Σχέσεις καλής γειτονίας, στη βάση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας

 

Όχι δοσοληψίες με έν

α αυταρχικό και διεφθαρμένο καθεστώς

Οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ έχουμε εκφράσει διαχρονικά και σταθερά τις θέσεις μας υπέρ της συνεργασίας μεταξύ γειτόνων, όπως είναι η Ελλάδα και η Τουρκία. Είμαστε όμως σαφείς, η συνεργασία αυτή πρέπει να βασίζεται σε αρχές, όπως είναι οι σχέσεις καλής γειτονίας, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς δικαίου. Είμαστε σαφώς εναντίον των εθνικισμών από όπου κι αν προέρχονται και υπέρ της πολύπλευρης συνεργασίας, όχι μόνο μεταξύ κυβερνήσεων αλλά και (κυρίως) μεταξύ των κοινωνίας των πολιτών, των ακαδημαϊκών κι ερευνητικών κέντρων, των κοινωνικών και περιβαλλοντικών οργανώσεων, των κομμάτων, των επιμελητηρίων, της αυτοδιοίκησης και από τις δυο πλευρές του Αιγαίου.

Η επίσκεψη στην Ελλάδα ενός Τούρκου πρωθυπουργού ή προέδρου θα μπορούσε να ήταν μια αυτονόητη πράξη στο πλαίσιο των φυσιολογικών σχέσεων δύο γειτονικών χωρών, ακόμα και με δεδομένες τις διαφορές μεταξύ των δύο χωρών. Όμως, τώρα επρόκειτο για την επίσκεψη στην Ελλάδα του «σουλτάνου» Ερντογάν, που σήμερα απειλεί την δημοκρατία στην Τουρκία, με μαζικές διώξεις και φυλακίσεις πολιτών αναγνωρισμένης δημοκρτικότητας. Με δικαιολογία την απόπειρα πραξικοπήματος – μια πράξη που αμέσως οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ καταδικάσαμε ξεκάθαρα – ο «σουλτάνος» προσπαθεί να κάνει εκκαθαρίσεις όλων όσων δεν αποδέχονται τις βλέψεις του. Το δίλημμα που θέτει είναι ξεκάθαρο: είτε μαζί του είτε στη φυλακή.

Δεν ξέρουμε αν και κατά πόσον ήταν «καλά προετοιμασμένη» από κυβερνητικής πλευράς η επίσκεψη του «σουλτάνου» στην Ελλάδα, κι αν θα μπορούσε να βοηθήσει στην επίλυση διμερών θεμάτων και στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών μακροχρόνια, αν και τίποτα δεν πείθει για κάτι τέτοιο. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα αποδειχθεί άλλη μία από τις αστοχίες της ελληνικής κυβέρνησης λόγω ασαφούς στρατηγικής για την επόμενη μέρα και τους στόχους της επίσκεψης. Πάντως, η συγκεκριμένη επίσκεψη ήταν άστοχη από άποψη συγκυρίας και συμβολισμού, όταν όλη η Ευρώπη παρακολουθεί με αποτροπιασμό τις ενέργειες του Ερντογάν. Η Ελλάδα για άλλη μια φορά, με πρωτοβουλία της κυβέρνησης, έδειξε να αδιαφορεί για τα θέματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο πλαίσιο των διεθνών σχέσεων της χώρας. Δεν μπορεί να είναι δικαιολογία το ότι είμαστε «μικρή χώρα» για τις επιλογές που κάνει η ελληνική κυβέρνηση να αγνοεί τα θέματα της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναζητώντας κάποια πολιτικά ή οικονομικά ανταλλάγματα (πώληση εξοπλισμού στην Σαουδική Αραβία, μπλοκάρισμα σε ψήφισμα για τα θέματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κίνα, αποχή από την ψηφοφορία στην Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών για την κατάργηση των πυρηνικών όπλων κα).

Οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ – στη βάση σταθερών αξιών κι αρχών – είμαστε δίπλα σε όσους κι όσες αγωνίζονται για την δημοκρατία, την ειρήνη, την πολύ-πολιτισμικότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την οικολογία στην Τουρκία. Είμαστε στο πλευρό όσων ζητάνε την απελευθέρωση:

  • των φυλακισμένων βουλευτών αλλά και της ηγεσίας του Κόμματος HDP (Peoples’ Democratic Party), όπως ζητάνεχιλιάδες πανεπιστημιακοί, φορείς, οργανώσεις, βουλευτές. Η δίκη του εκλεγμένου συμπροέδρου του HDP Demirtasξεκίνησε με κατηγορίες που επισείουν ποινή φυλάκισης 400 ετών, παρά το γεγονός ότι ο ίδιος και το κόμμα HDP επιδιώκουν ειρηνικές λύσεις, ενίσχυση της ισότητας των φύλων, κοινωνική δικαιοσύνη, οικολογικές μεταρρυθμίσεις!

  • Του επιχειρηματία και ακτιβιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και υποστηρικτή της δημοκρατίας και της κοινωνίας των πολιτών OsmanKavala (που έχει και καταγωγή από την Καβάλα), όπως ζητάνε δεκάδες πανεπιστήμια και ιδρύματα

  • Χιλιάδων πολιτών, δημοσιογράφων, πανεπιστημιακών, δημοσίων υπαλλήλων που βρίσκονται σήμερα στις τουρκικές φυλακές ως αποτέλεσμα ενός αυταρχικού καθεστώτος που προσπαθεί να επιβάλει ο «Σουλτάνος».

 

 

Στην Αττική οι Δήμοι τρέχουν άρον-άρον να υποβάλλουν σχέδια αντιπλημμυρικής προστασίας (χωρίς να είναι σίγουρο ότι θα αποφύγουν τις αστοχίες που έχουν εντοπιστεί σε ανάλογες μελέτες στο παρελθόν που αντιμετωπίζουν το θέμα ως τεχνικό έργο και μόνο). Νέες πλημμύρες πλήττουν περιοχές κι επαναλαμβάνονται συχνά, αφού η χώρα μας είναι εκτεθειμένη σε αυτές, αλλά δεν έχει οργανωθεί σωστά για να ελαχιστοποιήσει και να διαχειριστεί σωστά αυτούς τους κινδύνους.

Πρόσφατα, η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου έδωσε παράταση για κατάθεση προτάσεων για αντιπλημμυρικά έργα στην νησιωτική περιφέρεια μέχρι 31.1.2018, μετά από αίτημα του Δήμου Ρόδου, αλλά και διότι υποβλήθηκαν μόνο δύο προτάσεις από τους δυνητικούς δικαιούχους (Δήμους και ΔΕΥΑ), παρά το γεγονός ότι έχουν συμβεί πλημμύρες σε πολλά νησιά (με πιο πρόσφατες αυτές στη Σύμη, στη Νάξο κα).

Σωστά η Ομοσπονδία Δωδεκανησιακών Σωματείων Αθήνα – Πειραιά θέτει το ερώτημαΥπάρχει δρομολόγηση των σχετικών ενεργειών από την πλειοψηφία των Δήμων Δωδεκανήσου και Κυκλάδων για τα αντι-πλημμυρικά έργα ή υπάρχει αδυναμία να υποβάλλουν προτάσεις και που οφείλεται αυτό;

Υπάρχουν όμως και δύο άλλα κρίσιμα ερωτήματα που θέτουμε οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ:

– Γιατί η Περιφέρεια δεν έχει βοηθήσει τους Δήμους (ιδιαίτερα όσους δεν έχουν στελεχωμένες υπηρεσίες) να εκπονήσουν σύγχρονες μελέτες πρόληψης πλημμυρών που είναι υποχρεωμένοι οι Δήμοι να έχουν στο πλαίσιο των σχεδίων πρόληψης και διαχείρισης κινδύνων πλημμύρας; Μελέτες που θα είναι συμβατές με τις νέες προσεγγίσεις που θέτει η Οδηγία 60/2000 για την διαχείριση των υδάτων σε επίπεδο υδρολογικής λεκάνης καθώς και η Οδηγία 2007/60/ΕΚ για την “αξιολόγηση και την διαχείριση των κινδύνων πλημμυρών” και της ΚΥΑ 31822/2010 με την οποία ενσωματώθηκε η Οδηγία στο Ελληνικό δίκαιο;

– Και το Υπουργείο Περιβάλλοντος που έχει υποχρέωση να εφαρμόσει τις δύο Οδηγίες και να έχει ολοκληρώσει μελέτες και σχέδια εδώ και χρόνια, πόσο έχει συντονιστεί με την Περιφέρεια Ν. Αιγαίου και τους νησιωτικούς Δήμους αλλά και τις άλλες περιφέρειες;

Να επισημάνουμε ότι η Ευρωπαϊκή Οδηγία 2007/60 ‘για την αξιολόγηση και τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας’’ (Directive of the European Parliament and of the Council ‘‘on the assessment and management of flood risks’’) δημιούργησε το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας, το οποίο επεκτείνει και συντονίζεται στενά με την Οδηγία Πλαίσιο (2000/60/ΕΚ) για τα Νερά. Η Οδηγία αυτή προβλέπει, στο πλαίσιο μιας προσέγγισης μακροπρόθεσμου σχεδιασμού, μια διαδικασία διαχείρισης του κινδύνου πλημμυρών, η οποία υλοποιείται σε τρία στάδια

Σύμφωνα με την Οδηγία 2007/60 έπρεπε:

– Μέχρι το τέλος του 2011 τα Κράτη Μέλη να έχουν προβεί σε προκαταρκτική εκτίμηση των κινδύνων πλημμύρας για τις λεκάνες απορροής ποταμών και να προσδιορίσουν, με τον τρόπο αυτό, τις περιοχές με σοβαρή πιθανότητα πλημμύρας.

– Σε περιοχές, στις οποίες υφίστανται όντως κίνδυνοι για ζημιές από πλημμύρες, τα Κράτη Μέλη όφειλαν να εκπονήσουν, μέχρι το τέλος του 2013, χάρτες επικινδυνότητας και χάρτες κινδύνων πλημμύρας, στους οποίους θα αποτυπώνονται οι αρνητικές συνέπειες των πλημμυρών (σε πληθυσμό, εγκαταστάσεις, κλπ.).

– Το αργότερο μέχρι το 2015, για τις περιοχές αυτές έπρεπε να καταρτισθούν σχέδια διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας. Τα σχέδια διαχείρισης πρέπει να περιλαμβάνουν μέτρα για τη μείωση της πιθανότητας πλημμύρας και τον περιορισμό των πιθανών της επιπτώσεων. Τα σχέδια αυτά θα καλύπτουν μεν όλες τις φάσεις του κύκλου διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας αλλά θα εστιάζονται ιδίως στην πρόληψη (όπως πρόληψη των ζημιών από πλημμύρες, με την αποφυγή κατασκευής οικιών και βιομηχανιών σε περιοχές που απειλούνται σήμερα ή που θα απειληθούν στο μέλλον από πλημμύρες ή προσαρμογή των μελλοντικών αναπτυξιακών προγραμμάτων στους κινδύνους πλημμύρας), την προστασία (με την λήψη μέτρων μείωσης της πιθανότητας πλημμυρών ή/και περιορισμού των επιπτώσεων των πλημμυρών σε συγκεκριμένες τοποθεσίες όπως π.χ. με αποκατάσταση κατακλυζόμενων περιοχών και υγροτόπων) και την ετοιμότητα (π.χ. μέσω της παροχής οδηγιών στο κοινό σχετικά με το τι πρέπει να κάνει σε περίπτωση πλημμύρας).

Μέχρι τώρα:

  • έχει ολοκληρωθεί ο Προσδιορισμός των Ζωνών Δυνητικά Υψηλού Κινδύνου Πλημμύρας στα 14 Υδατικά Διαμερίσματα της χώρας και υποβλήθηκε στην ΕΕ επικαιροποίηση της έκθεσης Προκαταρκτικής Αξιολόγησης Κινδύνων Πλημμύρας (22-11-2012)
  • έχουν εκπονηθεί οι χάρτες Δ.Υ.Κ. Πλημμύρας,
  • έχουν εκπονηθεί προσχέδια διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας.

Η εκπόνηση σχεδίων δεν σημαίνει αυτομάτως ότι τα σχέδια είναι κατάλληλα και διορθώνουν λάθη που έχουν γίνει στο παρελθόν κυρίως στον τρόπο αντιμετώπιση των ρεμάτων και των ποταμών (πάγια πρακτική ήταν η μετατροπής τους σε τσιμεντένιους αγωγούς μια συγκεκριμένης διάστασης με βάση υποθέσεις για την παροχή νερών της βροχής).

Ένταξη έργων στην περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου για συστήματα διαχείρισης καταστροφών

Οι επιλέξιµες δράσεις στην εν λόγω πρόσκληση της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου (μέχρι 31/01/2018) είναι:

  • Έργα αντιπληµµυρικής προστασίας, όπως έργα αύξησης της αντοχής των κοιτών στη διάβρωση, έργα διαµόρφωσης κατάλληλων κοιτών, έργα ανάσχεσης πληµµυρών, µικρά έργα οδοποιίας κατά µήκος των ρεµάτων κ.α.
  • Προµήθεια εξοπλισµού αντιπληµµυρικής προστασίας

Στο ΠΕΠ Ν.Α. στον ΑΞΟΝΑ 2, Επενδυτική προτεραιότητα 5b “Προώθηση των επενδύσεων για την αντιµετώπιση ειδικών κινδύνων, εξασφάλιση της ανθεκτικότητας στις καταστροφές και ανάπτυξη συστηµάτων διαχείρισης των καταστροφών” (συνολικής Δ.Δ. 7.000.000€), Κατηγορία παρεμβάσεων 5.β.1.2 “Αντιµετώπιση κινδύνων και καταστροφών – αντιπληµµυρικά έργα” (συνολικής Δ.Δ. 3.000.000€) έχουν ενταχθεί μόνον το έργο ¨Διευθέτηση ρέματος “Ρένη Φαληρακίου Δήμου Ρόδου” (συνολικής Δ.Δ. 676.000€) και το έργο “Προμήθεια οχήματος έκτακτης ανάγκης της Πολιτικής Προστασίας Δήμου Κω” (συνολικής Δ.Δ. 200.000€).

