Λιγότερες πλαστικές σακούλες, καλύτερη ποιότητα ζωής
Η σχετική ευρωπαϊκή Οδηγία - είχα τη χαρά να την υποστηρίξω και εγώ όταν ήμουν ευρωβουλευτής στο Ευρωκοινοβούλιο μαζί με την δανέζα ευρωβουλευτή των Πρασίνων M. Auken που ήταν η εισηγήτρια της πρωτοβουλίας - προβλέπει είτε περιορισμό της χρήσης της με νομοθετική απαγόρευση είτε επιβολή τέλους σε κάθε σακούλα που χρησιμοποιείται.
Η ελληνική κυβέρνηση επέλεξε το μισό βήμα, την επιβολή τέλους. Ας ελπίσουμε ότι με αυτόν τον τρόπο θα πετύχει να περιορίσει δραστικά τη χρήση της, και δεν θα λειτουργήσει απλώς εισπρακτικά το σύστημα: 3 λεπτά για τον Εθνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης και 1 λεπτό για το κράτος (από το ΦΠΑ).
Υπήρχε βέβαια η εναλλακτική και πιο δραστική λύση, να μην δίνεται πλέον πλαστική σακούλα, ιδιαίτερα στα σούπερ μάρκετ.
Μα θα πει κάποιος και πώς θα μεταφέρουμε τα ψώνια μας; Εξάλλου που θα βάζουμε τα σκουπίδια μας;
Ας σκεφτούμε ότι υπήρχε ζωή και πριν τις πλαστικές σακούλες, ενώ θα συνεχίσει να υπάρχει και μετά από αυτές, Και μάλιστα, καλύτερα, χωρίς τόσα πλαστικά στη θάλασσα, στο περιβάλλον, στις φωλιές των πουλιών, στις κοιλιές των ψαριών και γενικότερα στην τροφική αλυσίδα.
Θυμάμαι όταν αποφάσισα να σταματήσω να χρησιμοποιώ πλαστικές σακούλες στα ψώνια μου - ήταν στα τέλη της δεκαετίας του 70 - και πήγαινα στο σούπερ μάρκετ ή στο φούρνο με τις πάνινες τσάντες ή με το δίχτυ μου, με κοιτούσαν με συγκαταβατικό ύφος του στυλ "το καημένο το παιδί, έχει τρελαθεί". Απελπίζονταν που παρά την πίεση δεν ήθελα να χρησιμοποιήσω πλαστική σακούλα.
Τα χρόνια πέρασαν, τα μαλλιά άσπρισαν. Οι οικολογικές στάσεις ζωής έχουν υιοθετηθεί από πολύ περισσότερους/ες σήμερα. Ακόμα και σε τηλεοπτικά σήριαλ έχουν εισαχθεί κάποιες οικολογικές μπηχτές: κάπου κάπου πάνινη τσάντα, κάδος ανακύκλωσης, ένα ποδήλατο δίπλα από την πόρτα.
Ξέρω πάρα πολλούς ανθρώπους που έχουν κατανοήσει ότι οι πλαστικές σακούλες κάνουν ζημιά στο περιβάλλον και θα ήταν έτοιμοι να σταματήσουν τη χρήση τους, Κάποιοι/ες (κυρίως γυναίκες, μεγαλύτερης ηλικίας και νέα παιδιά) έχουν κάνει ήδη το βήμα αυτό. Αλλά οι περισσότεροι περίμεναν κάποιος να τους το επιβάλλει είτε με νόμο είτε με τέλος. Αυτή είναι η διαφορά μας με κεντρο-ευρωπαίους. Εκείνοι όταν συνειδητοποιούν ότι κάτι πρέπει να αλλάξει το εφαρμόζουν. Κόβουν τις πλαστικές σακούλες, παίρνουν το ποδήλατο, κάνουν ανακύκλωση και κομποστοποίηση, μείωνουν την κατανάλωση ενέργειας, Εμείς στο μεταξύ το ...σκεφτόμαστε, και το σκεφτόμαστε, και το σκεφτόμαστε!
Παρατηρούσα, λοιπόν, σήμερα με περιέργεια τον κόσμο που πήγαινε στο ταμείο του σούπερ μάρκετ. Οι κοπέλες στο ταμείο ρωτούσαν: θέλετε πλαστική σακούλα. Φαίνεται ότι περιέργως οι περισσότεροι ήξεραν ότι από σήμερα η πλαστική σακούλα θα χρεώνονταν χωριστά (γιατί μέχρι τώρα χρεώνονταν, δεν ήταν δωρεάν όπως αφελώς πίστευαν πολλοί, αλλά χρεώνονταν μέσα στην τιμή του προϊόντος).
Αρκετοί είχαν φέρει τη δική τους επαναχρησιμοποιήσιμη τσάντα (υπάρχει ένα πλήθος ευφάνταστων λύσεων), Κάποιοι μουρμούριζαν, άκουσα ένα κύριο να λέει ότι θα ήταν καλύτερο να χρεώνονται ακόμα και 10 ευρώ αλλά μέσα στην τιμή του...προϊόντος), ενώ - όπως επιβεβαίωσαν και κάποιες κοπέλες στα ταμεία - αυτοί που συνήθιζαν να παίρνουν 10 - 10 τις σακούλες, σήμερα δεν ήθελαν να πάρουν ούτε μία και προτιμούσαν να πάρουν τα πράγματα στο χέρι τους. Υπήρχαν βέβαια κι αυτοί/ες που δεν πολυ-νοιάστηκαν που θα πλήρωναν 4 λεπτά επιπλέον.
Για να δούμε τι θα γίνει το επόμενο διάστημα.
Πάντως και ο καταναλωτής και τα μαγαζιά δεν θα έχουν μόνο οικολογικό αλλά και οικονομικό όφελος, αφού οι πλαστικές σακούλες ήταν έτσι κι αλλιώς ένα σημαντικό κόστος, που περνούσε απαρατήρητο στους καταναλωτές (κάπου 20-30 ευρώ ανά άτομο ετησίως) αλλά στα μαγαζιά, στα σούπερ μάρκετ, στις λαϊκές το κόστος ήταν σημαντικό κι ανέρχονταν σε εκατοντάδες ευρώ για ένα μικρό μαγαζί και δεκάδες χιλιάδες ευρώ σε ένα μεγαλύτερο. Τζάμπα λεφτά στα σκουπίδια δηλαδή.
Και ένας προσωπικός απολογισμός: όλα αυτά τα χρόνια με μερικές πάνινες τσάντες που επαναχρησιμοποιώ, έχω συνεισφέρει στην αποφυγή ...κατανάλωσης 15.000 περίπου κομματιών πλαστικής σακούλας. Δεν είναι και λίγο. Και ποτέ δεν μου φάνηκε δύσκολο να έχω μαζί μου κάποιες επαναχρησιμοποιήσιμες τσάντες (κυρίως πάνινες). Είναι θέμα πόσο συνεπής είσαι στις επιλογές σου.

