις διάσωσης στη θάλασσα. Συνολικότερα, υπάρχει ανάγκη για χάραξη και υλοποίηση κοινής ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής που θα βασίζεται στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και την αρχή της μη επαναπροώθησης, τον επιμερισμό των ευθυνών μεταξύ των κρατών μελών, τη μη επιβολή κυρώσεων στους διασώστες ανθρωπίνων ζωών στη θάλασσα, την ενθάρρυνση των νόμιμων οδών μετανάστευσης και την κοινωνική ένταξη.

Οι κυβερνήσεις αντί να σπαταλούν τεράστια ποσά για τα σύνορα, χρειάζεται να έχουν ισορροπημένες κι ολοκληρωμένες πολιτικές. Για παράδειγμα, η Ελλάδα, την περίοδο 2008 - 2013, έλαβε 119.037.305 € από το Ταμείο για τα Εξωτερικά Σύνορα, 52.242.000 € από το Ταμείο για Επιστροφές μεταναστών στις χώρες τους, αλλά αξιοποίησε μόνο 14.0759.000 € από το Ταμείο για τους Πρόσφυγες και 12.470.000 € από το Ταμείο Ένταξης, γεγονός που μαρτυρά ποιες είναι οι προτεραιότητές της σε θέματα μεταναστευτικής πολιτικής! Σήμερα χρειαζόμαστε περισσότερους πόρους για κοινωνική ένταξη, ενίσχυση των δομών πρώτης υποδοχής και βελτίωση των συνθηκών ζωής και υγιεινής, ώστε να λάβει τέλος η γκετοποίηση των μεταναστών αλλά και η υποβάθμιση περιοχών στις οποίες συγκεντρώνονται οι μετανάστες χωρίς υποδομές.»

Ο Γιώργος Τσαρμπόπουλος, Επικεφαλής του γραφείου για την Ελλάδα της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες τόνισε ότι είναι επιβεβλημένος ο επανασχεδιασμός της μεταναστευτικής πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο, λαμβάνοντας υπόψη τις τραγωδίες σε Φαρμακονήσι και Λαμπεντούσα, καθώς και ότι πλέον επιλέγονται όλο και περισσότερο τα θαλάσσια περάσματα, στα οποία η πρακτική της αποτροπής που ακολουθείται ως επί το πλείστον έχει σοβαρές πιθανότητες για έκθεση της ανθρώπινης ζωής σε κίνδυνο (καιρός, κατάσταση πλοίου, κλπ). Αναφερόμενος στο ναυάγιο στο Φαρμακονήσι, επικαλέστηκε τις μαρτυρίες των διασωθέντων που δόθηκαν στην Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, οι οποίες καταγράφηκαν με απόλυτη ακρίβεια παρουσία διερμηνέων. ΟΓιώργος Τσαρμπόπουλος τόνισε ότι μολονότι δεν έχουν διερευνηθεί οι συνθήκες υπό τις οποίες συνέβη η τραγωδία, είτε πρόκειται για αποτυχημένη επιχείρηση διάσωσης, είτε για επιχείρηση επαναπροώθησης, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: η απώλεια ανθρωπίνων ζωών. Κλείνοντας, υπογράμμισε πως η τακτική της αποτροπής είναι βασικό εργαλείο της πολιτικής συνόρων, τη στιγμή που η πλειοψηφία των μεταναστών είναι Σύροι, Αφγανοί και Σομαλοί και κατά πάσα πιθανότητα χρήζουν προστασίας και ασύλου, ανέφερε δε πως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες έχει λάβει επανειλημμένες καταγγελίες για άτυπες επαναπροωθήσεις στην Τουρκία.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν οι Tommaso Della Longa και Laura Bastianetto, Ιταλοί δημοσιογράφοι και συγγραφείς του βιβλίου: «Λαμπεντούσα: Χρονικό από τη Χώρα του Πουθενά», το οποίο μέσα από 15 ιστορίες ανθρώπων μας μετέφεραν τις εμπειρίες των μεταναστών, των τοπικών αρχών, της τοπικής κοινωνίας, των εθελοντών και των μελών ανθρωπιστικών οργανώσεων και φωτίζουν τις ιστορίες ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρας τους. Συχνά οι μετανάστες, ακόμα και όταν πνίγονται αντιμετωπίζονται ως αριθμός, αντί να αντιμετωπίζονται ως άνθρωποι, με ταυτότητα, ιστορία, ανάγκες.