Από τα πολλά προβλήματα που υπάρχουν οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ εντοπίζουμε τρία βασικά:

  • δεν υπάρχουν κατάλληλες μελέτες που να ενσωματώνουν, όπως απαιτεί η Οδηγία, πράσινες προσεγγίσεις στην εκπόνηση των σχεδίων για πρόληψη, αντιμετώπιση και διαχείριση κινδύνων και καταστροφών, πλημμυρών, μια και συχνά δεν λαμβάνουν υπόψη με ολοκληρωμένο τρόπο την ανάγκη παρέμβασης σε επίπεδο υδρολογικής λεκάνης (πχ πρόληψη πυρκαγιών μετά από πυρκαγιές και καταστροφή δασών ή μετά από έντονες χιονοπτώσεις),
  • δεν υπάρχει κατάλληλο προσωπικό στους περισσότερους ΟΤΑ, ιδιαίτερα στους νησιωτικούς, που να είναι σε θέση να εκπονήσει παρόμοια σχέδια, την ίδια στιγμή που διαπιστώνουμε αδυναμία συντονισμού των τριών επιπέδων διοίκησης (Κεντρικές υπηρεσίες, περιφέρεια, τοπική αυτοδιοίκηση),
  • πολύ σπάνια οι μελέτες υλοποιούνται στην πράξη και μάλιστα μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Συχνά βλέπουμε να υλοποιούνται σχέδια που έχουν εκπονηθεί 10 και 20 χρόνια πριν, μ’ αποτέλεσμα να είναι ήδη ξεπερασμένα.

Είναι σωστό βήμα ότι η χώρα έχει προχωρήσει σε αίτημα για συγ-χρηματοδότηση  αντιπλημμυρικών έργων μεγάλης κλίμακας από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ETEp) ύψους 1 δις (από τα οποία 500 εκατ. δανεισμός από την ΕΤΕπ και 500 εκατ από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων). Θέλουμε να τονίσουμε, όμως, ότι δεν πρέπει να αναπαραχθούν τα τραγικά λάθη του παρελθόντος, όταν αντιπλημμυρικά έργα σήμαινε εγκιβωτισμός των ρεμάτων.

Ελπίζουμε ότι η ΕΤΕπ (πολύ περισσότερο που τα έργα δεν θα ενταχθούν σε ευρωπαϊκά προγράμματα ώστε να υπάρχει απαίτηση συμμόρφωσης με το ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό κεκτημένο), θα παρακολουθεί στενά τα έργα αφού αυτά πρέπει να είναι συμβατά με την ευρωπαϊκή πολιτική που δίνει πλέον έμφαση στην ολοκληρωμένη διαχείριση σε επίπεδο υδρολογικής λεκάνης και στις πράσινες υποδομές και όχι σε βαριά «τεχνικά» (γκρίζα) έργα, όπως ακόμα σχεδιάζουν πολλές περιφερειακές αρχές (όπως για παράδειγμα για το Ρέμα της Πικροδάφνης στην Αττική).

Πάντως, η χώρα δεν φαίνεται να είναι σε θέση να αξιοποιήσει τα 1,3 δις Ευρώ που είναι διαθέσιμα για την Ελλάδα, μέσω των ευρωπαϊκών προγραμμάτων, για την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών από την κλιματική αλλαγή, όπως επεσήμανε πρόσφατα και η αρμόδια Επίτροπος για την Περιφερειακή Ανάπτυξη, κυρία Corina Cretu, κατά τη διάρκεια της συζήτησης που διεξήχθη στην ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου με αφορμή τις πρόσφατες πλημμύρες στη Δυτική Αττική.

Τετάρτη, 29 Νοέμβριος 2017 00:00

Με το WELCOMMON στην έκθεση Face forward...into my home

Written by

Tα εγκαίνια της έκθεσης φωτογραφίας Face forward ...into my home έγιναν με πολύ μεγάλη επιτυχία στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η έκθεση αναφέρεται στις ιστορίες 20 ανθρώπων που είναι πρόσφυγες και ξεκινάνε μια νέα ζωή. Τρεις από τους φιλοξενούμενους/ες στο WELCOMMON συμμετέχουν μεταξύ των 20 πρωταγωνιστών της έκθεσης.

Τα εγκαίνια της έκθεσης φωτογραφίας Face forward ...into my home έγιναν με πολύ μεγάλη επιτυχία στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η έκθεση αναφέρεται στις ιστορίες 20 ανθρώπων που είναι πρόσφυγες και ξεκινάνε μια νέα ζωή.

Τρεις από τους φιλοξενούμενους/ες στο WELCOMMON συμμετέχουν μεταξύ των 20 πρωταγωνιστών της έκθεσης. Το WELCOMMON και ο Άνεμος Ανανέωσης στήριξαν με θέρμη την ιδέα και είμαστε παρόντες/ουσες για να βοηθήσουμε όπου χρειάστηκε. Ήμασταν εκεί στην συνέντευξη τύπου, με την Bibiche και τον Ghassan. Και πήγαμε μαζικά στα εγκαίνια της έκθεσης.

Εμείς φωτογραφήσαμε μέσα στις δικές τους εικόνες τους πρωταγωνιστές, όπως τον Ghassan, την Bibiche και τον Besher.

 

Το Face Forward …into my home αποτελεί διαδραστικό πρόγραμμα, το οποίο εστιάζει σε ιστορίες ανθρώπων που αναγκάστηκαν να αφήσουν την πατρίδα τους και προσπαθούν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους στην Ελλάδα. Περιλαμβάνει βιωματικά εργαστήρια αφήγησης στα οποία πρόσφυγες, με έναυσμα την παρουσίαση έργων από τη συλλογή του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ), αφηγούνται προσωπικές τους ιστορίες, φωτογράφιση των συμμετεχόντων και έκθεση με τα φωτογραφικά πορτρέτα των συμμετεχόντων και ηχητικά κείμενα των προσωπικών ιστοριών τους.

Στο Face Forward …into my home συμμετέχουν πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο που ζουν στην Αθήνα και υποστηρίζονται μέσω του προγράμματος ESTIA (στήριξη έκτακτης ανάγκης για τη στέγαση και την ένταξη), που υλοποιείται από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που είναι οι διοργανωτές και υποστηρικτές της έκθεσης.

Το Face Forward into my home συστήνει στο κοινό τα πρόσωπα – τη γυναίκα, τον άνδρα, τον έφηβο, την οικογένεια – πίσω από τους αριθμούς και την πρόσφατη προσφυγική κρίση στην Ελλάδα. Γνωρίζοντας κανείς τα πρόσωπα και τις ιστορίες  τους, συνειδητοποιεί ότι οι πρόσφυγες, όποια κι αν είναι η χώρα καταγωγής τους, όσες δύσκολες καταστάσεις κι αν αναγκάστηκαν να αντιμετωπίσουν, είναι άνθρωποι με τους οποίους μοιραζόμαστε κοινές επιθυμίες, κοινά όνειρα και κοινές αγωνίες για το μέλλον. Και ότι, παρά το γεγονός πως άφησαν πίσω τους μεγάλο κομμάτι της ζωής τους, δεν έχασαν την ταυτότητά τους και την ελπίδα τους.

Το Face Forward …into my home σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από το ΕΜΣΤ και, ειδικότερα, από το τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων, σε συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία του OHE για τους Πρόσφυγες  και με τη χρηματοδότηση του τμήματος  Πολιτικής Προστασίας και Ανθρωπιστικής Βοήθειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ECHO), στο πλαίσιο του προγράμματος ESTIA.

Το Face Forward …into my home αποτελείται από τις εξής τρεις φάσεις:

Φάση Ι: Εργαστήρια Αφήγησης

Οι συμμετέχοντες, ωφελούμενοι του προγράμματος ESTIA, καλούνται να μοιραστούν συναισθήματα, αναμνήσεις, ελπίδες και όνειρα για το μέλλον, εμπνευσμένα από έργα σύγχρονης τέχνης της συλλογής του ΕΜΣΤ. Τα έργα τέχνης αποτελούν το ερέθισμα ώστε να ξεκινήσει η συζήτηση πάνω σε σύγχρονα κοινωνικά θέματα, όπως η αναγκαστική μετακίνηση, η ένταξη, η ανταλλαγή πολιτισμικών στοιχείων, η κοινωνική αλληλεπίδραση, η ταυτότητα. Μέσα από δέκα συναντήσεις στους χώρους του ΕΜΣΤ και σε κλίμα σεβασμού και αποδοχής, οι συμμετέχοντες σταδιακά αφηγούνται αυτοβιογραφικές ιστορίες τους που αποκαλύπτουν βιώματα του παρελθόντος, στιγμές της καθημερινότητας και σχέδια και όνειρα για το μέλλον.

Φάση ΙΙ: Φωτογραφικά Πορτρέτα

Η φωτογράφιση γίνεται αφού έχει προηγηθεί η εξιστόρηση των βιωμάτων στο εργαστήριο και επιχειρεί την ψυχογραφική απόδοση της φυσιογνωμίας των συμμετεχόντων. Συνοδευόμενα από τις ιστορίες τους, τα πορτρέτα ρίχνουν φως στη μοναδικότητα του κάθε ατόμου. Τα πορτρέτα και οι ιστορίες αποκαλύπτουν το «ανθρώπινο πρόσωπο» του προσφυγικού ζητήματος, εστιάζοντας σε θέματα κοινά, υπαρξιακά και συναισθηματικά, που ενώνουν.

Φάση ΙΙΙ: Έκθεση Φωτογραφικών Πορτρέτων και Προσωπικών Αφηγήσεων

Οι προσωπικές αφηγήσεις και τα φωτογραφικά πορτρέτα εκτίθενται στο ΕΜΣΤ από τις 22 Νοεμβρίου 2017 έως και τις 31 Ιανουαρίου 2018. Σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, παρουσιάζονται σε ηλεκτρονική μορφή τα έργα από τη συλλογή του ΕΜΣΤ που αποτέλεσαν το ερέθισμα για τις αφηγήσεις καθώς και ένα σύντομο βίντεο-καταγραφή όλου του προγράμματος.

Η έκθεση συνοδεύεται από κατάλογο που περιλαμβάνει όλα τα πορτρέτα και τις προσωπικές αφηγήσεις, σε μία δίγλωσση έκδοση, στην ελληνική και στην αγγλική γλώσσα. Στο πλαίσιο της έκθεσης θα διοργανωθούν επίσης ειδικές εκδηλώσεις για το κοινό με τη συμμετοχή των ίδιων των προσφύγων και αιτούντων άσυλο, καθώς και εκπαιδευτικά προγράμματα για όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης.

Face Forward …into my home
22 Νοεμβρίου 2017 – 31 Ιανουαρίου 2018
Αίθουσα Περιοδικών Εκθέσεων ΕΜΣΤ, Ισόγειο
Είσοδος ελεύθερη
Επιμέλεια έκθεσης / Ιδέα-Υλοποίηση προγράμματος
Μαρίνα Τσέκου, Επιμελήτρια Εκπαίδευσης ΕΜΣΤ
Γιάννης Βασταρδής, Φωτογράφος

Το WELCOMMON και ο Άνεμος Ανανέωσης στήριξαν με θέρμη την ιδέα και είμαστε παρόντες/ουσες για να βοηθήσουμε όπου χρειάστηκε. Ήμασταν εκεί στην συνέντευξη τύπου, με την Bibiche και τον Ghassan. Και πήγαμε μαζικά στα εγκαίνια της έκθεσης.

Εμείς φωτογραφήσαμε μέσα στις δικές τους εικόνες τους πρωταγωνιστές, όπως τον Ghassan, την Bibiche και τον Besher.

Το Face Forward …into my home αποτελεί διαδραστικό πρόγραμμα, το οποίο εστιάζει σε ιστορίες ανθρώπων που αναγκάστηκαν να αφήσουν την πατρίδα τους και προσπαθούν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους στην Ελλάδα. Περιλαμβάνει βιωματικά εργαστήρια αφήγησης στα οποία πρόσφυγες, με έναυσμα την παρουσίαση έργων από τη συλλογή του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ), αφηγούνται προσωπικές τους ιστορίες, φωτογράφιση των συμμετεχόντων και έκθεση με τα φωτογραφικά πορτρέτα των συμμετεχόντων και ηχητικά κείμενα των προσωπικών ιστοριών τους.

Στο Face Forward …into my home συμμετέχουν πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο που ζουν στην Αθήνα και υποστηρίζονται μέσω του προγράμματος ESTIA (στήριξη έκτακτης ανάγκης για τη στέγαση και την ένταξη), που υλοποιείται από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που είναι οι διοργανωτές και υποστηρικτές της έκθεσης.

Το Face Forward into my home συστήνει στο κοινό τα πρόσωπα – τη γυναίκα, τον άνδρα, τον έφηβο, την οικογένεια – πίσω από τους αριθμούς και την πρόσφατη προσφυγική κρίση στην Ελλάδα. Γνωρίζοντας κανείς τα πρόσωπα και τις ιστορίες  τους, συνειδητοποιεί ότι οι πρόσφυγες, όποια κι αν είναι η χώρα καταγωγής τους, όσες δύσκολες καταστάσεις κι αν αναγκάστηκαν να αντιμετωπίσουν, είναι άνθρωποι με τους οποίους μοιραζόμαστε κοινές επιθυμίες, κοινά όνειρα και κοινές αγωνίες για το μέλλον. Και ότι, παρά το γεγονός πως άφησαν πίσω τους μεγάλο κομμάτι της ζωής τους, δεν έχασαν την ταυτότητά τους και την ελπίδα τους.

Το Face Forward …into my home σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από το ΕΜΣΤ και, ειδικότερα, από το τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων, σε συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία του OHE για τους Πρόσφυγες  και με τη χρηματοδότηση του τμήματος  Πολιτικής Προστασίας και Ανθρωπιστικής Βοήθειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ECHO), στο πλαίσιο του προγράμματος ESTIA.

Το Face Forward …into my home αποτελείται από τις εξής τρεις φάσεις:

Φάση Ι: Εργαστήρια Αφήγησης

Οι συμμετέχοντες, ωφελούμενοι του προγράμματος ESTIA, καλούνται να μοιραστούν συναισθήματα, αναμνήσεις, ελπίδες και όνειρα για το μέλλον, εμπνευσμένα από έργα σύγχρονης τέχνης της συλλογής του ΕΜΣΤ. Τα έργα τέχνης αποτελούν το ερέθισμα ώστε να ξεκινήσει η συζήτηση πάνω σε σύγχρονα κοινωνικά θέματα, όπως η αναγκαστική μετακίνηση, η ένταξη, η ανταλλαγή πολιτισμικών στοιχείων, η κοινωνική αλληλεπίδραση, η ταυτότητα. Μέσα από δέκα συναντήσεις στους χώρους του ΕΜΣΤ και σε κλίμα σεβασμού και αποδοχής, οι συμμετέχοντες σταδιακά αφηγούνται αυτοβιογραφικές ιστορίες τους που αποκαλύπτουν βιώματα του παρελθόντος, στιγμές της καθημερινότητας και σχέδια και όνειρα για το μέλλον.