 

 

Αυτές τις ημέρες ξαναζούμε τις ίδιες σκηνές από μια ταινία που έχουμε δει να παίζεται πολλές φορές τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας: βουνά από σκουπίδια πνίγουν τις πόλεις, ανυπόφορη βρώμα και δυσωδία, αντιπαράθεση για το θέμα των συμβάσεων εργασίας προσωρινού προσωπικού, κοινωνικοί αυτοματισμοί. Και μέσα σε όλα αυτά έχουμε πληρώσει καμιά δεκαριά εκατομμύρια ευρώ ως πρόστιμα γιατί δεν μπορούμε να τηρήσουμε αυτά που διασφαλίζουν την δική μας ζωή και υγεία

Η διαχείριση των απορριμμάτων είναι μια πολύ σοβαρή υπόθεση. Όπως αντιμετωπίζεται από το πολιτικό σύστημα, τη διοίκηση και την κοινωνία, σε αυτήν αναδεικνύονται όλες οι παθογένειες που έχουμε συσσωρεύσει. Δεν μπορούμε ούτε ένα σχετικά απλό θέμα όπως αυτό του «ποιοι εργάζονται και με ποιο καθεστώς στις υπηρεσίες καθαριότητες». Αντί να εφαρμόζουμε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης των απορριμμάτων με σαφώς καθορισμένους ρόλους, υποχρεώσεις και ευθύνες, επικεντρώνουμε μόνο στο αν θα γίνουν ΟΛΟΙ οι συμβασιούχοι μόνιμοι ή αν θα απολυθούν ΟΛΟΙ οι συμβασιούχοι πριν λήξουν οι συμβάσεις τους, στο αν θα είναι μόνο δημοτικές / δημόσιες οι υπηρεσίες συλλογής των απορριμμάτων ή θα περάσουν – έτσι χωρίς πλαίσιο – σε ιδιωτικές επιχειρήσεις. Μα πώς είναι δυνατόν να μην αντιλαμβάνονται όλοι ότι οι σημερινές λύσεις είναι πιο σύνθετες και περιλαμβάνουν πολλά χρώματα, δεν είναι άσπρο-μαύρο.

 

Η λογική σε πρώτο πλάνο                       

Οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ-ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ξεκαθαρίζουμε:

– Ναι, οι υπηρεσίες καθαριότητας των δήμων πρέπει να έχουν μόνιμο προσωπικό το οποίο εκπαιδεύεται, αναβαθμίζεται, δουλεύει σε συνθήκες αυστηρής τήρησης κανόνων υγιεινής, ασφάλειας κι αξιοπρέπειας, αποκτάει συνεχώς όλο και καλύτερη τεχνογνωσία κι εξειδίκευση, έχει στην διάθεσή του βέλτιστη τεχνολογία και κατάλληλα υποστηρικτικά εργαλεία.