Με παρεμβάσεις τους συμμετείχαν, επίσης, ο Στέλιος Κραουνάκης, Εθελοντής υποδοχής και υποστήριξης προσφύγων στη Λέσβο, η Μαρία Πίνιου Καλλή, Δρ Ιατρός Δερματολόγος, εμπειρογνώμονας του IstanbulProtocol για την πιστοποίηση θυμάτων βασανιστηρίων, η Γεωργία Αραπίδου, εκπρόσωπος της Ελληνικής Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, η Ευθαλία Παππά, επικεφαλής του Οικουμενικού Προγράμματος Προσφύγων, ο Κούσα Μπαχράμι, μέλος του Δ.Σ. της Διεθνούς Αμνηστίας καθώς και εκπρόσωποι από το Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών, την PRAKSIS, και την KASAPIHellas που μετέφεραν την εμπειρία τους μέσα από την μακροχρόνια δουλειά και παρεμβάσεις τους.

Συμπεράσματα της ημερίδας:

Τα συμπεράσματα που προέκυψαν και αφορούν στην προστασία της ανθρώπινης ζωής χωρίς να εξετάζονται τα θέματα ασύλου, θα μπορούσαν να συνοψιστούν ακολούθως:

  1. Να διερευνηθούν οι συνθήκες υπό τις οποίες συνέβη η τραγωδία στο Φαρμακονήσι, να αποδοθούν τυχόν ευθύνες για την απώλεια ανθρωπίνων ζωών και να καταβληθούν όλες οι δυνατές προσπάθειες για ανεύρεση των σωρών. Είτε η τραγωδία είναι αποτέλεσμα αποτυχημένης προσπάθειας διάσωσης είτε εγκληματικής προσπάθειας επαναπροώθησης κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου, θα πρέπει να οδηγήσει σε αναθεώρηση πρακτικών που έχουν ως αποτέλεσμα απώλειες ανθρώπινων ζωών.
  1. Τα κράτη μέλη και η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να τηρούν τις υποχρεώσεις τους που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο, τις Ευρωπαϊκές Συνθήκες και το Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να διασφαλίζουν την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ανθρώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο. Επίσης, δεν θα πρέπει να εφαρμόζονται επαναπροωθήσεις πουθέτουν σε κίνδυνο τις ζωές ανθρώπων ή  

παραβιάζουν το δίκαιο.