Φάση ΙΙ: Φωτογραφικά Πορτρέτα

Η φωτογράφιση γίνεται αφού έχει προηγηθεί η εξιστόρηση των βιωμάτων στο εργαστήριο και επιχειρεί την ψυχογραφική απόδοση της φυσιογνωμίας των συμμετεχόντων. Συνοδευόμενα από τις ιστορίες τους, τα πορτρέτα ρίχνουν φως στη μοναδικότητα του κάθε ατόμου. Τα πορτρέτα και οι ιστορίες αποκαλύπτουν το «ανθρώπινο πρόσωπο» του προσφυγικού ζητήματος, εστιάζοντας σε θέματα κοινά, υπαρξιακά και συναισθηματικά, που ενώνουν.

Φάση ΙΙΙ: Έκθεση Φωτογραφικών Πορτρέτων και Προσωπικών Αφηγήσεων

Οι προσωπικές αφηγήσεις και τα φωτογραφικά πορτρέτα εκτίθενται στο ΕΜΣΤ από τις 22 Νοεμβρίου 2017 έως και τις 31 Ιανουαρίου 2018. Σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, παρουσιάζονται σε ηλεκτρονική μορφή τα έργα από τη συλλογή του ΕΜΣΤ που αποτέλεσαν το ερέθισμα για τις αφηγήσεις καθώς και ένα σύντομο βίντεο-καταγραφή όλου του προγράμματος.

Η έκθεση συνοδεύεται από κατάλογο που περιλαμβάνει όλα τα πορτρέτα και τις προσωπικές αφηγήσεις, σε μία δίγλωσση έκδοση, στην ελληνική και στην αγγλική γλώσσα. Στο πλαίσιο της έκθεσης θα διοργανωθούν επίσης ειδικές εκδηλώσεις για το κοινό με τη συμμετοχή των ίδιων των προσφύγων και αιτούντων άσυλο, καθώς και εκπαιδευτικά προγράμματα για όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης.

Face Forward …into my home
22 Νοεμβρίου 2017 – 31 Ιανουαρίου 2018
Αίθουσα Περιοδικών Εκθέσεων ΕΜΣΤ, Ισόγειο
Είσοδος ελεύθερη
Επιμέλεια έκθεσης / Ιδέα-Υλοποίηση προγράμματος
Μαρίνα Τσέκου, Επιμελήτρια Εκπαίδευσης ΕΜΣΤ
Γιάννης Βασταρδής, Φωτογράφος

 

 

Οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ έχουμε πραγματικά εντυπωσιαστεί από το πώς κυβέρνηση κι αντιπολίτευση αντιμετωπίζουν ένα θέμα, όπως αυτό της πώλησης εξοπλισμού προς την Σαουδική Αραβία. Προφανώς έχει σημασία αν και πώς εμπλέκονται κάποιοι προμηθευτές στις συμφωνίες για πώληση εξοπλισμού από την Ελλάδα σε μια άλλη χώρα. Είναι δεδομένο ότι πρέπει να πέσει άπλετο φως σε αυτή την σκοτεινή υπόθεση. Αλλά το κυρίαρχο γεγονός – που δεν θέλουν να συζητήσουν καν τα πολιτικά κόμματα – είναι το πώς είναι δυνατόν η χώρας μας να υπογράφει είτε διακρατικές συμφωνίες είτε συμφωνίες με την μεσολάβηση κάποιων ιδιωτών (έτσι κι αλλιώς σκοτεινών τύπων) πώλησης πολεμικού εξοπλισμού που μπορεί ή θα χρησιμοποιηθεί σε μια πολεμική σύγκρουση. Όλη αυτή η διαδικασία πώλησης γίνονταν σε μια περίοδο κατά την οποία η Σαουδική Αραβία διεξήγαγε πολεμικές επιχειρήσεις στην Υεμένη και πολλές χώρες είχαν απαγορεύσει την πώληση εξοπλισμού που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε αυτές τις επιχειρήσεις.

 

Για άλλη μια φορά η χώρα μας – και μάλιστα ενώ στην κυβέρνηση είναι ένα κόμμα της …αριστεράς που υποτίθεται συμμετείχε σε κινήματα ειρήνης – παίζει ένα βρώμικο ρόλο πώλησης εξοπλισμού στην διάρκεια εμπόλεμων συγκρούσεων, τώρα Σαουδική Αραβία στην Υεμένη, παλιότερα στη διάρκεια του πολέμου Ιράκ – Ιράν. Εξάλλου τα πρόσωπα που εμπλέκονται και σε αυτή την υπόθεση δεν κάνουν κάτι διαφορετικό από αυτό που έκαναν στο παρελθόν διάφορες…προσωπικότητες κοντά στην εξουσία.

 

Δεν είμαστε μόνο μια χώρα που δαπανάει απίστευτα ποσά σε εξοπλιστικά προγράμματα που σχεδόν όλα συνδέθηκαν με μίζες (250 δις Ευρώ από το 1974 μέχρι σήμερα, με αύξηση των σχετικών δαπανών μετά το 2015) αλλά και μια χώρα με ανύπαρκτους κώδικες δεοντολογίας για το εμπόριο όπλων, εμπλεκόμενη είτε μέσω κρατικών εταιριών είτε μέσω ιδιωτών στην πώληση όπλων στην διάρκεια πολεμικών συγκρούσεων ή σε καταπιεστικά και βάρβαρα καθεστώτα, είτε στην κυβέρνηση είναι η δεξιά είτε οι σοσιαλιστές είτε η αριστερά.

 

Οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ παραμένουμε η συνείδηση της κοινωνίας, θέλοντας να σώσουμε την χαμένη τιμή μιας χώρας που θέλει να ισχυρίζεται ότι είναι φιλειρηνική, την ίδια στιγμή όμως που πουλάει όπλα χωρίς τύψεις σε εμπλεκόμενους σε πολέμους και σε βάρβαρα καθεστώτα!

 

 

Οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ καλούμε την ελληνική κυβέρνηση να αναλάβει τις ευθύνες της για την απαράδεκτη κατάσταση που επικρατεί στα νησιά με βάση τον λεγόμενο “γεωγραφικό περιορισμό” των αιτούντων άσυλο. Η κυβέρνηση δεν μπορεί να επικαλείται τη Συμφωνία Κρατών Μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας για την απαράδεκτη αυτή κράτηση ανθρώπων που έχουν διαφύγει από πολέμους, συρράξεις, περιοχές εκμετάλλευσης. Τα κύματα μετακινούμενων πληθυσμών που φτάνουν στα νησιά είναι κυρίως άνθρωποι απελπισμένοι που αναζητούν μια ασφάλεια. Το να παγιδεύονται στον περιορισμένο χώρο του νησιού χωρίς τη θέλησή τους είναι σαφής παραβίαση της Συνθήκης της Γενεύης αλλά και μια πράξη που δημιουργεί επικίνδυνες καταστάσεις τόσο για τους ίδιους τους πρόσφυγες (άνδρες, γυναίκες και ιδιαίτερα παιδιά) αλλά και για τις τοπικές κοινωνίες.

 

Όλα τα όρια έχουν ξεπεραστεί αυτή την περίοδο και ενόψει χειμώνα είναι σαφές ότι η κυβέρνηση θα έχει πλήρως την ευθύνη για ότι συμβεί. To διαπίστωσε εξάλλου – και το μετέφερε στο Ευρωκοινοβούλιο – και η πράσινη ευρωβουλευτής Barbara Lochbihler, αντιπρόεδρος της Υπο-Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που επισκέφθηκε την Αθήνα και την Λέσβο και είχε συναντήσεις με πολλούς φορείς και οργανώσεις ώστε να έχει μια πλήρη εικόνα της κατάστασης. Είχαμε την ευκαιρία να της μεταφέρουμε και τις δικές μας ανησυχίες για την απαράδεκτη κατάσταση στην συνάντηση που είχαμε μαζί της στην Αθήνα.

Η κυβέρνηση συχνά υπονοεί ότι η κράτηση τόσο μεγάλου αριθμού προσφύγων για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα στα νησιά είναι συνέπεια της Συμφωνίας αλλά και επιβάλλεται από τις ευρωπαϊκές χώρες ώστε να αποτρέπονται οι ενδιαφερόμενοι να έρχονται στην Ευρώπη. Αν και δεν υπάρχει επίσημα μια τέτοια διάταξη στην Συμφωνία, η κυβέρνηση οφείλει να θέσει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προ των ευθυνών τους λαμβάνοντας μέτρα ώστε να μετακινηθούν σε αξιοπρεπείς συνθήκες μερικές χιλιάδες πρόσφυγες που τώρα έχουν πλημμυρίσει τα hot spotsΑν υπάρξει επίσημη αντίδραση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή το Συμβούλιο, θα αποκαλυφθεί η συνενοχή τους.Αλλά μέχρι τότε την ευθύνη την έχει πλήρως η ελληνική κυβέρνηση. Μπορεί, ίσως, κάποιες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να βολεύονται από μια τέτοια κατάσταση, αλλά, όπως έδειξε και η πρόσφατη συζήτηση στην Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου, η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη είναι αντίθετη με τις απαράδεκτες και απάνθρωπες συνθήκες που επικρατούν τώρα στους ασφυκτικά γεμάτους χώρους των hot spots. Και τα διεθνή ΜΜΕ αλλά και οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιρρίπτουν την κύρια ευθύνη στην Ελληνική κυβέρνηση. Ενώ και αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εγκαλούν συνεχώς την ελληνική κυβέρνηση γιατί δεν είναι σε θέση να βελτιώσει τις συνθήκες διαμονής και κοινωνικής ένταξης των προσφύγων.

 

Η κυβέρνηση δεν μπορεί να πετάει συνεχώς την μπάλα στην εξέδρα και να μεταθέτει σε άλλους τις ευθύνες της. Πριν θρηνήσουμε νέα θύματα τον χειμώνα στην στεριά (όχι μόνο στη θάλασσα) και πριν οι καταστάσεις γίνουν εκρηκτικές, πρέπει να μεταφερθεί ο μεγαλύτερος αριθμός αιτούντων άσυλο στην ηπειρωτική Ελλάδα και να δουλέψουν πιο αποτελεσματικά οι υπηρεσίες, αναγνωρίζοντας τα δικαιώματα σε όσους έχουν ανάγκη προστασίας και επιταχύνοντας τις διαδικασίες επανένωσης οικογενειών, που καθυστερούν αδικαιολόγητα.

 

Μια συνάντηση γεύσεων, γαστρονομίας και πολιτισμών της κουζίνας στη Σίφνο

28 πρόσφυγες, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την κουζίνα και τον πολιτισμό του φαγητού, από 10 χώρες επισκέφθηκαν με τον δικό μου συντονισμό το νησί της Σίφνου, το τριήμερο 20-22 Οκτωβρίου. Η πρωτοβουλία ήταν μια συνεργασία του κοινωνικού Συνεταιρισμού «Άνεμος Ανανέωσης, που λειτουργεί το WELCOMMON, το κέντρο προσωρινής φιλοξενίας και κοινωνικής ένταξης προσφύγων, με τον Δήμο Σίφνου και τον Πολιτιστικό Σύλλογο. Στόχευε να αναδείξει τις ικανότητες και τις γνώσεις που έχουν οι πρόσφυγες και να καταδείξει το πώς η οργανωμένη φιλοξενία προσφύγων μπορεί να συμβάλλει στην ευημερία και των ιδίων αλλά και των τοπικών κοινωνιών.

    

Η πρωτοβουλία πέτυχε με το παραπάνω τους στόχους της. Δεν ήταν απλώς μια εκδρομή για να ξεπεράσουν τα προβλήματα και όσα βίωσαν οι φιλοξενούμενοι πρόσφυγες στο ταξείδι τους προς την ασφάλεια. Πράγματι περάσαμε εξαιρετικά. Αλλά το ταξείδι αυτό ανέδειξε και τα ταλέντα που υπάρχουν, για παράδειγμα στην μαγειρική. Ήταν και μια πρόκληση να μαγειρέψουμε όλοι μαζί (αν και από διαφορετικές χώρες και χωρίς να έχουν μαγειρέψει σε λίγο χρόνο όλοι μαζί) χρησιμοποιώντας τις εγκαταστάσεις ενός εστιατορίου. Και να το κάνουμε αυτό συντονισμένα και στον χρόνο που είχαμε προγραμματίσει (14.00 έως 18.30) ώστε τα φαγητά να είναι έτοιμα την ώρα που είχαμε πει ότι θα τα σερβίραμε για να συμμετάσχουν στο «τσιμπούσι» και Σιφνιοί και Σιφνιές.

 

Το ταξείδι με το  πλοίο Speed Runner ήταν υπέροχο. Σχεδόν όλοι/ες οι πρόσφυγες είχαν βιώσει το δύσκολο ταξείδι από την Τουρκία προς κάποιο νησί. Όμως αυτό το ταξείδι διέφερε, τώρα δεν κινδύνευε η ζωή τους, ήταν ένα διαφορετικό ταξείδι με πλοίο και γιαυτό το απολάμβαναν στο πάνω κατάστρωμα, έβγαζαν φωτογραφίες, μετέδιδαν ζωντανά στους φίλους τους το ταξείδι. Η επιστροφή την Κυριακή 22.10 ήταν ακόμα πιο όμορφη γιατί όλοι/ες ήταν φορτωμένοι/ες με ωραίες αναμνήσεις και εικόνες.


Την πρώτη βραδιά, την Παρασκευή 20.10, μόλις φτάσαμε στο λιμάνι των Καμαρών, στη Σίφνο, κατευθυνθήκαμε στα δωμάτια των ξενοδοχείων που είχαν με προθυμία προσφερθεί να φιλοξενήσουν την αποστολή. Η υποδοχή ήταν κάτι παραπάνω από φιλική. Η βραδιά κύλησε με μουσική και κουβέντες μέχρι αργά.


Την επόμενη μέρα όμως έπρεπε όλοι να ξυπνήσουν νωρίς γιατί το πρόγραμμα ήταν γεμάτο. Η επίσκεψη προέβλεπε να γνωρίσουμε το Σάββατο πρωί τα δύο από τα 4 κάστρα της Σίφνου, την Ακρόπολη του Άγ. Ανδρέα (και το μουσείο) καθώς και το χωριό Κάστρο, έναν υποδειγματικό οικισμό της Σίφνου που διαθέτει και στοιχεία παραδοσιακής βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής. Η ξενάγηση και στα δύο μέρη ήταν μια ξεχωριστή εμπειρία, οι φωτογραφίες γέμισαν τα κινητά, τα πνευμόνια γέμισαν από τον αέρα του Αιγαίου και οι δεσμοί έγιναν πιο στενοί. Παντού, όπου συναντούσαμε ντόπιους/ες η υποδοχή ήταν πολύ θερμή και γεμάτη αγάπη. Μάλιστα από το Κάστρο φύγαμε με ένα εξαιρετικό δώρο, μια μεγάλη σακούλα με ολόφρεσκες ζαργάνες για το τηγάνι, Παντού μας καλούσαν για κέρασμα. Εικόνες μιας προσφοράς φιλοξενίας που θυμίζει ακόμα αγνές εποχές.