– Ναι, σε κάποιες περιπτώσεις και περιοχές είναι λογικό να υπάρχει προσωπικό με συμβάσεις συγκεκριμένου αντικειμένου ή περιορισμένης χρονικής διάρκειας, αφού οι συνθήκες δεν είναι παντού ίδιες (πχ τουριστικές περιοχές με μεταβαλλόμενες ποσότητες απορριμμάτων, καλοκαιρινή περίοδος με αυξημένη ή μειωμένη σύνθεση πληθυσμού κα). Οι Δήμοι, με βάση τον προϋπολογισμό τους και με διαφάνεια προς τους πολίτες που πληρώνουν δημοτικά τέλη, πρέπει να αποφασίζουν πόσους συμβασιούχους περιορισμένης διάρκειας και αντικειμένου, για ποιο χρονικό διάστημα και για ποιο σκοπό χρειάζονται. Αυτό σημαίνει, ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρχει μεν μόνιμο προσωπικό στην καθαριότητα, αλλά να θέλει να βολεύεται σε κάποια υπηρεσία γραφείου – εξυπηρέτηση πελατειακών σχέσεων – και να περιμένει ο Δήμος από τους συμβασιούχους, κυρίως, να κάνουν την δουλειά με πρόχειρο τρόπο. Θα πρέπει να είναι, επίσης σαφές, ότι η εργασία στην υπηρεσία καθαριότητας για κάποιους μήνες, δεν σημαίνει αυτομάτως μονιμοποίηση προσωπικού. Οριζόντιες ρυθμίσεις έχουν τελικά ως αποτέλεσμα να οδηγούμαστε τελικά σε πλήρες αδιέξοδο.

– Όχι, δεν είναι πράγμα του διαβόλου, αν κάποιες υπηρεσίες παρέχονται ΚΑΙ από ιδιωτικές εταιρίες. Αρκεί να είναι σαφείς και να εφαρμόζονται ξεκάθαρες προδιαγραφές ώστε οι σχετικές συμβάσεις να τηρούν – και στην πράξη – κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές απαιτήσεις και προδιαγραφές και αποκλείουν την διαφθορά (μίζες, υπερτιμολογήσεις κα) αλλά και το περιβαλλοντικό έγκλημα που παρατηρείται σε ορισμένες περιπτώσεις (ανεξέλεγκτη διάθεση αποβλήτων στο περιβάλλον, ανάμειξη τοξικών κι επικίνδυνων αποβλήτων μαζί με τα αστικά απόβλητα)

Υψηλή ποιότητα στις υπηρεσίες καθαριότητας

Οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ καταθέτουμε κάποιες ορθολογικές προτάσεις τις οποίες δυστυχώς αδυνατεί να εκπροσωπήσει το πολιτικό μας σύστημα, οι φορείς και η διοίκηση. Γι αυτό η κοινωνία και οι υγιείς πολιτικές δυνάμεις πρέπει να βγουν μπροστά: Θέλουμε και πρέπει να προωθήσουμε / αναδείξουμε φρέσκες καινοτόμες ιδέες και πράξεις ώστε:

– να ενδυναμώσει η συνειδητή – κι όχι λόγω οικονομικής κρίσης – πρόληψη/μείωση κι αποφυγή παραγωγής απορριμμάτων,

-να αυξηθεί η επαναχρησιμοποίηση κάθε υλικού, ανταλλακτικού και συσκευής που είναι δυνατόν να επιστρέψει στην παραγωγικής διαδικασία,

– να ανακυκλώνονται σε προϊόντα υψηλής ποιότητας υλικά που σήμερα καταλήγουν στα άχρηστα,

– να κομποστοποιούνται τα αποφάγια και τα κλαδέματα και να προκύπτουν ποιοτικά βιοπροϊόντα ή βιοενέργεια, αξιοποιώντας ότι πετάμε σήμερα απερίσκεπτα, αφαιρώντας θρεπτικά υλικά από τη γη,

– να παράγονται προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας στο πλαίσιο μιας κυκλικής-πράσινης οικονομίας μόλις κλείσει ένας πρώτος κύκλος ζωής κάποιων προϊόντων.