  1. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη θα πρέπει να καταργήσουν ή να επανεξετάσουν κάθε νομοθετική διάταξη που επιβάλλει κυρώσεις σε όσους παρέχουν βοήθεια προς μετανάστες που βρίσκονται σε κίνδυνο στη θάλασσα.
  2. Με δεδομένο ότι η μετανάστευση είναι διαχρονικό φαινόμενο και τα σύνορα θα είναι διαπερατά από ανθρώπους που προσπαθούν να σώσουν τη ζωή τους είτε να ζήσουν καλύτερη ζωή, απαιτείται αποτελεσματική διαχείριση των μεταναστευτικών ροών μέσα και από επιμερισμό υπευθυνοτήτων μεταξύ των κρατών μελών, ώστε να μην έχουν να αντιμετωπίσουν το ζήτημα μόνο οι χώρες που βρίσκονται στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
  3. Χρειαζόμαστε περισσότερους πόρους για κοινωνική ένταξη, ενίσχυση των δομών πρώτης υποδοχής και βελτίωση των συνθηκών ζωής και υγιεινής τόσο των ντόπιων όσο και των μεταναστών στις περιοχές που ζουν - οι οποίες είναι συχνά υποβαθμισμένες - ώστε να λάβει τέλος η γκετοποίηση των μεταναστών και η αποξένωσή τους από τους ντόπιους.
  4. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη θα πρέπει να εστιάσουν στην ενθάρρυνση των νόμιμων οδών μετανάστευσης και τη διευκόλυνση της μετανάστευσης των εργαζομένων, καθώς η νόμιμη είσοδος στην ΕΕ είναι προτιμότερη σε σχέση με την παράτυπη.
  5. Η αναθεώρηση του Κανονισμού «Δουβλίνο II» υπό το πρίσμα των τραγωδιών στη Μεσόγειο είναι αναγκαία. Ταυτοχρόνως, όμως, υπάρχει ανάγκη επανεξέτασης της νομοθεσίας των κρατών μελών, ώστε να μην ενισχύεται ο ρατσισμός και η ξενοφοβία.
  6. Τροχοπέδη αποτελεί η πρόβλεψη που έχουν επιβάλει οι Βόρειες χώρες, σύμφωνα με την οποία αν η Ελλάδα ή άλλες χώρες δεν μπορούν να διαφυλάξουν τα σύνορά τους απειλούνται με έξοδο από τη Συμφωνία Σένγκεν. Η απειλή αυτή των Βόρειων χωρών, που την ίδια στιγμή δεν δέχονται επιμερισμό των υπευθυνοτήτων, λειτουργεί ως μαξιλάρι για τις αποτροπές εισόδου αλλά και τις παράνομες επαναπροωθήσεις.
  7. Ιδιαίτερα σημαντική για τις χώρες υποδοχής, όπως η Ελλάδα, είναι και η βελτίωση της απόδοσης των υπηρεσιών που σχετίζονται με τους μετανάστες και τους πρόσφυγες.
  8. Στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας και δεδομένου ότι τα θέματα μετανάστευσης συγκαταλέγονται στις προτεραιότητές της, θα επιδιωχθεί, ως συνέχεια της εκδήλωσης, η διοργάνωση ενός ευρύτερου διαλόγου με την αρμόδια Επίτροπο, εκπροσώπους του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Ελληνικής Προεδρίας, αλλά και της κοινωνίας των πολιτών. Οι δυο ευρωβουλευτές θα φέρουν στο Ευρωκοινοβούλιο με ερωτήσεις και παρεμβάσεις κρίσιμα θέματα που ανέδειξε και η πρόσφατη τραγωδία στο Φαρμακονήσι.

 

Οι Ευρωβουλευτές Μαρία Ελένη Κοππά, Ομάδα της Προοδευτικής Συμμαχίας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, και Νίκος Χρυσόγελος, Ομάδα των Πράσινων, σας προκαλούν σε εκδήλωση με θέμα: «Η Γκετοποίηση της πολιτικής ασύλου, από τη Lampedusa στη Λέσβο», που θα διεξαχθεί τη Δευτέρα, 27 Ιανουαρίου 2014 και ώρα 10:00-13:00 στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Ελλάδα (Αμαλίας 8, Σύνταγμα).

 

Στην εκδήλωση θα συμμετάσχουν, επίσης, οι Tommaso Della Longa και Laura Bastianetto, Ιταλοί δημοσιογράφοι και συγγραφείς του βιβλίου: «Lampedusa: ChroniclesfromNeverland / Χρονικό από τη χώρα του Πουθενά», οι οποίοι θα μας μεταφέρουν τις εμπειρίες των μεταναστών, των τοπικών αρχών, της τοπικής κοινωνίας, των εθελοντών, των μελών ανθρωπιστικών οργανώσεων και φυσικά των ίδιων και συναδέρφων τους δημοσιογράφων. Επιπλέον, θα λάβουν μέρος εκπρόσωποι της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και μεταναστευτικών οργανώσεων.