   

Το λεωφορείο μας μετέφερε την προγραμματισμένη ώρα στο εστιατόριο «ΤΟ ΣΤΕΚΙ» που προσφέρθηκε να φιλοξενήσει τα μαγειρέματα. Οι συμμετέχοντες ξεχύθηκαν στις κουζίνες, στον φούρνο και στις ψησταριές, τα υλικά (που είχαμε φέρει από την Αθήνα) προετοιμάστηκαν, άρχισαν να μυρίζει η κουζίνα από τα χαρακτηριστικά φαγητά από τις διάφορες χώρες. τα χέρια άρχισαν να χορεύουν πάνω στο ζυμάρι για το ιρακινό ψωμί, τα καζάνια άρχισαν να βράζουν λαχανικά, κοτόπουλα, αρνί, τα κάρβουνα άρχισαν να ψήνουν κεμπάπ. Και ο Κάμελ στο μεταξύ ετοίμαζε τις …ζαργάνες για να φάμε στο ενδιάμεσο, μέχρι να ξεκινήσει το τσιμπούσι. Φεύγοντας όλα (κατσαρόλες, ταψιά, τηγάνια, μαχαίρια κα) έπρεπε να καθαριστούν και να τακτοποιηθούν: πολλοί οι πρόθυμοι, ο Ghassan, η

                           

Όταν πια όλα τα φαγητά είχαν ετοιμαστεί, τα φορτώσαμε σε αυτοκίνητα και στο λεωφορείο που μας συνόδευε στην επίσκεψη και τα μεταφέραμε στην «τράπεζα» της Παναγιάς του Βουνού. Εκεί στην αυλή η θέα ήταν εκπληκτική (βλέπει όλο τον Πλατύ Γιαλό, ενώ η θάλασσα και ο ουρανός απλώνονταν νωχελικά μπροστά μας).

Εκεί στην τραπεζαρία, όπου γίνονται συχνά τα γλέντια στα πανηγύρια, «συναντήθηκαν» οι γεύσεις και οι μεζέδες που είχαμε ετοιμάσει με μεζέδες της σιφνέικης κουζίνας, που προετοίμασαν τα μέλη του Πολιτιστικού Συλλόγου. Το τραπέζι που στρώσαμε ήταν ανοικτό στους Σιφνιούς και στις Σιφνιές που θέλησαν να δοκιμάσουν τις διαφορετικές γεύσεις, σε μια βραδιά αλληλο-γνωριμίας μέσα από την γαστρονομία και τον πολιτισμό της κουζίνας.

         

Το Σάββατο ήταν πράγματι μια μεγάλη μέρα, γεμάτη από εμπειρίες και νέες ευκαιρίες για το μέλλον: ο Γιουσέφ θα μπορούσε να είναι καλός για να φτιάχνει πολύ νόστιμα ψωμιά, και διάφορες πίτες. Όλοι όσοι δοκίμασαν έμειναν έκπληκτοι. Ο Αμπάς είναι εξαιρετικός στα κεμπάκ και στα ψητά, γενικότερα. Οι  αδελφές Ayaam και Ιgro μαγειρεύουν πολύ ωραία φαγητά της Σομαλίας, η Bibiche, ο Gaston, o Kaly, o Frasie ετοίμασαν εξαιρετικούς αφρικάνικους μεζέδες, ενώ ο Rahim και η Elahe πολύ νόστιμα φαγητά από το Αφγανιστάν και το Ιράκ. H Bibiche ονειρεύεται τώρα να δουλέψει σε ξενοδοχείο αλλά και ως ξεναγός σε μουσείο σύγχρονης τέχνης. Ο Ghassan, ο Ayman, η Amal, o Adnan αλλά και οι κόρες του Yara και Nuwwar πολύ καλοί «σεφ». Εξαιρετικές βέβαια οι πίτες με κιμά της Iman.

Σε λίγες μέρες όλες οι συνταγές θα είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα, μαζί με βίντεο και άλλο σχετικό υλικό

 

Γιατί στη Σίφνο

Οι Σιφνιοί και οι Σιφνιές γνωρίζουν πόσο σκληρό είναι να αναγκάζεσαι να φύγεις από τον τόπο σου. Στο πέρασμα της ιστορίας και για διάφορους λόγους πολλοί είτε αναγκάστηκαν να φύγουν από τη Σίφνο είτε βρήκαν καταφύγιο στη Σίφνο, προερχόμενοι από άλλα μέρη. Με τα καϊκια γνωρίσαμε άλλους τόπους, ενώ είμαστε μια κοινότητα φιλόξενη και είχαμε πάντα ανοικτή την αγκαλιά μας προς τους επισκέπτες του νησιού.

Στόχος αυτής της επίσκεψης στη Σίφνο των 28 προσφύγων ήταν να γνωρίσουν το νησί, να ανταλλάξουν απόψεις και γεύσεις με τους σιφνιούς/ιές και να επιστρέψουν σε μια κανονικότητα – αφήνοντας πίσω τα προβλήματα και τον πόνο που έχουν βιώσει μέχρι να φτάσουν στη χώρα μας. Το ταξίδι αυτό ήταν, επίσης, και μια ευκαιρία αλληλο-γνωριμίας και αναζήτησης κοινών στοιχείων γύρω από την κουλτούρα του φαγητού, μιας και όλοι/ες οι συμμετέχοντες/ουσες έχουν ενδιαφέρον για την γαστρονομία καθώς και προβολής του ανθρώπινου προσώπου της σιφνέικης κοινωνίας. Οι πρόσφυγες είναι – παρά τις σκληρές συνθήκες που έχουν βιώσει – άνθρωποι σαν όλους τους άλλους, με ικανότητες και δεξιότητες που βοηθάμε να αναδειχθούν (πχ μάγειροι, τεχνίτες, έμποροι, ποιητές, καλλιτέχνες).

    

Ευχαριστίες
Ευχαριστούμε θερμά:
– Τον Δήμο Σίφνο, τον Δήμαρχο Α. Μπαμπούνη και το σύνολο του Δημοτικού Συμβουλίου που ανταποκρίθηκαν άμεσα στην πρόσκλησή μας για αυτή την συνεργασία, καθώς και την ΔΕΤΑΣ
– Τον πάντα δραστήριο Πολιτιστικό Σύλλογο, το ΔΣ και την πρόεδρο του Μαρία Ναδάλη για την προθυμία συνεργασίας και την οργάνωσης της βραδιάς με κουζίνα από την Σίφνο
– Την ναυτιλιακή εταιρία AEGEANSPEEDLINES που στο πλαίσιο της εταιρικής κοινωνικής της ευθύνης που έχει απέναντι στα νησιά των Δυτικών Κυκλάδων, πέραν των άλλων πολυπληθών δράσεων, ανέλαβε να χορηγήσει το κόστος μεταφοράς των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα – φιλοξενούμενων στο Welcommon
-Τον Σύλλογο Ιδιοκτητών Ενοικιαζομένων Δωματίων και Διαμερισμάτων Σίφνου, το ΔΣ και την πρόεδρο του Μόσχα Διαρεμέ καθώς και τα ξενοδοχεία ΝΥΜΦΕΣ, Stavros & Kamari, Χρυσούλα Ποδότα και Μπουλής που ανέλαβαν να φιλοξενήσουν τους 28 επισκέπτες.
– Το εστιατόριο ΣΤΕΚΙ για την διάθεση του χώρου και των υποδομών του για τα μαγειρέματα,
– Το μοναστήρι της Παναγιάς του Βουνού για την φιλοξενία της συνάντησης αλληλογνωριμίας μέσα από τον πολιτισμό της κουζίνας.

Τι είναι το WELCOMMON- Τι διαφορετικό κάνουμε

Το κέντρο προσωρινής φιλοξενίας κι ένταξης προσφύγων WELCOMMON – στο οποίο είμαι υπεύθυνος – είναι ένα πρότυπο κέντρο που όχι μόνο φιλοξενεί πρόσφυγες αλλά και αναπτύσσει καινοτόμες δράσεις προς όφελος τόσο των προσφύγων όσο και της τοπικής κοινωνίας. Οι δράσεις και οι υπηρεσίας μας αφορούν σε τομείς:
– κοινωνικής και ψυχολογικής υποστήριξης με κατάλληλο προσωπικό καθώς και κοινωνικής κι επαγγελματικής ένταξης,
– μη-τυπικής εκπαίδευσης, ανάδειξης καλλιτεχνικών τάσεων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων,
– πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και δημιουργίας “φακέλου υγείας” για κάθε φιλοξενούμενο (με εξοπλισμένο κοινωνικό ιατρείο, με την καθημερινή παρουσία μαίας και νοσηλεύτριας, μέσω της συνεργασίας μας με τον Ερυθρό Σταυρό Ισπανίας που διαθέτει επιπλέον γιατρό και νοσηλεύτρια, μέσω της συνεργασίας μας με αραβόφωνους εθελοντές γιατρούς, με ελέγχους της συνολικής κατάστασης της υγείας, με τεστ μαντού καθώς κι εμβολιασμούς για όλο τον πληθυσμό με στόχο την πρόληψη ασθενειών και την προστασία της δημόσιας υγείας, με συνοδείες σε νοσοκομεία όταν χρειάζεται κα)
– μαθημάτων γλώσσας κι ενισχυτικής διδασκαλίας για τα παιδιά που πηγαίνουν τώρα στο ελληνικό σχολείο
– συνολικής υποστήριξης των φιλοξενούμενων προσφύγων στις επαφές τους με τις αρχές, νοσοκομεία, υπηρεσίες

Το WELCOMMON – που στεγάζεται σε μια πρώην κλινική του ΙΚΑ που έχουμε ενοικιάσει – διαθέτει χώρο προσωρινής φιλοξενίας 160-180 περίπου προσφύγων σε ιδιαίτερα αξιοπρεπείς συνθήκες, καθώς και χώρους εκπαίδευσης, δημιουργικής απασχόλησης και μαθημάτων, κοινωνικών δραστηριοτήτων, καθώς και κοινωνικού ιατρείου, παιδικούς σταθμούς, εστιατόριο, χώρο εκθέσεων και εκδηλώσεων.

To WELCOMMON λειτουργεί με τρόπο που βοηθάει όχι μόνο τους πρόσφυγες αλλά και τις τοπικές κοινωνίες. Δεν είναι τυχαίο ότι δεχόμαστε καθημερινά επισκέψεις από κάθε γωνιά του πλανήτη, εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, πανεπιστημίων, δήμων, φορέων που θέλουν να γνωρίσουν το έργο μας. Τον Οκτώβριο, το Welcommon κλείνει ένα χρόνο πετυχημένης και πρότυπης λειτουργίας, έχοντας φιλοξενήσει και στηρίξει ουσιαστικά πάνω από 534 πρόσφυγες κάθε ηλικίας.

Σήμερα φιλοξενούμε 165 πρόσφυγες – από 18 χώρες, που μιλάνε 11 διαφορετικές γλώσσες και διαλέκτους- μεταξύ των οποίων πολλά είναι βρέφη και παιδιά. Στο πρόγραμμα εργάζονται 30 άτομα, τόσο νέοι όσο και μακροχρόνια άνεργοι, ενώ η όλη λειτουργίας μας στηρίζει την γειτονιά και την τοπική κοινωνία:
– οικονομικά (αγορές από την περιοχή),
– κοινωνικά (μείωση της εγκληματικότητας, ξαναζωντάνεμα μιας περιοχής που είχε μετατραπεί σε κέντρο διακίνησης ναρκωτικών, δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, ανάπτυξη κοινωνικής καινοτομίας που μπορεί να αξιοποιηθεί και σε άλλες περιπτώσεις) και
– περιβαλλοντικά (αναβάθμιση των πράσινων χώρων, διοργάνωση εκδηλώσεων, ευαισθητοποίηση).
Η χώρα δεν έχει διαθέσει ούτε ένα Ευρώ για το έργο που προσφέρουμε (δεν έχουν διατεθεί εθνικοί πόροι), αντιθέτως η οικονομία και η κοινωνία επωφελούνται από την φιλοξενία και τις υπηρεσίες που προσφέρουμε προς τους πρόσφυγες.

Το Welcommon (Welcome in Common) υλοποιείται από την κοινωνική συνεταιριστική επιχείρηση ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ (της οποίας είμαι πρόεδρος), σε συνεργασία με την Εταιρεία Ανάπτυξης και Τουριστικής Προβολής Αθηνών και με την υποστήριξη της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), ενώ χρηματοδοτείται σε ένα ποσοστό από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στεναχωρηθήκαμε σαν να ήταν δικοί μας άνθρωποι οι κάτοικοι της Μάνδρας. Εκφράσαμε σχεδόν όλοι τα συλλυπητήριά μας στους οικείους των θυμάτων της πρόσφατης καταστροφής στην Δυτ. Αττική. Πολλοί συγκέντρωσαν τρόφιμα και άλλα είδη για να βοηθήσουν. Όμως αυτό δεν αρκεί. Όπως αναφέρει και η ανακοίνωση των ΠΡΑΣΙΝΩΝ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ, η αλληλεγγύη και η στήριξη προς τους κατοίκους τους Δυτικής Αττικής που επλήγησαν από τις πλημμύρες πρέπει να στοχεύει στην αντιμετώπιση δύο βασικών αναγκών:

– άμεση ανακούφισή τους, ώστε να μπορέσουν να διασφαλίσουν την διαμονή τους με αξιοπρέπεια, αλλά και να ξεκινήσουν ξανά τη ζωή τους, να οργανώσουν τις δουλειές τους, να πάνε τα παιδιά στο σχολείο,

– διασφάλιση ότι όσα συνέβησαν τώρα δεν θα επαναληφθούν ξανά, δηλαδή θα έπρεπε να δοθεί έμφαση στην μακροχρόνια ασφάλεια του οικισμού και στην αποτροπή νέων πλημμυρών στο μέλλον.