Από τη συλλογή στην ολοκληρωμένη διαχείριση των απορριμμάτων

  • Η συλλογή των απορριμμάτων είναι η κορυφή του παγόβουνου στο θέμα της παραγωγής και κατανάλωσης σε μια κοινωνία. Δεκαετίες μετά, παρά τους σημαντικούς ευρωπαϊκούς κι εθνικούς πόρους που έχουν διατεθεί, παρά τα υψηλά τέλη καθαριότητας που πληρώνουμε ως πολίτες, παρά το μεγάλο κόστος για τους δήμους (καύσιμα, εξοπλισμός, προσωπικό κα) που συνεπάγεται η μεγάλη παραγωγή, συλλογή, μεταφορά κι απόθεση των απορριμμάτων ΣΥΝΕΧΙΖΟΥΜΕ να σπαταλάμε τους φυσικούς πόρους λες και μας περισσεύουν, να πετάμε σκουπίδια με τον πιο καταστροφικό για το περιβάλλον τρόπο, να διακινούμε τα σκουπίδια με κόστος αναλογικά για κάθε τόνο μεγαλύτερο από αυτό που μας κοστίζει η μεταφορά προϊόντων ή μιας οικοσυσκευής, να μην μπορούμε να καταλήξουμε πότε χρειάζεται μόνιμο προσωπικό και πότε επιπλέον προσωπικό (εποχιακοί) για μια συγκεκριμένη περίοδο (πχ καλοκαίρι) ή περιοχή (πχ τουριστική)
  • Μια κοινωνία που παράγει πολλά σκουπίδια κι απόβλητα είναι μια κοινωνία που δεν έχει μάθει να διαχειρίζεται με αποτελεσματικό τρόπο τους πόρους της (φυσικούς, οικονομικούς, ανθρώπινους) παρά το γεγονός ότι βιώνει μια βαθιά κρίση που διαρκεί ήδη κοντά μια δεκαετία.
  • Η συλλογή των σκουπιδιών στην Ελλάδα συνεχίζει να αποτελεί μια ξεπερασμένη και πεπαλαιωμένη κατά βάση διαδικασία. Δεν χρησιμοποιούνται παρά σπάνια και περιορισμένα ορθολογικά και καινοτόμα εργαλεία και σύγχρονη τεχνολογία (πχ «έξυπνοι κάδοι» που θα έστελναν σήμα για το πόσο συχνά πρέπει να αδειάζουν, συστήματα AIS για τον σχεδιασμό των διαδρομών, χρέωση με βάση την ποσότητα απορριμμάτων που πετάει κάθε νοικοκυριό κα) και εξειδικευμένο προσωπικό που θα βελτίωναν την απόδοση των υπηρεσιών καθαριότητας, θα εξανθρώπιζαν τις συνθήκες εργασίας του προσωπικού και θα μείωναν το κόστος για τους πολίτες καθώς και τους δήμους.
  • Σε όλο τον κόσμο η συλλογή των απορριμμάτων αποτελεί μέρος ενός ολοκληρωμένου συστήματος, δεν είναι η κυρίως διαδικασία διαχείρισης των απορριμμάτων. Η έμφαση από τις υπηρεσίες των δήμων σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο δίνεται στην ελαχιστοποίηση των απορριμμάτων, ώστε να καταλήγουν για συλλογή κι απόρριψη ή συλλογή, διαλογή και ανακύκλωση όσο το δυνατόν λιγότερα σκουπίδια, στο πλαίσιο στρατηγικών «μηδενικών αποβλήτων». Τα κίνητρα προς τους πολίτες, η αυστηρή τήρηση των κανονισμών και της νομοθεσίας και οι ποσοτικοί/ποιοτικοί στόχοι που προβλέπονται ακόμα και από την ελληνική νομοθεσία, αν τηρούνταν, θα είχαν σήμερα θεαματικά αποτελέσματα. Όμως, συνέχεια παραμένουμε στα λόγια και σε μελέτες επί μελετών, σε σχεδιασμούς επί σχεδιασμών, με το πρακτικό αποτέλεσμα να είναι από τα πιο φτωχά σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η επίσημη και περιβαλλοντικά υπεύθυνη ανακύκλωση παραμένει σε απαράδεκτα χαμηλά επίπεδα, αν και η νομοθεσία, τα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης και οι πόροι υπάρχουν εδώ και πάνω από 16 χρόνια.

 

Σεβασμός στους εργαζόμενους στην καθαριότητα, αλλά κι σεβασμός κι από εκείνους προς την κοινωνία

Όλη η κοινωνία πρέπει να αναγνωρίζει και να σέβεται το επάγγελμα του εργαζόμενου στην καθαριότητα, αφού είναι από τα πιο δύσκολα, βαριά και σημαντικά για την κοινωνία αλλά, ταυτοχρόνως, απαξιωμένο σήμερα στη συνείδηση των πολιτών.

Αλλά και οι εργαζόμενοι στην καθαριότητα θα πρέπει να αναγνωρίζουν ότι για να έχουν με το μέρος τους την κοινωνία και να απαιτούν – με το δίκιο τους σεβασμό και αναγνώριση της προσφοράς τους – θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι η διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους θα πρέπει να γίνεται με τρόπο και μεθόδους που σέβονται το δικαίωμα του πολίτη να ζει σε πόλεις χωρίς μπόχα και δυσωδία, χωρίς βουνά από σκουπίδια που κάνουν ακόμα πιο δύσκολη την καθημερινότητα, σε έτσι κι αλλιώς υποβαθμισμένες πόλεις, όπως είναι οι ελληνικές. Δεν μπορεί οι πολίτες κάθε λίγο και λιγάκι να χρησιμοποιούνται ως όμηροι στις διεκδικήσεις τους.