 

Σκοπός της εκδήλωσης δεν είναι μόνο η ανασκόπηση του ναυαγίου της 3ης Οκτωβρίου, καθώς δεν πρόκειται για την πρώτη ούτε δυστυχώς την τελευταία τραγωδία αυτού του είδους στη Μεσόγειο, όπως επιβεβαιώνει και ο νέος πνιγμός μεταναστών στη θαλάσσια περιοχή του Φαρμακονησίου. Τα επίσημα στοιχεία μαρτυρούν ότι σε μια δεκαετία έχουν βρει το θάνατο στα νερά της Μεσογείου 20.000 άνθρωποι στην προσπάθειά τους να φτάσουν σε κάποια ευρωπαϊκή χώρα. Το ναυάγιο στη Lampedusa υπενθύμισε με τον πιο δραματικό τρόπο το τεράστιο κενό που υπάρχει στις πολιτικές μετανάστευσης και ασύλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στο πλαίσιο αυτό, στόχος της εκδήλωσης είναι, μέσα από κριτική ανασκόπηση της τραγωδίας στη Lampedusa, να αναδείξει το συνολικότερο πρόβλημα και το νομοθετικό και πολιτικό κενό και να συμβάλει σε συντονισμό ενεργειών και σε προτάσεις για την προώθηση κοινής ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής που θα βασίζεται στο σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τον επιμερισμό ευθυνών μεταξύ των κρατών μελών, την ενθάρρυνση των νόμιμων οδών μετανάστευσης και την κοινωνική ένταξη.

 

Πρόγραμμα

10.00 – 10.20             Προσέλευση – Εγγραφές

10.20 – 12.20             Μαρία Ελένη Κοππά, ευρωβουλευτής, Χαιρετισμός

                                    Tommaso Della Longa, «Λαμπεντούσα: που είναι η ΕΕ;» Δημοσιογράφος και συγγραφέας του βιβλίου "Lampedusa: ChroniclesfromNeverland / Χρονικό από τη Χώρα του Πουθενά", Εκπρόσωπος τύπου του Ιταλικού Ερυθρού Σταυρού

                                    Laura Bastianetto, δημοσιογράφος, και συγγραφέας του βιβλίου Lampedusa: ChroniclesfromNeverland / Χρονικό από τη Χώρα του Πουθενά»

                                   Αριάνα Βασιλάκη, Ειδικός Βοηθός τομέα προστασίαςτης Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες - Γραφείο για την Ελλάδα

                                   Στέλιος Κραουνάκης, Εθελοντής υποδοχής και υποστήριξης προσφύγων, Λέσβος

                    Νίκος Χρυσόγελος, ευρωβουλευτής, Συμπεράσματα/Προτάσεις

12.20 – 12.40          Παρεμβάσεις από ειδικούς εμπειρογνώμονες και οργανώσεις προσφύγων/μεταναστών

12.40 – 13.00          Ερωτήσεις-Απαντήσεις

 

Θα υπάρχει ταυτόχρονη μετάφραση στα αγγλικά

 