Η αλληλεγγύη που έχει υπάρξει προς τους πολίτες δεν άρει την ανάγκη ενός οργανωμένου σχεδίου στοχευμένης κοινωνικό-ψυχολογικής υποστήριξης από κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό. Η χώρα οφείλει γενικότερα να διαθέτει παρόμοιες κοινωνικές υποδομές αφού πλήττεται συχνά από περιστατικά που δημιουργούν τραύματα (πχ πυρκαγιές, πλημμύρες, σεισμοί κα).

Η καταστροφή στην Μάνδρα δεν είναι, όμως, όπως συνηθίζουν κάποιοι να λένε αποτέλεσμα φυσικών φαινομένων (ή “εκδίκηση της φύσης”) ή "θεομηνίας", αλλά κυρίως του συνδυασμού της ανατροπής του κλίματος και της τραγικής περιβαλλοντικής υποβάθμισης στην Αττική, του μπαζώματος ρεμάτων, πολεοδομικών αυθαιρεσιών κ.α.

Η αναβάθμιση – και μέσα από ενίσχυση των περιβαλλοντικών και κοινωνικών υποδομών – “ξεχασμένων” περιοχών, όπως η Δυτική Αττική, είναι μια σωστή πολιτική κοινωνικής δικαιοσύνης, περιβαλλοντικής σοφίας και οικονομικής αποτελεσματικότητας.  Δεν είναι τυχαίο ότι οι περιοχές όπου σημειώθηκαν οι μεγάλες καταστροφές τα τελευταία χρόνια είναι από τις περισσότερο υποβαθμισμένες περιβαλλοντικά και κοινωνικά περιοχές, οι φυσικές άμυνες έχουν καταστραφεί, τα ρέματα έχουν μπαζωθεί, οι δρόμοι του νερού είναι πλέον ανύπαρκτοι με αποτέλεσμα να πλημμυρίζουν είτε μετά από μια συνηθισμένη βροχόπτωση είτε, πολύ περισσότερο, από μια έντονη καταιγίδα. Παράλληλα, όμως, αυτές οι περιοχές είναι ανοχύρωτες και κοινωνικά. 

Τα ρέματα που μπαζώθηκαν ή καλύφθηκαν για να χτιστούν οι πόλεις μας

Πόσα ήταν τα ρέματα κάποτε στην Αττική; Πόσα είναι σήμερα; Ποιοι κλείσανε τους δρόμους του νερού; Ποιοι συνεχίζουν να νομιμοποιούν (!) αυθαίρετα όπου και αν είναι? Υπάρχουν πολιτικοί και ηθικοί αυτουργοί για τους νέους θανάτους στην Αττική λόγω πλημμυρών. Αλλά δεν θα βγει κάποιος να ζητήσει συγνώμη και να πει αλλάζουμε. Και συνεχίζουμε τα ίδια λάθη.

Μελέτη του ΕΜΠ, δείχνει ότι τα ρέματα το 1945 είχαν μήκος 1.280 χιλιόμετρα, ενώ σήμερα, μόλις, 434 χιλιόμετρα, μειώθηκαν, δηλαδή, κατά 66%. Από μελέτη του ΙΓΜΕ, πριν από μερικά χρόνια, φαίνεται ότι το 80% των νερών της βροχής το απορροφούσε το έδαφος - μόλις το 20% έφτανε στη θάλασσα. Σήμερα το νερό ακολουθεί τους τσιμεντένιους και ασφάλτινους δρόμους μέχρι να βρει κάπου να εκτονωθεί, συχνά βίαια. Η άσφαλτος και το τσιμέντο το εμποδίζουν να περάσει προς το υπέδαφος. Δεν είναι τα ρέματα που πνίγουν τους ανθρώπους, είναι οι ανθρώπινες παρεμβάσεις ενάντια στο οικοσύστημα και τα ρέματα που οδηγούν σε μεγάλες καταστροφές. Πιστέψαμε ότι μπορούμε να υποτάξουμε τη φύση, αντί να μάθουμε και να συνεργαστούμε με αυτήν, όπως έκαναν πιο σοφές κοινωνίες, και τώρα αυτοκαταστρεφόμαστε.

Είναι υπεύθυνη η κλιματική αλλαγή για τις καταστροφές στην Μάνδρα; 

Ξαφνικά πολλοί ανακάλυψαν την κλιματική αλλαγή για να δικαιολογήσουν την "έκταση των καταστροφών", αν και στο πολιτικό επίπεδο η χώρα έχει κακές επιδόσεις ως προς την συμμετοχή της σε δράσεις προστασίας του κλίματος. 

Όσοι πετάνε σήμερα το μπαλάκι στις κλιματικές αλλαγές και μόνο για τις πρόσφατες καταστροφές το κάνουν γιατί θέλουν να απαλλαγούν από τις ευθύνες τους. Αλλά και όσοι θέλουν συνειδητά να αγνοούν ότι η κλιματική αλλαγή είναι εδώ, έχουν ελάχιστη γνώση του τι πραγματικά συμβαίνει σήμερα στον πλανήτη μας, αγνοούν όσα πλέον τεκμηριώνουν οι επιστημονικές έρευνες, συζητάνε στα διεθνή φόρα όπως στο COP23 στη Βόννη.

Αν τα ρέματα δεν είχαν κλείσει και μπαζωθεί πιθανόν τα θύματα να ζούσαν ακόμα. Αλλά και η κλιματική αλλαγή ίσως παίζει και σε αυτή την περίπτωση ρόλο συνδυαστικά με το μπάζωμα των ρεμάτων. Δεν έχουμε τρόπο να αποδείξουμε ότι η συγκεκριμένη βροχή είναι ευθέως το αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής. Δεν μπορεί να αποδείξει κάποιος ότι αυτό το φαινόμενο των έντονων βροχοπτώσεων μέσα σε ελάχιστα λεπτά είναι άμεση συνέπεια της κλιματικής αλλαγής. Δεν μπορεί να το πει κανείς 100% όπως και για πολλά άλλα θέματα (πχ αν ένας καρκίνος είναι ακριβώς αποτέλεσμα πχ της έκθεσης κάποιου σε ραδιενέργεια ή σε τοξικά).

Αλλά αυτή είναι η τάση όπως εκτιμούσαν τα διάφορα μοντέλα για την εξέλιξη του κλίματος αλλά κι αποδεικνύεται στην πράξη μέσα από τις έρευνες που ανακοινώνονται από διεθνείς οργανισμούς που καταγράφουν την εξέλιξη των ακραίων καιρικών φαινομένων και του κλίματος.

Προκαλεί η κλιματική αλλαγή - αναρωτιέται κάποιος (καλόπιστα ή κακόπιστα) - τους τυφώνες ή την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας; Είναι απόλυτα συνδεδεμένη η εμφάνιση και η ένταση των τυφώνων με την κλιματική αλλαγή; Είναι μια εξαιρετικά ζεστή χρονιά αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής ή οι άγριες πυρκαγιές σε δάση σε κάποιες χώρες οφείλονται σε αλλαγές στο παγκόσμιο κλίμα;

Οι επιστήμονες βλέπουν τα σενάρια να γίνονται εφιαλτική πραγματικότητα, δεν ξέρουν πόσο συχνές θα είναι οι πυρκαγιές αλλά γνωρίζουν τον μηχανισμό που τις κάνει πιο άγριες πλέον, δεν ξέρουν αν η κλιματική αλλαγή θα οδηγήσει σε πιο πολλούς τυφώνες αλλά κατανόησαν γιατί και μέσω ποιων μηχανισμών - που συνδέονται με την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της θάλασσας - γίνονται πιο άγριοι, γιατί συμπυκνώνουν περισσότερη ενέργεια, αλλά κι εμφανίζονται και σε περιοχές όπου ήταν ανύπαρκτοι ή πολύ σπάνιοι.

Τρομάζω όταν διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΟΗΕ και η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας μιλάνε για 250.000 επιπλέον θανάτους και εμείς εδώ τσακωνόμαστε για τον αν φταίνε μόνο τα μπαζωμένα ρέματα ή μόνο το κλίμα ενώ κατά τα άλλα η συνήθης αδράνεια συνεχίζεται: οι μηχανικοί θα εκτιμήσουν τις ζημιές, οι αρχές θα δώσουν κάποιες αποζημιώσεις και όλα θα επιστρέψουν στην ίδια...κανονικότητα μέχρι την επόμενη καταστροφή.

Είτε ότι συνέβη στην Μάνδρα, στη Σύμη και σε άλλες περιοχές είναι ένα "συνηθισμένο" φαινόμενο μέσα σε έναν δεδομένο χρόνο είτε είναι ένα από τα σημάδια της αλλαγής του κλίματος που καταγράφεται πλέον με στοιχεία, είναι γεγονός ότι τα επόμενα χρόνια θα έχουμε περισσότερα και πιο ακραία καιρικά φαινόμενα. Άρα με δεδομένο ότι έχουμε καταστρέψει τις φυσικές άμυνες (ρέματα, αμμόλοφους, υγρότοπους, φύση μέσα στις πόλεις) ΠΡΕΠΕΙ άμεσα να επανασχεδιάσουμε τις υποδομές μας μέσα από την οπτική των πράσινων τεχνικών (και όχι των γκρίζων, βαριών τσιμεντένιων κατασκευών) μέσα στις πόλεις αλλά και στα νησιά και στα ορεινά χωριά ώστε να αντέξουν τις μεγαλύτερες πιέσεις που θα δεχθούν από τις αλλαγές του κλίματος. 

Δεν πετάμε το μπαλάκι στην εξέδρα, θεωρώντας
- είτε ότι οι θάνατοι και οι καταστροφές είναι αποτέλεσμα μόνο της κλιματικές αλλαγής (ώστε να συνεχίσουμε τη ζωή μας ήσυχα αφού είναι πλέον ...μοιραίο να συμβεί), για να απαλλαγούν οι ηθικοί και πολιτικοί αυτουργοί από τις εγκληματικές παρεμβάσεις στα ρέματα και στους δρόμους του νερού (κυβέρνηση, περιφέρεια και πολλοί δήμοι συνεχίζουν στο ίδιο μοτίβο),
- είτε ότι δεν πρέπει να συζητάμε καθόλου για την κλιματική αλλαγή γιατί αυτή δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τις καταστροφές.

Η σωστή προσέγγιση είναι, νομίζω, απλή και ταυτοχρόνως σαφής: τις προηγούμενες δεκαετίες καταστρέψαμε το περιβάλλον, μπαζώσαμε τα ρέματα και τα κάναμε τσιμεντένιους αγωγούς ή αυτοκινητοδρόμους και τώρα κάποιες έντονες βροχοπτώσεις στο πλαίσιο είτε της περιοδικής εμφάνισης αυτών των φαινομένων είτε της πιο συχνής και πιο ακραίας εμφάνισής τους λόγω κλιματικής αλλαγής (εγώ είμαι πεισμένος για αυτό από όσα μελετάω σε επιστημονικό επίπεδο και από όσα λένε επισήμως πλέον διεθνείς οργανισμοί) ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΜΕ περισσότερο.

Ποιο θα είναι το μέλλον της Μάνδρας; 

Ευκαιρία τώρα να εξεταστεί από την αρχή το πώς θα μπορούσαν να αποκατασταθούν οι φυσικές άμυνες της περιοχής, να ανοίξουν τα ρέματα, να μεταφερθούν αλλού (με κοινωνική και οικονομική υποστήριξη) όσοι τα σπίτια τους είναι αυθαίρετα ή τυπικά "νόμιμα" μέσα σε ρέματα, μέσα σε δρόμους του νερού. Και να ξεκινήσουν από περιοχές που πνίγονται, όπως η Μάνδρα, οι "πράσινοι διάδρομοι" ώστε να προστατευθούν και οι υπόλοιποι κάτοικοι, οι περιουσίες, αλλά κυρίως οι ζωές. Δεν λέμε μόνο εμείς παρόμοιες προτάσεις, τις κάνουν πράξεις πόλεις όπως η Βαρκελώνη και το Freiburg, τις λένε οι ευρωπαϊκές Οδηγίες, διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΟΗΕ και το Πρόγραμμα για το Περιβάλλον (UNEP), η Κομισιόν αλλά και η Υπηρεσία Περιβάλλοντος των ΗΠΑ. Υπάρχουν όμως και προτάσεις όπως αυτή του Πολυτεχνείου ή όπως του Ηρακλή Παπαϊωάννου αρχιτέκτονα και εκπροσώπου των οικολογικών προτάσεων στη Δράμα για μετατροπή σε πράσινο διαδρόμο της οδού 19ης Μαϊου στην Δράμα.

Φωτογραφία του Νικος Χρυσόγελος.

Το εκπληκτικό είναι ότι έχουν γίνει τόσα συνέδρια, έχει αναγνωριστεί ο ρόλος των ρεμάτων από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και τις Περιφέρειες, μάλιστα η Περιφέρεια Αττικής έχει στα χέρια της μελέτη για πράσινους διαδρόμους. Έχουμε πλέον πολλά παραδείγματα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ για μια νέα προσέγγιση σε σχέση με τις πράσινες υποδομές, ότι είναι αποτελεσματικές, έξυπνες, αποδοτικές. Και τελικά όταν έρχεται η ώρα του σχεδιασμού γίνονται εντελώς διαφορετικά πράγματα (πχ Ρέμα Αγ. Αικατερίνης, Ρέμα Πικροδάφνης, Ρέμα Ραφήνας κα). Μάλιστα, η πρόσφατη νομοθεσία νομιμοποιεί τα αυθαίρετα αν έχει καλυφθεί το ρέμα αρκεί το αυθαίρετο να είναι λίγο πιο πέρα, όχι ακριβώς πάνω στο καλυμμένο ρέμα...

Το να πηγαίνουν οι μηχανικοί στην Μάνδρα, να καταγράφουν τις ζημιές και να προτείνουν ύψος αποζημιώσεων δεν φτάνει πλέον. Πρέπει να αρχίσουμε να αποκαθιστούμε τις οικολογικά κατεστραμμένες περιοχές, να ανοίγουμε ξανά τα ρέματα, να διαμορφώνουμε ανθεκτικές πόλεις απέναντι στις κλιματικές αλλαγές που είναι έτσι κι αλλιώς εδώ. Η λύση προφανής αλλά δεν είναι αυτή που συζητιέται σήμερα, όπως σε πολλές άλλες περιπτώσεις.

Καλή η συζήτηση και πρέπει να γίνει για το ποιος ευθύνεται για την "εξαφάνιση" των ρεμάτων, όπως έχει γίνει στην Μάνδρα, με τη βούλα της διοίκησης. Αλλά πρέπει να συζητήσουμε και για το μέλλον της περιοχής. Για να μην ξαναζήσει η περιοχή μια νέα καταστροφή στο άμεσο μέλλον.