 

Ο υπεύθυνος πολίτης μέρος της λύσης

Οι πολίτες οφείλουν να αντιληφθούν ότι ναι μεν έχουμε ένα ανεύθυνο και προβληματικό πολιτικό προσωπικό, που ευθύνεται για πολλές από τις κακοδαιμονίες της χώρας, αλλά και οι ίδιοι δεν μπορούν να συμπεριφέρονται ανεύθυνα. Όταν οι εργαζόμενοι στην καθαριότητα απεργούν και δεν συλλέγουν τα σκουπίδια, οι υπεύθυνοι πολίτες φροντίζουν να ελαχιστοποιούν τα σκουπίδια τους, τα διαχωρίζουν και τα κρατάνε όσο γίνεται περισσότερο στα μπαλκόνια και στην τυχόν αυλή τους. Είναι αδιανόητο να μετατρέπουμε την πόλη που ζούμε σε κόλαση, προσπαθώντας να ξεφορτωθούμε κατά την διάρκεια της απεργίας ότι υπάρχει και δεν υπάρχει μέσα στο σπίτι μας, όπως μπορεί εύκολα να διαπιστώσει κανείς, βλέποντας συσσωρευμένα στους δρόμους και στα πεζοδρόμια κάθε είδους αντικείμενα που δεν δημιουργούν πρόβλημα αν μείνουν για λίγο μέσα στο σπίτι μας ή στο μπαλκόνι (ιδιαίτερα χαρτιά/χαρτόνια, καναπέδες, παιδικά παιχνίδια, ρούχα, παπούτσια, μέταλλα κα).

   

Να περάσουμε από τα ….πιλοτικά, στα σοβαρά προγράμματα

Είναι ακατανόητο όταν η νομοθεσία μας υποχρεώνει να πετύχουμε συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους μείωσης, πρόληψης και ανακύκλωσης των διαφόρων υλικών που υπάρχουν μέσα στα σκουπίδια μας, να παραμένουμε ακόμα σε πιλοτικά προγράμματα για τα οργανικά απορρίμματα (αποφάγια και κλαδέματα) ή να αδυνατούμε να μειώσουμε και να ανακυκλώσουμε, στο βαθμό που επιβάλλεται, τα διάφορα υλικά συσκευασίας, προϊόντα και συσκευές.

Δεν πρόκειται για αποτυχία μόνο σε επίπεδο περιβαλλοντικής πολιτικής αλλά σε επίπεδο οικονομικής και παραγωγικής πολιτικής. Αντί να έχουμε ήδη αναπτύξει γύρω από το θέμα των σκουπιδιών και των αποβλήτων μία κυκλική – πράσινη οικονομία (και πολλές θέσεις εργασίας έτσι) που θα αξιοποιεί και το παραμικρό υλικό που υπάρχει μέσα στα απόβλητά μας, εμείς συνεχίζουμε να σπαταλάμε τους περιορισμένους πόρους μεταφέροντας σκουπίδια από εδώ και από εκεί, δημιουργώντας τεράστιους σκουπιδότοπους, υποβαθμίζοντας ακόμα και χώρους που χρηματοδοτήθηκαν από ευρωπαϊκούς πόρους ως το τελευταίο μόνο στάδιο μιας ολόκληρης διαδικασίας (χώροι υπολειμμάτων), και όχι ως η αρχή και το τέλος της διαχείρισης των απορριμμάτων.

Σήμερα η διαχείριση των απορριμμάτων μας κοστίζει ετησίως πολλά δις που προέρχονται από τον οικογενειακό προϋπολογισμό και ευρωπαϊκούς πόρους, μόνο που αυτά τα δις αντί να αξιοποιούνται αποτελεσματικά για να αναβαθμίζεται το περιβάλλον, η ποιότητα ζωής και η οικονομία, καταλήγουν σε ένα βαρέλι χωρίς πάτο, ενώ την ίδια στιγμή χρηματοδοτούν την υποβάθμιση του περιβάλλοντος (χώροι διάθεσης απορριμμάτων), την ρύπανση της ατμόσφαιρας (εκπομπές από χωματερές, καυσαέρια απορριμματοφόρων) και του περιβάλλοντος γενικότερα, απαξιώνουν περιοχές και ενισχύουν τις συγκρούσεις με τις τοπικές κοινωνίες αλλά κυρίως με τη φύση.