Για περισσότερες πληροφορίες και δηλώσεις συμμετοχής: τηλ: 210 3223867, e-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Τα τελευταία χρόνια ένα σύνολο παραγόντων αυξάνει με εκρηκτικό τρόπο τα μεταναστευτικά ρεύματα από την Αφρική, την Ασία, τη Μεσόγειο προς τον πλούσιο ευρωπαϊκό Βορρά. Παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κατάρρευση παραδοσιακών κοινοτήτων, πολεμικές συγκρούσεις, εθνικισμοί και φυλετικές αντιπαραθέσεις, υπερεκμετάλλευση τοπικών φυσικών πόρων (αλιεύματα, δάση, νερό), αλλαγές στην τοπική οικονομία (στροφή των καλλιεργειών από τις τοπικές ανάγκες προς τις εξαγωγές), ακραία φτώχεια, διαφθορά, συγκρούσεις για τον έλεγχο των πρώτων υλών, γιγαντιαία έργα (όπως κατασκευή μεγάλων φραγμάτων) ή απλώς η αναζήτηση πιο ασφαλούς καταφυγίου για τη ζωή ή ελπίδας για ένα καλύτερο μέλλον οδηγούν καθημερινά χιλιάδες ανθρώπους να εγκαταλείπουν τις περιοχές τους για να βρουν μια «φιλόξενη γωνιά» στον πλουσιότερο Βορρά. Η κλιματική αλλαγή έρχεται να ενδυναμώσει τις τάσεις αυτές και να σπρώξει, μέσα στον αιώνα που διανύουμε, πάνω από 150.000.000 ανθρώπους σε αναγκαστική εγκατάλειψη των περιοχών τους. Βλέπουμε ήδη αρκετούς από αυτούς τους κλιματικούς πρόσφυγες στις γειτονιές μας.

Ο μέσος Αθηναίος με τόσα προβλήματα να τον πιέζουν δεν έχει πια χρόνο και διάθεση να ασχοληθεί με το μεταναστευτικό. Με ευθύνη των πολιτικών και της αυτοδιοίκησης η παρουσία μεταναστών τείνει να ταυτίζεται στο υποσυνείδητό μας ΜΟΝΟ για τους ντόπιους, στη χώρα υποδοχής. Έτσι κάποιοι «δεν αντέχουν πλέον όλους αυτούς τους μετανάστες», άλλοι ικανοποιούνται που δεν αναγκάζονται να το πουν οι ίδιοι αλλά ακραίες ομάδες. Κάποιοι δυσφορούν αλλά «υπομένουν κι αυτό το πρόβλημα». Πόσοι, όμως, ενδιαφέρονται να κατανοήσουν πραγματικά τα αίτια της μετανάστευσης και να συμβάλουν στη μετατροπή ενός θέματος από πρόβλημα σε ευκαιρία για την περιοχή τους; Πόσοι θα συμμετείχαν, στο μέτρο και στην έκταση που τους αντιστοιχεί, στη δημιουργία προϋποθέσεων και συνθηκών που να επιτρέπουν στους ανθρώπους να μένουν με τις οικογένειές τους στον τόπο τους, ζώντας μια αξιοπρεπή ζωή; Πόσοι δήμοι ή φορείς είναι έτοιμοι να αξιοποιήσουν καλά παραδείγματα από άλλες περιοχές και να παρέμβουν με προγράμματα που θα βελτίωναν τη ζωή και των ντόπιων και των μεταναστών;

Ακόμα και χώρες που ήταν κάποτε πηγή μεταναστευτικών ρευμάτων, όπως η Ελλάδα ή η Ιταλία, έχουν θάψει βαθιά στο υποσυνείδητό τους τον παλιό εαυτό τους, τη δική τους ιστορία μετανάστευσης, και αντιμετωπίζουν με ελάχιστη κατανόηση τους απελπισμένους που μπήκαν στην αυλή τους από κάποια μισάνοιχτη πόρτα. Ακόμα και άνθρωποι που έχουν ζήσει για δέκα, είκοσι και τριάντα χρόνια ως μετανάστες σε κάποια άλλη χώρα, ή έχουν παντρευτεί μετανάστη ή μετανάστρια, μπορεί να δραστηριοποιούνται σε «επιτροπές κατοίκων» που θέλουν να διώξουν τους μετανάστες από τη γειτονιά τους! Το έχω βιώσει και προσωπικά, μιλώντας με ανθρώπους στον Αγ. Παντελεήμονα και σε άλλες γειτονιές της Αθήνας ή μετακινούμενος με τα μαζικά μέσα μεταφοράς. Το στερεότυπο είναι απόλυτο: «ναι, και εμείς μεταναστεύσαμε, αλλά οι Έλληνες ήμασταν αλλιώς»! Ακόμα και στα σχολεία ακούν οι εκπαιδευτικοί, από παιδιά Αλβανών μεταναστών που γεννήθηκαν και ζουν πια στη χώρα μας, «τι θέλουμε όλους αυτούς τους ξένους;».