Δεν είναι καθόλου σοφό να παραμείνουν επί μακρόν χωρίς βοήθεια οι πληγέντες σε κατεστραμμένες περιοχές αλλά ούτε να χτιστούν ξανά τα σπίτια πάνω στους δρόμους του νερού. Οι τόσο μεγάλες καταστροφές στην Δυτική Αττική και οι θάνατοι δεκάδων ανθρώπων είναι αποτέλεσμα του τρόπου που αναπτύχθηκαν οι πόλεις μας και της απουσίας πολιτικών πρόβλεψης κι αποτροπής φυσικών καταστροφών που οφείλονται σε ανθρωπογενείς αιτίες (καταστροφή δασών, κάλυψη ρεμάτων, κλείσιμο δρόμων νερού, κα). Κατά συνέπεια δεν αρκεί να αποζημιωθούν οι πληγέντες και να επιστρέψουν όλα στην προηγούμενη κατάσταση.

Η αποκατάσταση της Μάνδρας θα πρέπει να συνδυάζει τις πιο σύγχρονες πράσινες αντιλήψεις για την αποκατάσταση περιοχών (“πράσινες υποδομές” αντί βαριών γκρίζων έργων, ενεργειακά αποτελεσματικά κτίρια κα) με την ανάγκη να ενισχυθεί η κοινωνική συνοχή της περιοχής και να αναπτυχθούν νέες, σύγχρονες κοινωνικές υποδομές.

Οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ είμαστε σαφείς. Απαιτείται χρηματοδότηση αλλά και πολύπλευρη υποστήριξη για τον επανασχεδιασμό της πόλης, την επανακατασκευή αλλά σε άλλες, ασφαλείς περιοχές κτιρίων και εγκαταστάσεων που βρίσκονται μέσα στους δρόμους του νερού, είτε με τυπική νομιμοποίηση είτε με εντελώς αυθαίρετο τρόπο. Οι αποζημιώσεις και οι ενισχύσεις προς τους πληγέντες πρέπει να συνδυαστούν με προσπάθεια αποκατάστασης των δρόμων του νερού, το άνοιγμα των ρεμάτων, την προστασίας – με οικολογικά συμβατές πρακτικές – των εδαφών στις δασικές εκτάσεις που έχουν καεί. Κι αυτό όχι μόνο για οικολογικούς λόγους αλλά για λόγους ασφάλειας και προστασίας των πολιτών και των περιουσιών τους.

Η καταστροφή προκάλεσε μεγάλα τραύματα στους κατοίκους, η αναγέννηση της περιοχής μπορεί όμως να γίνει με τρόπο που θα την αναδείξει σε μια οικολογικά, κοινωνικά και οικονομικά βιώσιμη περιοχή, πρότυπο και για άλλες πόλεις.

Ειδικότερες προτάσεις των ΠΡΑΣΙΝΩΝ ΑΛΛΗΛΕΓΥΗ

Ψυχο-κοινωνική υποστήριξη κι επαγγελματική συμβουλευτική: Στο πλαίσιο των αναγκαίων παρεμβάσεων για την άμεση ανακούφιση των πληγέντων, χρειάζεται οργανωμένη παροχή ψυχολογικής και κοινωνικής υποστήριξης προς τους πληθυσμούς που πλήττονται, πολύ περισσότερο που κάποιοι έχασαν με τραγικό τρόπο τους δικούς τους. Χρειάζεται επίσης κι επαγγελματική συμβουλευτική. Μόνο έτσι θα αντιμετωπιστούν τα σύνθετα κοινωνικά, ψυχολογικά και επαγγελματικά προβλήματα που αναδύθηκαν με τις καταστροφές. Μετά από παρόμοιες καταστάσεις δεν μπορεί να αφήνονται οι άνθρωποι μόνοι τους με βαθιά τραύματα.

Οικονομική υποστήριξη: Χρειάζονται ουσιαστικές λύσεις μέσα από την συνεργασία κεντρικής διοίκησης – περιφέρειας – αυτοδιοίκησης και κατοίκων για την εξασφάλιση χώρων διαμονής των πληγέντων, κυρίως μέσω άμεσης ενίσχυσης για την κάλυψη του κόστους ενοικίασης χώρων – για ένα χρόνο – από τους ίδιους τους κατοίκους, παράλληλα με την χρηματοδότηση της αγοράς βασικού εξοπλισμού που διαθέτει ένα μέσο σπίτι (οικοσυσκευή) καθώς και την παροχή αποζημίωσης σε σχέση με την απώλεια της εργασίας ή του επαγγελματικού χώρου.

Μεσοπρόθεσμα μέτρα: Σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο, χρειάζονται πολιτικές και σειρά μέτρων που θα αντιμετωπίσουν τις αιτίες που οδήγησαν στις εκτεταμένες καταστροφές. Είτε έπαιξε ρόλο σε αυτές τις συγκεκριμένες καταστροφές η κλιματική αλλαγή είτε οι καταστροφές ήταν αποτέλεσμα καιρικών φαινομένων που εναλλάσσονται μέσα στους φυσικούς κύκλους, είναι δεδομένο ότι στο μέλλον θα έχουμε όλο και πιο ακραία καιρικά φαινόμενα λόγω κλιματικής αλλαγής. Άρα πρέπει να λάβουμε μέτρα για την προσαρμογή των πόλεων, ιδιαίτερα των πιο ευάλωτων περιοχών τους, στα νέα κλιματικά δεδομένα για να περιορίσουμε την έκταση των καταστροφών.

Χάρτες επικινδυνότητας: Οι χάρτες επικινδυνότητας είναι ευρωπαϊκό υποχρέωση της χώρας αλλά πρέπει να συνδέονται με την ιεράρχηση και υλοποίηση δέσμης παρεμβάσεων στις περιοχές που κινδυνεύουν περισσότερο, και μια από αυτές ήταν και παραμένει και στο μέλλον η Μάνδρα.

Αλλαγές πολιτικών “συνεργασία με τη φύση, αντί για κόντρα στη φύση

Οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΑΛΛΗΛΕΓΥΗ καλούμε σε σημαντικές αλλαγές πολιτικών:

– Πρέπει να αλλάξει, ο τρόπος ανάπτυξης των πόλεων,

– Να διαμορφωθούν αλλά και να εφαρμόζονται ολοκληρωμένα σχέδια πρόληψης πλημμυρών λαμβάνοντας υπόψη τα πολλά παθήματα του παρελθόντος (και δεν είναι μόνο η Μάνδρα) αλλά και όσα οι πόλεις μαθαίνουν από τα σχέδια προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

– Να σχεδιάζονται ή να επιδιορθώνονται τα τεχνικά έργα με βάση νέες πλέον επιστημονικές και τεχνικές γνώσεις (πχ υποθέσεις για παροχές νερού, διαστάσεις αγωγών) και στη βάση της συνεργασίας με την φύση, των πράσινων υποδομών, κι όχι ελέγχου της φύσης με βαριά τεχνικά έργα. Αυτό έχει μεγάλη σημασία ιδιαίτερα σε σχέση με τον ρόλο και την αντιμετώπιση των ρεμάτων αλλά και τον τρόπο αποκατάστασης των περιοχών που πλήττονται. Οι στρατηγικές για “πράσινες υποδομές” ως εργαλείο για την επιστροφή της φύσης στην πόλη, την άμυνα απέναντι στις πλημμύρες και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, προωθούνται από πολλές πόλεις.

Η σύγχρονη επιστήμη θα μπορούσε να έχει συμβάλλει στην πρόβλεψη αλλά και στον περιορισμό των καταστροφών και των απωλειών ζωής, αλλά σίγουρα μπορεί να συμβάλλει στην αποκατάσταση της Μάνδρας μέσα από την αξιοποίηση υπάρχουσας γνώσης και κατάλληλων επιστημονικών εργαλείων

Η οικολογική, κοινωνική και οικονομική αναγέννηση της πόλης

Η Μάνδρα χτίστηκε πάνω σε ρέματα και δρόμους τους νερού γενικότερα. Για να μην έχουμε ξανά καταστροφικές πλημμύρες πρέπει παρεμβάσεις να γίνουν και στις καμένες περιοχές του βουνού αλλά και μέσα στην πόλη, ώστε να περιορίζονται οι όγκοι του νερού που διασχίζουν την πόλη αλλά κι αυτό, το νερό, να ξαναβρεί τους φυσικούς του δρόμους προς τη θάλασσα. Είναι – όπως φάνηκε – υπόθεση ζωής ή θανάτου. Το να χτιστούν ξανά τα σπίτια και τα μαγαζιά πάνω στους δρόμους του νερού, πάνω στα καλυμμένα ρέματα θα είναι πράξη αφροσύνης, αφού αργά ή γρήγορα θα επαναληφθούν παρόμοιες καταστροφές.

Να μην ξεχνάμε ότι η Μάνδρα παραμένει μια φτωχή περιοχή αλλά κυρίως διαθέτει φτωχές κοινωνικές υποδομές, αλλά από την άλλη οι κάτοικοι έχουν αναπτύξει σημαντικές ικανότητες επιβίωσης στα δύσκολα. Σημαντικό εργαλείο για την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και της ποιότητας ζωής των κατοίκων θα μπορούσε να είναι τόσο η ενδυνάμωση της τοπικής κοινωνίας όσο και η σύνδεση της χρηματοδότησης της αποκατάστασης της περιοχής με πρακτικές κοινωνικής και πράσινης καινοτομίας, ώστε να μετατραπεί η πόλη σε ένα πρότυπο “πράσινης” πόλης αλλά και σε ένα πρότυπο πόλης με ισχυρή κοινωνική συνοχή και καινοτόμες κοινωνικές υποδομές.

Η Ελλάδα οφείλει και μπορεί να χρησιμοποιήσει τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά κι Επενδυτικά Ταμεία (νέο “ΕΣΠΑ”) για την αποκατάσταση της περιοχής μετά την φυσική καταστροφή, όπως είναι γνωστό κι όπως επιβεβαίωσε πρόσφατα και η Ίσκρα Μιχαήλοβα, Πρόεδρος της Επιτροπής Περιφερειακής Ανάπτυξης “REGI”. Υποστηρίζουμε τις πρωτοβουλίες για να συζητηθεί προφορικά το θέμα στην Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου αλλά γνωρίζουμε ήδη τι μπορεί να γίνει με ευρωπαϊκούς πόρους και τι δεν μπορεί να περιμένει κάποιος από το ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η κυβέρνηση, η περιφέρεια, ο Δήμος αλλά και η τοπική κοινωνία πρέπει να συζητήσουν και διαμορφώσουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που θα περιλαμβάνει και ολοκληρωμένα οικονομικά εργαλεία για να φτιαχτεί αλλά σε νέες οικολογικές κι ασφαλείς βάσεις η πόλη της Μάνδρας.

Σωστά με μια πρώτη ματιά, κάποιοι ευρωβουλευτές και η κυβέρνηση ζητάνε οικονομική βοήθεια από το Ταμείο Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής ΄Ένωσης. Αλλά ξεχνάνε όμως κάτι πολύ σημαντικό, ότι ο Κανονισμός του προβλέπει να υπάρχει και σχέδιο για αποτροπή επανάληψης παρόμοιων καταστροφών στο μέλλον και σχέδιο που θα βελτιώνει την ανθεκτικότητα των περιοχών απέναντι σε παρόμοια φαινόμενα στο μέλλον. Γιατί παρόμοιες καταστροφές είχαν συμβεί πολλές φορές από την δεκαετία του ’60, μετά από βροχοπτώσεις, σε περιοχές που είχαν μπαζωθεί και κλείσει τα ρέματα, γενικά είχαν υποβαθμιστεί τα φυσικά συστήματα, ιδιαίτερα Οκτώβριο και Νοέμβριο με πολλά θύματα συνολικά.  

Η ενεργοποίηση του Ταμείου Αλληλεγγύης της ΕΕ για την Ελλάδα προϋποθέτει, πάντως, μεγέθη καταστροφής που ξεπερνάνε την οικονομική ζημιά που προκλήθηκε. Υπάρχουν, όμως, ευρωπαϊκοί πόροι από άλλα Ταμεία που είναι διαθέσιμοι με την προϋπόθεση ότι υπάρχουν σωστά σχέδια και οργανωμένη κινητοποίηση της διοίκησης σε όλα τα επίπεδα για την αποκατάσταση περιοχών μετά από φυσικές καταστροφές. Είναι σημαντικό – στη βάση ολοκληρωμένου σχεδίου – να αξιοποιηθούν πόροι από διαφορετικά ταμεία, όπως από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (για την αποκατάσταση κι αναβάθμιση των δημόσιων υποδομών), το Ταμείο Συνοχής (για την επαναδημιουργία των δρόμων του νερού, την περιβαλλοντική αποκατάσταση, την στήριξη κατασκευής νέων κατοικιών που θα είναι μηδενικής κατανάλωσης ενέργειας κα) ή το Κοινωνικό Ταμείο (πχ για την εκπαίδευση κι ενδυνάμωση των κατοίκων της περιοχής, την δημιουργία νέων θέσεων εργασίας κα). Σε κάθε περίπτωση η χρηματοδότηση από το Ταμείο Αλληλεγγύης της ΕΕ ή (και) από άλλα ευρωπαϊκά Ταμεία προϋποθέτει πλέον σχέδια που θα ελαχιστοποιούν την περίπτωση επανάληψης παρόμοιων περιστατικών που οφείλονται σε ανθρωπογενείς αιτίες. Κια σε αυτό συνέβαλα σε κάποιο βαθμό και εγώ με τις τροπολογίες μου που έγιναν δεκτές, όταν ήμους ευρωβουλευτής των Πράσινων.

Φωτογραφία του Nikos Chrysogelos.

Να μην ξεχνάμε την κλιματική αλλαγή που είναι πραγματικότητα

Βιώνουμε σε πλανητικό επίπεδο την αύξηση της συχνότητας αλλά και της έντασης των ακραίων καιρικών φαινομένων, ακόμα και σε περιοχές όπως είναι η δική μας εύκρατη μεσογειακή ζώνη. Η Ελλάδα δεν είναι η εξαίρεση, πλήττεται κι αυτή από παρόμοια ακραία φαινόμενα, όπως τα πρόσφατα στο Ν. Αιγαίο αλλά και στην Αττική. Ενώ τα τελευταία συνέβαιναν στη χώρα μας, στη Βόννη διεξάγονται οι εργασίες της Συνόδου του ΟΗΕ για το Κλίμα COP23 που ελάχιστα απασχόλησε τα ΜΜΕ και την κοινωνία.  Μας υπενθυμίζειαυτό ότι ελάχιστα ασχολούμαστε με το πιο μεγάλο πρόβλημα του αιώνα μας, που απειλεί τη ζωή όπως την ξέραμε.