Είναι η ώρα για πράσινη λύση στην κρίση των αποβλήτων, ΤΩΡΑ.

news 20160119 waste

 

 

Συμμετείχα πρόσφατα στην ημερίδα «Χωριστή συλλογή απορριμμάτων στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας», που συνδιοργάνωσαν το MunicipalWasteEurope και το EUROCITIES στις 29/1/2016, στις Βρυξέλλες, ως εκπρόσωπος του κοινωνικού συνεταιρισμού "ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ".  Ως ομιλητές συμμετείχαν ο Επίτροπος Περιβάλλοντος, Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας, Karmenu Vella, στελέχη της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Επιτροπής Περιφερειών, εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης και δημοτικών επιχειρήσεων, ερευνητές, μεταξύ άλλων των ινστιτούτων BiPRO, Copenhagen Resource Institute καθώς και στελέχη ενώσεων και δικτύων, όπως των Municipal Waste Europe, EUROCITIES που συνδιοργάνωσαν την ημερίδα.

Είχα την ευκαιρία να συνομιλήσει με εκπροσώπους Δήμων και δημοτικών επιχειρήσεων σχετικά με τις επιτυχίες τους.

Δείτε το πρόγραμμα της ημερίδας εδώ και τις παρουσιάσεις εδώ.

Μελέτη της Κομισιόν για χωριστή συλλογή απορριμμάτων

Σήμερα στα 28 κράτη μέλη της ΕΕ μόνο το 19% των αστικών αποβλήτων συλλέγεται χωριστά, ενώ το 80% εξακολουθεί να καταλήγει στο καλάθι των αχρήστων. Μεγάλο μέρος αυτών των αποβλήτων δεν μπορεί να ανακυκλωθεί, καθώς έχει επιμολυνθεί κατά τη διάρκεια της συλλογής, με αποτέλεσμα να σημειώνεται τεράστια απώλεια πρώτων υλών. Η χωριστή συλλογή γυαλιού, χαρτιού, μετάλλου και πλαστικού είναι υποχρεωτική στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2015.

Με το νέο πακέτο για την κυκλική οικονομία[1]που υιοθετήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το Δεκέμβριο του 2015, η χωριστή συλλογή αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία.  Οι προτάσεις περιλαμβάνουν περισσότερο φιλόδοξους στόχους ανακύκλωσης για τα αστικά απόβλητα και τις συσκευασίες, με απαγόρευση της υγειονομικής ταφής για τα χωριστά συλλεγμένα απόβλητα από χαρτί, μέταλλο, γυαλί, πλαστικό και τα νέα βιολογικά απόβλητα.

Σύμφωνα με μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Σλοβενία, η Εσθονία και η Φιλανδία παρουσιάζουν τα υψηλότερα ποσοστά στη χωριστή συλλογή απορριμμάτων. Η χωριστή συλλογή απορριμμάτων αποτελεί ήδη νομική υποχρέωση στην Ευρώπη, αλλά χρειάζονται ακόμα βελτιώσεις αναφορικά με τη διαχείριση και ανακύκλωση των αποβλήτων ώστε να επιταχυνθεί η μετάβαση προς μία περισσότερο κυκλική οικονομία. Οι πρωταθλήτριες πόλεις στη χωριστή συλλογή είναι οι: Λιουμπλιάνα (Σλοβενία), Ταλίν (Eσθονία) και Ελσίνκι (Φιλανδία), με ποσοστά 55,4 %, 47,2 % και 38,6 %, αντιστοίχως.

Η μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής [2], τα αποτελέσματα της οποίας παρουσιάστηκαν στις 29 Ιανουαρίου 2015 στις Βρυξέλλες, αποτελεί μέρος μια ευρύτερης πρωτοβουλίας προώθησης της συνεργασίας και της ανταλλαγής καλών πρακτικών στην Ευρώπη μέσω του συστηματικού διαλόγου.

Μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην ημερίδα από πόλεις

Στην ημερίδα παρουσιάστηκαν οι εμπειρίες και οι επιτυχίες πόλεων όπως το Μιλάνο, το Γκέτεμποργκ, το Μάντσεστερ (από τις μεγάλες πόλεις), η Λουμπλιάνα, το Ταλίν και το Ελσίνκι (πρωτεύουσες) καθώς και 3 μικρότερων αλλά πετυχημένων πόλεων: Haderslev (Δανία), Zwolle (Ολλανδία), Ρίμινι (Ιταλία).

Ένα σύνολο φορέων συμμετείχαν, επίσης, στον διάλογο που αναπτύχθηκε σε δυο στρογγυλά τραπέζια, «πώς μπορεί να ενισχυθεί η διακυβέρνηση σε τοπικό επίπεδο για τη χωριστή συλλογή, την ανακύκλωση και την ανάκτηση υλικών» καθώς και «πώς μπορεί η ευθύνη του παραγωγού και η χωριστή συλλογή να υποστηρίξει την ποιοτική ανακύκλωση και την μεγιστοποίηση της ανάκτησης υλικών».