Η ιστορική μνήμη είναι ασθενής. Ξεχάσαμε ότι ο μεσογειακός πολιτισμός είναι τόσο πλούσιος γιατί υπήρχε αλληλεπίδραση πολιτισμών, ανθρώπων και φύσης. Πάντα, ιδιαίτερα στη Μεσόγειο, η μετανάστευση ήταν μέρος της καθημερινότητας. Εσωτερική μετανάστευση από μια περιοχή σε μια άλλη γειτονική, επαναλαμβανόμενη μετανάστευση ορισμένες εποχές του χρόνου και επιστροφή στο σπίτι: μετακινήσεις αγροτών γης, χτιστάδων της πέτρας, εργατών σε βιομηχανίες (ιδιαίτερα σε βιομηχανίες συσκευασίας κι επεξεργασίας τροφίμων στο παρελθόν), εργαζομένων στον τουριστικό τομέα σήμερα, μετανάστευση σε άλλες χώρες με ζωντανό πάντα το όνειρο της επιστροφής στην πατρίδα, μετανάστευση για πάντα κάπου αλλού. Η ιστορία της Μεσογείου είναι ταυτισμένη με τη μετανάστευση. Με διάφορες μορφές μετανάστευσης, όπως και σήμερα. Η επικοινωνία ήταν ανοικτή. Η αλληλεπίδραση δεδομένη. Η ενόχληση για τη μετανάστευση είναι φαινόμενο, κυρίως, των πιο σύγχρονων εποχών, δεν ήταν θέμα που απασχολούσε παλιότερες κοινωνίες.

Τι είναι αυτό, όμως, που κάνει σήμερα τη μνήμη επιλεκτική και μας κάνει να βιώνουμε τη μετανάστευση ΜΟΝΟ ως απειλή; Τέσσερα βασικά θέματα είναι αυτά που έχουν συζητηθεί, στον ένα ή στον άλλο βαθμό:

-      η μαζικότητα της σύγχρονης μετανάστευσης που δεν δίνει επαρκή χρόνο και δυνατότητες στις σύγχρονες κοινωνίες και κυρίως στις πόλεις να ενσωματώσουν με αποτελεσματικό τρόπο και με φυσιολογικούς ρυθμούς τους νέους επισκέπτες,

-      η αδυναμία των πολιτικών θεσμών και της κοινωνίας, ιδιαίτερα στον Νότο της Ευρώπης, να σχεδιάσουν και να αναπτύξουν εγκαίρως τις πολιτικές τους για τη μετανάστευση, ώστε να καθορίσουν τις εξελίξεις αντί να τις παρακολουθούν παθητικά ή φοβικά, με αποτέλεσμα τελικώς να δημιουργούνται παραβατικές καταστάσεις και κυκλώματα,

-       η εκμετάλλευση του θέματος της μετανάστευσης από πολιτικές δυνάμεις που βασίζουν στον φόβο και στη συντήρησή του την επιδίωξή τους να κερδίσουν πολιτική και εκλογική επιρροή, αντί να επιδιώκουν την ορθολογική επίλυση των προβλημάτων,

-      η «πυκνότητα» μεταναστών που συγκεντρώνονται σε ορισμένες περιοχές αλλάζοντας τους «συσχετισμούς» μεταξύ ντόπιων και μεταναστών και ανατρέποντας την εικόνα της καθημερινότητας σε πλατείες και δρόμους όπως την είχαμε συνηθίσει.