Αν και στη χώρα μας τα κόμματα, η κυβέρνηση και τα ΜΜΕ ασχολούνται με άλλα…πιο σοβαρά θέματα, οι προειδοποιήσεις των διεθνών οργανισμών και των επιστημόνων είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές. Ο ΟΗΕ και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιούν ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να προσθέσει επιπλέον 250.000 πρόωρους θανάτους ετησίως από το 2030 έως το 2050 και ότι οι επιπτώσεις στην υγεία από την κλιματική αλλαγή είναι ένα από τα πιο σοβαρά θέματα που αφορούν τις σημερινές και επόμενες γενιές. “Η κλιματική αλλαγή είναι από τις πιο πιεστικές απειλές της εποχή μας για την δημόσια υγεία. Η υγεία των μελλοντικών γενεών εξαρτάται απολύτως από το τι θα κάνουμε σήμερα, αν θα εργαστούμε μαζί και αν θα αναλάβουμε συγκεκριμένες δράσεις σήμερα” 
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το 2017 για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια και παρά την Παγκόσμια Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα θα υπάρξει αύξηση των εκπομπών αερίων όπως του διοξειδίου του άνθρακα που ευθύνονται για την αλλαγή του κλίματος και μάλιστα κατά 2%. Αυτό θα έπρεπε να μας κάνει να αναλάβουμε σοβαρή δράση για την υλοποίηση όσων συμφωνήθηκαν στο Παρίσι το 2015, με δεδομένο ότι ελάχιστα έχουν γίνει για την υλοποίηση της Συμφωνίας στην πράξη, ακόμα και χωρίς τον Τραμπ.

Η καταστροφή στην Μάνδρα έτσι κι αλλιώς μας υπενθυμίζει ότι πρέπει να κάνουμε περισσότερα για την προστασία του κλίματος αλλά και για την προσαρμογή στα νέα δεδομένα που προκύπτουν από την κλιματική αλλαγή
 
Είναι σαφές ότι λίγοι έχουν κατανοήσει στη χώρα μας ότι η κλιματική αλλαγή είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα της σύγχρονης εποχής και πρέπει να κινηθούμε ταυτοχρόνως προς δύο κατευθύνσεις
– να εργαστούμε για την μετάβαση το ταχύτερο από τα ορυκτά καύσιμα προς την εξοικονόμηση ενέργειας και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,
– να προσαρμόσουμε όλες τις πολιτικές μας αλλά και τις υποδομές μας ώστε να μπορούμε να ανταποκριθούμε στα νέα δεδομένα που προκύπτουν εξαιτίας της αλλαγής του κλίματος που είναι ήδη εδώ (στο μέλλον θα είναι πιο άγρια), και μεταξύ άλλων πρέπει να αποκαταστήσουμε τα μπαζωμένα ρέματα, να ανοίξουμε τους δρόμους που έβρισκε το νερό για να φύγει προς τον υδροφόρο ορίζοντα ή τη θάλασσα, να ξαναδημιουργήσουμε τα φυσικά οικοσυστήματα που μας δείχνουν πώς περιορίζονται οι καταστροφικές πλημμύρες. Όλα δηλαδή αυτά που ονομάζονται “πράσινες υποδομές” στο πλαίσιο μιας νέας στρατηγικής και πολιτικής για την πρόληψη των “φυσικών” καταστροφών και την ανθεκτικότητα των πόλεων απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα, είτε αυτά που συνέβαιναν πάντα είτε αυτά που θα εμφανίζονται πλέον ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής.
Όμως η προστασία του κλίματος και η προσαρμογή στα νέα δεδομένα θα μπορούσαν να συμβάλλουν και στην αναζωογόνηση της οικονομίας και την δημιουργία νέων, ποιοτικών, αναγκαίων θέσεων εργασίας. Σήμερα πληρώνουμε το κόστος των καταστροφών, θα ήταν καλύτερο να αξιοποιούνται οι πόροι για να κάνουμε καλύτερες και πιο ανθεκτικές τις πόλεις μας, πιο πράσινες, πιο φυσικές.
 
Οι Δήμοι, οι περιφέρειες, το κεντρικό κράτος οφείλουν να προετοιμάσουν σχέδια και κυρίως να τα υλοποιήσουν (να μην είναι μόνο στα χαρτιά) για:
– σημαντική μείωση της σπατάλης ενέργειας και επέκτασης της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μηδενίζοντας σταδιακά τη χρήση πετρελαίου, λιγνίτη, φυσικού αερίου καθώς και
– την ανάπτυξη υποδομών προσαρμογής στην νέα κλιματική πραγματικότητα (πιο έντονα και πιο συχνά ακραία καιρικά φαινόμενα, μεγάλες πλημμύρες, έντονοι τυφώνες, τσουνάμι κα), πολύ περισσότερο που στη χώρα μας έχουμε καταστρέψει – τουλάχιστον στις μεγαλουπόλεις – τα αμυντικά συστήματα που η ίδια η φύση προσφέρει, όπως είναι για παράδειγμα τα ρέματα, οι υγρότοποι, οι αμμόλοφοι. Τώρα πρέπει να ξαναδημιουργήσουμε τις άμυνες μας, μαθαίνοντας από τη φύση, σε συνεργασία με τη φύση, συν-εργαζόμενοι με τη φύση, να ξεμπαζώσουμε τα ρέματα, να ξαναδημιουργήσουμε τους αμμόλοφους και να επανασχεδιάσουμε τις παρεμβάσεις που έχουμε κάνει σε ευάλωτες περιοχές όπου επαναλαμβάνονται συχνά πλημμύρες και καταστροφές. 
 

Δεν είναι πλέον θέμα που θα μας απασχολήσει στο μέλλον, η κλιματική αλλαγή είναι ήδη εδώ. Το ερώτημα είναι θα περιορίσουμε την αλλαγή του κλίματος σε επίπεδα που θα είναι έστω και δύσκολα εφικτή η προσαρμογή των κοινωνιών μας (μέγιστη αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμό Κελσίου) ή η ανατροπή του κλίματος θα είναι ανεξέλεγκτη και θα σαρώσει τις ανθρώπινες κοινωνίες. Αλλά την ίδια στιγμή να ξαναδούμε τι σημαίνει σχεδιασμός στο χώρο, πολεοδομική πολιτική, προστασία από τις φυσικές καταστροφές, πολιτική προστασία, αποκατάσταση περιοχών που επλήγησαν. Θα επιστρέφουμε κάθε φορά στα ίδια ή θα διορθώνουμε τα λάθη μας;

 

Φωτογραφία του Nikos Chrysogelos.
 
Είχα τη χαρά να συναντήσω πρόσφατα στην Αθήνα τη φίλη πράσινη Ευρωβουλευτή Barbara Lochbihler, αντιπρόεδρο της Υποεπιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Ευρωκοινοβουλίου στο πλαίσιο του ταξιδιού - επιτόπιας επίσκεψής της για το προσφυγικό. Είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε θέματα προσφύγων, να την ξεναγήσω στο πρότυπο κέντρο φιλοξενίας και κοινωνικής ένταξης προσφύγων #WELCOMMON, αλλά και να συζητήσουμε γενικότερα τις εξελίξεις σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και για τους πράσινους.H επίσκεψη στην Αθήνα και στη Λέσβο και οι συναντήσεις και συζητήσεις της με θεσμικούς φορείς, ακτιβιστές και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων την βοήθησαν να έχει μια άμεση και πλήρη εικόνα για την κατάσταση των προσφύγων στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στα νησιά. Την εβδομάδα 13-17/11 η Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου συζήτησε το θέμα αυτό, ενώ η ίδια θα συνέταξε σχετική έκθεση. Λόγω βέτο της Ομάδας της Αριστεράς, το Ευρωκοινοβούλιο δεν έλαβε κάποια απόφαση για το θέμα, αλλά οι ευρωβουλευτές πήραν σαφή θέση στις ομιλίες τους για την απαράδεκτη κατάσταση την οποία βιώνουν οι πρόσφυγες στα νησιά. 
 
Η Barbara Lochbihler είναι μια προσωπικότητα με μεγάλη επιρροή σε ευρωπαϊκό επίπεδο σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Είναι δραστήρια ευρωβουλευτής (των Πράσινων), αντιπρόεδρος της υποεπιτροπής ανθρωπίνων δικαιωμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, πρώην γενική διευθύντρια του γερμανικού τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας (1999-2009) και ακτιβίστρια σε θέματα ισότητας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εξάλειψης των διακρίσεων

Είχαμε την ευκαιρία να την ξεναγήσουμε στο WELCOMMON και να την ενημερώσουμε αναλυτικότερα για την δουλειά μας σε θέματα φιλοξενίας και κοινωνικής ένταξης ευάλωτων ομάδων προσφύγων, για την συνεργασίας μας με την ΕΑΤΑ και την τοπική κοινωνία καθώς και με την UNHCR GREECE.

Για εμάς είναι σημαντικό θέμα όχι μόνο η διεθνής αναγνώριση του έργου που επιτελούμε στο WELCOMMON αλλά και η ευκαιρία που προσφέρεται μέσω παρόμοιων επισκέψεων - και είναι πολλές όλο αυτό το διάστημα που λειτουργούμε - στους ίδιους τους φιλοξενούμενους πρόσφυγες να συζητήσουν με ανθρώπους που επηρεάζουν την λήψη των αποφάσεων, όπως είναι η Barbara Lοchbihler, μια ευρωβουλευτής που έχει κάνει υπόθεση της ζωής της την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

  Φωτογραφία του χρήστη Welcommon.

 

Στο WELCOMMON οργανώσαμε, στο πλαίσιο της 4ωρης επίσκεψής της, τόσο συνάντηση με αντιπροσωπευτικές περιπτώσεις προσφύγων που φιλοξενούμε όσο και με φορείς και οργανώσεις προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθώς και με θεσμικούς φορείς, ώστε να υπάρχει άμεση συνεργασία και ανταλλαγή απόψεων για τα θέματα αυτά.

Στην συνάντηση εργασίας συμμετείχαν ο αντιδήμαρχος Αθηναίων, υπεύθυνος για θέματα μετανάστευσης Λ. Παπαγιαννάκης, ο Συνήγορος του Παιδιού, Γ. Μόσχος, εκπρόσωποι του Ελληνικού Φόρουμ Μεταναστών και του Φόρουμ Προσφύγων, της ΕΑΤΑ, του Ελληνικού Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, καθώς κι εκπρόσωποι μεταναστευτικών και προσφυγικών κοινοτήτων.

Φωτογραφία του χρήστη Welcommon.

Ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα ανταλλαγή απόψεων, με δεδομένο μάλιστα ότι η αντιπρόεδρος της Υποεπιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ασχολείται ενεργά και παρεμβαίνει προσπαθώντας να επηρεάσει σε όσα οδηγούν τους ανθρώπους στην προσφυγιά ή σε θέματα ευρωπαϊκής πολιτικής που σχετίζονται με το προσφυγικό (συμφωνίες ΕΕ με τρίτες χώρες, διαχείριση των συνόρων, ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών, εκδίκαση υποθέσεων εγκλημάτων πολέμου κα).

Φωτογραφία του χρήστη Welcommon.

Από την ανακοίνωση της Barbara Lochbihler για την κατάσταση των προσφύγων στην Ελλάδα – Αποτελέσματα ταξιδιού (επιτόπιας επίσκεψης) και Συζήτηση στο Ευρωκοινοβούλιο της 14-11-2017 
 

Την Τετάρτη 15 Νοεμβρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο θα ασχοληθεί με την κατάσταση των προσφύγων στα ελληνικά νησιά. Η Barbara Lochbihler, Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ήταν την περασμένη εβδομάδα στην Αθήνα και τη Λέσβο.

Αναφορικά με την κατάσταση στο πεδίο, η κ. Lochbihler δηλώνει:

«Η κατάσταση στο Κέντρο Καταγραφής & Πιστοποίησης στη Μόρια της Λέσβου είναι ανυπόφορη. Το camp είναι σχεδιασμένο για 2000 άτομα. Σήμερα ζουν εκεί 6.500 άτομα, μεταξύ των οποίων πολλά παιδιά. Οι αριθμοί  των νεοεισερχομένων έχουν αυξηθεί σταθερά από τον Οκτώβριο. Οι περισσότεροι άνθρωποι έρχονται από τη Συρία, το Ιράκ και το Αφγανιστάν. Η κατάσταση στο hotspot είναι τρομακτική. Περίπου 1.500 άνθρωποι αναγκάζονται να  ζουν σε καλοκαιρινές σκηνές και η ιατρική περίθαλψη δεν είναι εγγυημένη»

Σχετικά με τις ευθύνες γι’ αυτήν την κατάσταση δηλώνει η κ. Lochbihler:

«Τα αίτια αυτής της κατάστασης, εκτός από την αύξηση του αριθμού των προσφύγων, είναι η κακοδιαχείριση από την ελληνική πλευρά και η πίεση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή προκειμένου να μην φιλοξενηθούν πρόσφυγες στην ηπειρωτική χώρα, όπου θα υπήρχαν μεγαλύτερες δυνατότητες. Σε μια συνέντευξη στην ελληνική εφημερίδα «Καθημερινή», ο  Frans Timmermanns πρόσφατα επιβεβαίωσε ότι οι πρόσφυγες πρέπει να καταγράφονται  στα νησιά.

Έτσι, η ΕΕ είναι επίσης υπεύθυνη για τη δυστυχία στα ελληνικά νησιά, όπως και η ελληνική κυβέρνηση.

Οι ακτιβιστές θεωρούν επίσης υπεύθυνη την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ασύλου (EASO).  Οι συνεντεύξεις δεν είναι κατάλληλες για να καθοριστεί ποιοι πρόσφυγες θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτοι, λόγω βασανιστηρίων, εμπειριών πολέμου και βιασμού και, συνεπώς, θα μπορούσαν άμεσα να μεταφερθούν στην ηπειρωτική χώρα. Φέτος τον Ιούνιο, ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής αποδέχθηκε την ύπαρξη καταγγελιών σχετικά με αυτές και άλλες ανεπάρκειες στις πρακτικές των συνεντεύξεων από την EASO και τώρα διερευνά αν υπάρχουν διοικητικές αδικοπραγίες.»