Όλες οι εισηγήσεις είχαν ενδιαφέρον, και μπορεί κάποιος να τις μελετήσει προσεκτικά. Θα ήθελα να ξεχωρίσω κάποιες πόλεις, χωρίς διάθεση να αδικήσω τις υπόλοιπες:

Η Λουμπλιάνα, όπως εξήγησε ο JankoKramzar, διευθυντής της δημοτικής επιχείρησης Snagaτης πόλης, έχει καταφέρει να συλλέγει χωριστά 30 κατηγορίες υλικών και συνολικά το 65% των απορριμμάτων της, βασιζόμενη στην δημοτική επιχείρησή της. Από 16 κιλά ανά άτομο που ήταν το 2004 η χωριστή συλλογή, έχει φτάσει σήμερα στα 145 κιλά ανά άτομο το χρόνο, ενώ τα υπολείμματα από 100.000 τόνους το 2004 έχουν πέσει κάτω από τους 50.000 τόνους το 2014. Η στρατηγική της είναι «Μηδενικά Απόβλητα» (Zero waste), και στοχεύει μέχρι το 2025: να ανακυκλώνεται το 75-80% των αστικών απορριμμάτων, να μειωθεί η ποσότητα των υπολειμμάτων από τα 117 κιλά σήμερα σε λιγότερο από 60 κιλά, να μειωθούν τα απόβλητα που καταλήγουν στον ΧΥΤΥ στα 30 κιλά ανά κάτοικο το χρόνο αλλά και να έχουν εξοικειωθεί οι πολίτες με την επαναχρησιμοποίηση. Να σημειωθεί ότι η Σλοβενία ανακυκλώνει το 58% του συνόλου των απορριμμάτων της. Ο JankoKramzarμας εξήγησε ότι η καμπάνια τους επικεντρώνει σε μια ιστορία/ αφήγηση, και αξιοποιεί την μουσική και την τέχνη για να μιλήσει στους πολίτες. Ενδιαφέρθηκε πολύ για συνεργασίες με ελληνικούς Δήμους και  ιδιαίτερα με το Δίκτυο Ελληνικών Πράσινων Πόλεων.  “Αφού τα καταφέραμε εμείς, δεν υπάρχει πόλη που δεν μπορεί να τα καταφέρει», επισήμανε χαρακτηριστικά τόσο στην δημόσια ομιλία του όσο και στην κουβέντα μαζί μας. Δικαίως ανακηρύχθηκε ως η ευρωπαϊκή «Πράσινη Πρωτεύουσα» για το 2016.

Η Ολλανδική πόλη Zwοlle δίνει πλέον έμφαση στην μεγιστοποίηση της διαλογής στην πηγή και τη χωριστή συλλογή των διαφόρων υλικών, σε βάρος της συλλογής των υπολειμμάτων. Οι πολίτες πρέπει να μεταφέρουν τα υπολείμματα σε ειδικούς χώρους, ενώ η δημοτική επιχείρηση ROVA συλλέγει μόνο τα ανακυκλώσιμα υλικά πόρτα-πόρτα. Όπως τόνισε στην ομιλία της η NataschaSpanBroen, σύμβουλος της δημοτικής επιχείρησης, «μέχρι πρόσφατα δίναμε έμφαση στη συλλογή των υπολειμμάτων, τώρα πλέον δίνουμε έμφαση στην ανακύκλωση. Και η καμπάνια ευαισθητοποίησης είναι ελκυστική και στοχεύει στο να παρακινήσει τους δημότες να συμμετάσχουν». Η χωριστή συλλογή συνδυάζεται και με το σύστημα «Πληρώνω Όσα Πετάω», με βάση το οποίο οι πολίτες επιβαρύνονται κυρίως για τα υπολείμματα που πετάνε. Με την εφαρμογή αυτού του συστήματος χρέωσης των δημοτών για τα απορρίμματα, παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση της απόδοσης της πρόληψης και της ανακύκλωσης – κάτι που παρατηρείται και σε όποιες άλλες περιοχές έχει εφαρμοστεί. Στον Δήμο εφαρμόστηκε με επιτυχία και το πρόγραμμα 100-100-100, δηλαδή να μειωθεί 100 νοικοκυριά συμμετείχαν σε ένα πιλοτικό πρόγραμμα 100 ημερών με στόχο να επιτευχθεί 100% κυκλική οικονομία στα απορρίμματα (ανακύκλωση κι επαναχρησιμοποίηση).  