 

Όπως και κάθε άλλο θέμα, η μετανάστευση μπορεί να έχει δυο όψεις. Η Γερμανία, το Βέλγιο, η Αυστραλία, οι ΗΠΑ, η Γαλλία, για παράδειγμα, οφείλουν τη σημερινή τους ευημερία στους μετανάστες. Η γεωργία στην Ελλάδα επωφελείται από την παρουσία μεταναστών. Η παρουσία μεταναστών αναζωογόνησε χωριά και σχολεία, συνέβαλε στην αύξηση του ΑΕΠ. Σε γενικές γραμμές, όμως, στην Ελλάδα η μετανάστευση αντιμετωπίζεται με ισοπεδωτικό τρόπο ως πρόβλημα. Αυτό δεν συμβαίνει (μόνο) γιατί έχουμε μεγάλο μήκος συνόρων, αλλά κυρίως γιατί δεν υπήρξε εγκαίρως συγκροτημένη μεταναστευτική πολιτική σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

Η χώρα μας παρακολούθησε παθητικά τις εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν δημιούργησε νόμιμους δρόμους μετανάστευσης που επιτρέπουν την προστασία της δημόσιας υγείας και την οργάνωση του δημόσιου χώρου μέσω της καταγραφής, της μελέτης, της διαχείρισης της μετανάστευσης. Μέσα από μια συνεκτική μεταναστευτική πολιτική, η μετανάστευση μπορεί να είναι επωφελής και για την κοινωνία υποδοχής. Από την άλλη, σίγουρα απαιτείται συνεχής παρακολούθηση και ενεργή παρέμβαση στις αιτίες που οδηγούν στη μετανάστευση, κάτι που δεν μπορεί να το κάνει η κάθε χώρα από μόνη της, αλλά απαιτείται κοινή ευρωπαϊκή πολιτική.

Οι ελληνικοί δήμοι θα μπορούσαν να είχαν αξιοποιήσει εγκαίρως την εμπειρία ευρωπαϊκών δήμων, ώστε να διαχειριστούν καλύτερα τον δημόσιο χώρο, να ενδυναμώσουν τις θετικές πλευρές της μετανάστευσης και να περιορίσουν τις αρνητικές ή όσες εκλαμβάνονται ως τέτοιες. Η μετανάστευση, εφόσον υπάρχει σχεδιασμένη πολιτική, προσφέρει σε μια χώρα υποδοχής οφέλη: εργατικά χέρια σε τομείς που είναι απαραίτητοι για την κοινωνία, π.χ. αγρότες γης, βοήθεια σε ηλικιωμένους, ειδικές γνώσεις και δεξιότητες, όπως η επιδιόρθωση ρούχων, συνεργασία σε μουσικά και καλλιτεχνικά σχήματα, αναζωογόνηση χωριών και σχολείων, διάσωση ασφαλιστικών ταμείων. Απαιτείται, όμως, ελαχιστοποίηση ή εξισορρόπηση των αρνητικών πλευρών της σε τομείς όπως η καθαριότητα, η πυκνότητα στον δημόσιο χώρο, η παραοικονομία, τα κυκλώματα παράνομης διακίνησης ανθρώπων και αγαθών μέσω εκπαίδευσης, υποστηρικτικών δομών, συνεργασία με τις μεταναστευτικές κοινότητες, προϋποθέσεις συνεύρεσης και από κοινού αντιμετώπισης των προβλημάτων.

Σε μια εποχή που όλα αλλάζουν δραματικά είναι περισσότερο από αναγκαίο να αποκτήσει η πολιτική, η κοινωνία, η αυτοδιοίκηση, οι φορείς και οι πολίτες την ικανότητα να μετατρέπουν σε ευκαιρία ένα θέμα που με μια πρώτη ματιά φαίνεται σαν πρόβλημα. Και η μετανάστευση προσφέρεται για κάτι τέτοιο.

____________________________

* Ο Νίκος Χρυσόγελος είναι στέλεχος των Οικολόγων Πράσινων,  εκλεγμένο μέλος του Περιφερειακού Συμβουλίου Ν. Αιγαίου.

** Το άρθρο δημοσιεύτηκε στις 16-11-2011 στην Εφημερίδα Το Ποντίκι