Η πόλη του Ρίμινι πέτυχε μέσα σε 6 χρόνια να έχει μια από τις καλύτερες επιδόσεις συστημάτων διαλογής των απορριμμάτων στα σπίτια και συλλογής τους χωριστά πόρτα – πόρτα. Σημαντικές είναι και οι επιδόσεις των άλλων μεγάλων πόλεων που παρουσίασαν τις δράσεις τους. Το Μιλάνο έχει ως στόχο της στρατηγικής του να μηδενίσει την ταφή απορριμμάτων δίνοντας έμφαση στη συλλογή πόρτα-πόρτα, σε καινοτομίες και σε οργανωτικές και τεχνολογικές αλλαγές για να το πετύχει αυτό. Μεταξύ άλλων βελτιστοποίησε το σύστημα συλλογής με βάση σημεία κλειδιά (βάρος, χρήστες, διαδρομές, παραγωγικότητα κα), εισήγαγε και τη χωριστή συλλογή των οργανικών (αποφάγια, κλαδέματα) με ειδικούς κάδους 120 ή 35 λίτρων, ενώ υποχρέωσε τους πολίτες να χρησιμοποιούν ειδικές διαφανείς σακούλες για τα υπολείμματα των απορριμμάτων.

HΓερμανική πόλη Muenster θεωρείται μια από τις πιο «πράσινες» στις αποδόσεις της πόλη, με αναπτυγμένα προγράμματα διαλογής στην πηγή και χωριστής συλλογής ήδη από την δεκαετία του ’80. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, που αντιπρόεδρος του Municipal Waste Europe είναι ο Patrick Hasenkamp, εκπρόσωπος του Muenster.

Οι δηλώσεις του Επιτρόπου

Ο Επίτροπος Περιβάλλοντος, Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας, Karmenu Vella, δήλωσε μεταξύ άλλων: "Όταν τρία κράτη μέλη της ΕΕ σημειώνουν τόσο υψηλά ποσοστά, αποδεικνύεται η σημασία της πολιτικής βούλησης. Οι χώρες αυτές μας δείχνουν ότι η μετάβαση από τις απαρχαιωμένες μεθόδους στη σύγχρονη και ευφυή διαχείριση αποβλήτων μπορεί πραγματοποιηθεί σχετικά γρήγορα, χωρίς να απαιτείται μακρά μεταβατική περίοδος. Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ μπορούν να εντάξουν την κυκλική προσέγγιση στης οικονομίας στο πλαίσιο των πολιτικών τους και αυτή η μελέτη τους δείχνει τον τρόπο." Η ορθή διαχείριση των αποβλήτων αποτελεί βασικό στοιχείο προκειμένου να μπει η οικονομία σε πορεία βιωσιμότητας, μαζί με τη βιώσιμη πολιτική για τα προϊόντα. Η χωριστή συλλογή των απορριμμάτων παίζει καταλυτικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση, καθώς εξασφαλίζει υψηλότερα ποσοστά ανακύκλωσης, ελαχιστοποιεί την ποσότητα των αποβλήτων που προορίζονται για τελική διάθεση και φέρνει την Ευρώπη πιο κοντά στο στόχο των μηδενικών αποβλήτων (zero waste).  Επιπλέον, συμβάλλει στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και στην εξοικονόμηση πόρων.

Διοργανωτές:

Η Municipal Waste Europeείναι η ένωση που εκπροσωπεί τους Δήμους και τις δημόσιες επιχειρήσεις διαχείρισης αποβλήτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο και προωθεί την ενημέρωση / ευαισθητοποίηση αναφορικά με τη διαχείριση αποβλήτων.

Τα μέλη της είναι δημόσιοι φορείς και εθνικές ή περιφερειακές οργανώσεις. Κοινή τους δέσμευση αποτελεί η βιώσιμη διαχείριση αποβλήτων που ελαχιστοποιεί τις επιπτώσεις για το περιβάλλον και προωθεί την αποδοτική χρήση των πόρων, λαμβάνοντας υπόψη τοπικούς παράγοντες. Η ένωση Municipal Waste Europe προωθεί τα συμφέροντα των μελών της σε ευρωπαϊκό επίπεδο, διατυπώνοντας κοινή θέση προς τα ευρωπαϊκά όργανα και ενημερώνει τα μέλη της αναφορικά με τις ευρωπαϊκές εξελίξεις.  Η ένωση ενθαρρύνει την ανταλλαγή πληροφοριών και καλών πρακτικών μεταξύ των μελών της αναφορικά με την τοπική διαχείριση των αποβλήτων.

Το EUROCITIES είναι το δίκτυο των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων, δηλαδή μέλη του είναι οι εκλεγμένες τοπικές αυτοδιοικήσεις μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων. Το δίκτυο EUROCITIES ιδρύθηκε το 1986 από έξι πόλεις μέλη και σήμερα συμμετέχουν σε αυτό περισσότερες από 130 ευρωπαϊκές πόλεις. Το δίκτυο προορίζεται να αποτελέσει μία πολιτική πλατφόρμα που λειτουργεί ως δίαυλος επικοινωνίας με τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα προκειμένου οι τοπικές κυβερνήσεις να μπορούν να αντιμετωπίσουν θέματα στρατηγικών προκλήσεων σε τοπικό επίπεδο.