Μεταξύ των μέτρων που πρέπει να ληφθούν, λέει η κ. Lochbihler:

"Οι ελληνικές αρχές, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πρέπει σύντομα να καταλήξουν σε ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης για την αποφυγή θανάτων όπως τον περασμένο χειμώνα. Θα πρέπει να δημιουργηθούν άμεσα θερμαινόμενες στεγαστικές δυνατότητες, είτε σε ξενοδοχεία είτε σε κοντέινερ. Η κράτηση ανθρώπων στα ελληνικά νησιά πρέπει να σταματήσει για να μπορέσουν πρόσφυγες να φιλοξενηθούν στην ενδοχώρα. Πρέπει να διασφαλιστεί η πρόσβαση στην ιατρική περίθαλψη. Ο επιμερισμός σε άλλα κράτη μέλη πρέπει να προωθηθεί και η οικογενειακή επανένωση να καταστεί γρήγορα εφικτή".

 
Το άρθρο μου αυτό δημοσιεύθηκε στο περιοδικό “πρΟΤΑση”https://www.diaplous-autodioikisi.gr/images/protasi/teyxos_11.pdf
 

Σημαντικές αλλαγές σε μια κοινωνία δεν δρομολογούνται μόνο εξαιτίας μιας κρίσης, μπορούν να είναι συνειδητή επιλογή για αποφυγή μιας κρίση ή για βελτίωση των κοινωνικών, οικολογικών ή οικονομικών επιδόσεων. Μια κρίση, όμως, πρέπει να δρομολογεί αλλαγές που αντιμετωπίζουν όσα την προκάλεσαν ή οδήγησαν σε αυτήν. Στην Ελληνική περίπτωση, οι πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις δεν διαμόρφωσαν εγκαίρως ένα σχέδιο για αντιμετώπιση της επερχόμενης κρίσης ή έστω, όταν ξέσπασε όταν ξέσπασε, για μετριασμό της.

Ο στρουθοκαμηλισμός μπροστά στην κρίση και μέσα στη χρεοκοπία

Η ελληνική κρίση δεν αφορά μόνο στο έλλειμμα, χρέος κι εμπορικό ισοζύγιο. Είναι, κυρίως, αποτυχία του πολιτικού, παραγωγικού, καταναλωτικού, οικολογικού και κοινωνικού μοντέλου συνολικά. Ένα τεράστιο έλλειμμα παραμένει και σήμερα. Είναι έλλειμμα σχεδίου αλλαγής του αναπτυξιακού προτύπου, που τα χαρακτηριστικά του – μεταξύ άλλων ξεπερασμένο, συγκεντρωτικό, αρτηριοσκληρωτικό –  αναπαράγουν οικολογικά και κοινωνικά αδιέξοδα που οδήγησαν στην κρίση.

Η αποτυχία του συγκεντρωτικού κράτους δεν οδήγησε σε αλλαγή του μοντέλου, ώστε να γίνει συμμετοχικό, με την αυτοδιοίκηση να αναδιοργανώνεται και να αναλαμβάνει – στο πλαίσιο μιας νέας Συμμετοχικής Εταιρικής Σχέσης με τους κοινωνικούς φορείς – ενεργό ρόλο στην μεταρρύθμιση του οικονομικού, κοινωνικού, παραγωγικού-καταναλωτικού μοντέλου.

Το νέο αφήγημα της “επιτυχίας”, επικεντρώνει στην επίτευξη δημοσιονομικών στόχων (πχ πρωτογενή πλεονάσματα), ως αποτέλεσμα μέτρων εξυγίανσης. Αλλά η “επιτυχία” είναι σε σημαντικό βαθμό και εικονική πραγματικότητα, εξαρτάται από την δυνατότητα μετάθεσης στο μέλλον ορισμένων “πληρωμών” (πχ υποχρεώσεις του δημοσίου προς φορείς ή ιδιώτες, καταβολή νέων συντάξεων, επέκταση του χρόνου για το χρέος) ή νέων περικοπών στις κοινωνικές δαπάνες.

Δύο παράγοντες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην αποτυχία πρόληψης ή έστω ορθολογικής διαχείρισης της κρίσης:

(α) Κοινωνικοί φορείς και πολιτικές δυνάμεις δεν κάθισαν σε ένα τραπέζι διαλόγου για να διαμορφώσουν ένα νέο (Πράσινο) Κοινωνικό Συμβόλαιο για τις αναγκαίες αλλαγές. Αντιθέτως επιδόθηκαν σε μάχη αλληλο-εξόντωσης, “πάλη μέχρι θανάτου”, με επίδικο την καρέκλα εξουσίας (για τις πολιτικές δυνάμεις) ή την διατήρηση του “κεκτημένου” που όμως είχε έτσι αλλιώς μπει στην διαδικασία κονιορτοποίησης.

Αντιθέτως, μια στρατηγική δίκαιου συμβιβασμού για έξοδο από την κρίση ακολουθήθηκε στη Γερμανία, μετά την κατάρρευση του τείχους  (δαπάνες 200 δις ετησίως για επανένωση της χώρας) αλλά και στην Φινλανδία για διάσωση του κοινωνικού της μοντέλου όταν διαλύθηκε η Σοβιετική Ένωση και η σκανδιναβική αυτή χώρα έχασε μέσα σε ένα χρόνο το 37% του ΑΕΠ της.

Οι δύο αυτές κοινωνίες επέλεξαν την κοινωνική συνοχή ως προτεραιότητα των πολιτικών αντιμετώπισης της κρίσης. Καθοριστικό ρόλο σε αυτό έπαιξε, όμως, ο κοινωνικός διάλογος και η συμφωνία των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων για το μίγμα πολιτικών που θα έπρεπε να ακολουθηθεί. Στη Φινλανδία επέλεξαν, για παράδειγμα, να κάνουν αποτελεσματικότερο (κοινωνικά και οικονομικά) το σύστημα υγείας, αντί να το καταστρέψουν με οριζόντιες  περικοπές, ενώ στη Γερμανία τα συνδικάτα συμφώνησαν με την κυβέρνηση σε ένα σχέδιο που θα διασφάλιζε ότι δεν θα χάνονταν θέσεις εργασίας με αντάλλαγμα να παγώσουν οι μισθοί.

Φίλοι από τα ευρωπαϊκά συνδικάτα, στις συναντήσεις μαζί τους όταν ήμουν ευρωβουλευτής, μου έλεγαν ότι όταν επισκέπτονταν την Ελλάδα και συνομιλούσαν με τους εδώ εκπροσώπους των εργαζομένων, αυτοί ζητούσαν να τους υποστηρίξουν σε αγώνες για αύξηση των μισθών την στιγμή που όλα έδειχναν ότι η κρίση θα πέταγε στο δρόμο εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους.  Κάτι ανάλογο συνέβη και με το ασφαλιστικό σύστημα και την κοινωνική προστασία: ενώ όλα τα στοιχεία έδειχναν το 2009 ότι τα Ταμεία κατέρρεαν το αργότερο μέχρι το 2011, επιβλήθηκε σιωπή “μην τυχόν ληφθούν αντιλαϊκά μέτρα”, λες και η διάλυση του ασφαλιστικού συστήματος 2 χρόνια μετά δεν θα ήταν ΤΟ ΠΙΟ ΑΝΤΙΛΑΪΚΟ ΜΕΤΡΟ.

Η απουσία διαλόγου μέσα στην κοινωνία και μεταξύ των πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων είχε ως αποτέλεσμα το “σχέδιο διάσωσης” (δανεισμός, εποπτεία από Τρόικα, Μνημόνια) να μην είναι αποτέλεσμα συνειδητών επιλογών αλλά επιβολής με κυνικά τεχνοκρατικά και μόνο κριτήρια (αριθμοί). Αντί να υπάρξει ένα σχέδιο διάσωσης ιδιοκτησίας της ελληνικής κοινωνίας και σε διάλογο με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, επιβλήθηκε ένα  μείγμα πολιτικής το οποίο ναι μεν επέλεγαν οι κυβερνήσεις και διάφορα λόμπυ στο παρασκήνιο αλλά σε δημόσιο επίπεδο η ευθύνη μετατοπίζονταν στους “κακούς τροϊκανούς” που έρχονταν, μετά, να επιβάλλουν την εφαρμογή του. Πόσες φορές δεν είχα ακούσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο να μου λένε ότι “έρχονται Έλληνες πολιτικοί και προτείνουν μέτρα τα οποία στην συνέχεια – αφού έχουν υιοθετηθεί και ενταχθεί στα Μνημόνια – τα καταγγέλλουν ή προσπαθούν να μην τα εφαρμόσουν”.

Η κοινωνία δεν συζήτησε σε βάθος τα αίτια της  χρεοκοπίας του ασφαλιστικού συστήματος  ή της εκτόξευσης του ελλείμματος και του χρέους ή το γιατί το σύστημα υγείας αν και καταβρόχθιζε τεράστια ποσά από τον δημόσιο προϋπολογισμό, απαιτούσε τρομακτικές  δαπάνες κι από τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Δεν αναρωτήθηκε γιατί υπήρχαν τεράστιες δαπάνες για εισαγωγή ενέργειας και αγαθών. Δεν είναι, λοιπόν, περίεργο που “βρίσκονταν στα κάγκελα” για πολλά χρόνια διεκδικώντας την διατήρηση ενός συστήματος που είχε πλέον καταρρεύσει με θόρυβο. Για την στάση αυτή της κοινωνίας,  ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό οι κομματικές δυνάμεις που όταν δεν μετείχαν στην κυβέρνηση “έσκιζαν σελίδα-σελίδα” ή “με ένα νόμο” τα “μνημόνια”, αλλά όταν αναλάμβαναν κυβερνητικούς ρόλους “ανακάλυπταν” τη σημασία της εφαρμογής της πολιτικής αυτής.

Η κατάρρευση κλάδων δεν ήταν αναπόφευκτη

Βλέπαμε ολόκληρους κλάδους να καταρρέουν αλλά οι φορείς εκπροσώπησης ήταν αλλού για αλλού, διεκδικούσαν αύξηση μισθών ή κρατικές ενισχύσεις αντί για διαρθρωτικές αλλαγές και στήριξη με στόχο μια δίκαιη μετάβαση στην νέα εποχή. Ο ναυπηγο-επισκευαστικός τομέας, για παράδειγμα, που κάποτε απασχολούσε 30.000 εργαζόμενους κατέρρευσε. Το μέλλον του βρίσκεται σήμερα στην εξέλιξη της παραγωγής βάσης και τεχνογνωσίας προς δύο κατευθύνσεις: έρευνα, κατασκευή κι αναβάθμιση πλοίων που θα ανταποκρίνονται σε νέες περιβαλλοντικές και ενεργειακές προδιαγραφές και παραγωγή τμημάτων της τεχνολογίας ΑΠΕ (πχ πυλώνες ή φτερωτές ανεμογεννητριών κα). Ως ευρωβουλευτής των Πράσινων την περίοδο 2012-2014, συμμετείχα σε σχετικές συζητήσεις σε Ευρωπαϊκό επίπεδο αλλά κι οργάνωσα στην Ελλάδα και στο Ευρωκοινοβούλιο συναντήσεις με εκπροσώπους του ναυπηγο-επισκευαστικού κλάδου, της αυτοδιοίκησης, των εργαζομένων, με στόχο να προχωρήσουν σχετικές πρωτοβουλίες. Αυτές θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν ευρωπαϊκά εργαλεία που περιλαμβάνονταν στην πολιτική για τον κλάδο LeaderSHIP 2020 που διαμόρφωνε ευνοϊκό περιβάλλον για νέες δραστηριότητες σε πράσινη κατεύθυνση. Ενημέρωσα πολλές φορές τόσο το Περιφερειακό Συμβούλιο Ν. Αιγαίου, όπου ήμουν και Περιφερειακός Σύμβουλος, όσο και τους φορείς της αυτοδιοίκησης, των εργαζομένων αλλά και της ιδιοκτησίας. Θα μπορούσαν – αν υπήρχε σχέδιο – να αξιοποιηθούν ευρωπαϊκοί πόροι για κατασκευή νέων, πιο πράσινων πλοίων (που να ανταποκρίνονται στις νέες ευρωπαϊκές περιβαλλοντικές προδιαγραφές). Αυτό απαιτούσε εταιρική σχέση Περιφέρειας, Ναυπηγείων και φορέων εκτέλεσης Ακτοπλοϊκού έργου (ιδιωτικών ή συνεργατικών). Κανένας όμως από τους 3 φορείς δεν θέλησε να αναλάβει ενεργό ρόλο σε μια τέτοια κατεύθυνση, συμβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο στην επιδείνωση της κρίσης στον τομέα των ναυπηγείων, στην απουσία βιώσιμης συνδεσιμότητας μεταξύ των νησιών αλλά και στην διατήρηση ενός μη βιώσιμου παραγωγικού μοντέλου. Τα ναυπηγεία συνεχίζουν να διεκδικούν συμβάσεις από το πολεμικό ναυτικό, δεξαμενές και κρατικές ενισχύσεις, η Περιφέρεια συζητάει χωρίς αποτελέσματα με τους υπουργούς που αλλάζουν για τα προβλήματα με τα ακτοπλοϊκά δρομολόγια και οι εργαζόμενοι έχουν μείνει χωρίς εργασία.

Νέα σχέση αυτοδιοίκησης και κοινωνικής οικονομίας

Η εν δυνάμει εταιρική αυτή σχέση προσφέρει ένα παράδειγμα για το ρόλο που θα μπορούσε να παίξει η αυτοδιοίκηση, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής βιωσιμότητας και κοινωνικής συνοχής. Η φιλοσοφία και οι Κανονισμοί των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών κι Επενδυτικών Ταμείων 2014-2020 προέβλεπαν σχεδιασμό από τα κάτω προς τα πάνω, από την περιφέρεια προς το κέντρο και γιαυτό η πραγματική ονομασία της συμφωνίας ΕΕ-Κρατών Μελών ήταν Σύμφωνο Εταιρικής Σχέσης, δηλ. η κυβέρνηση θα συνδιαμόρφωνε το σχέδιο μέσα από διάλογο με την αυτοδιοίκηση, τους κοινωνικούς φορείς και την κοινωνία των πολιτών. Κάτι τέτοιο δεν έγινε παρά μόνο εικονικά. Χάθηκε η ευκαιρία, έστω μέσα από την διαμόρφωση των προτεραιοτήτων της περιφερειακής πολιτικής, της πολιτικής συνοχής και της επενδυτικής πολιτικής, να αναπτυχθεί μια συνεργατική/συμμετοχική προσέγγιση στην επίλυση των προβλημάτων της χώρας.

Αλλά και η αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να αποφασίζει μόνη της, σε άχρωμες και παντελώς αδιάφορες συνήθως διαδικασίες, με λογικές πελατειακών εξυπηρετήσεων και ανακύκλωσης των ίδιων αδιέξοδων τοπικών πρακτικών. Η ανανέωση του ρόλου της αυτοδιοίκησης περνάει (και) μέσα από την διαμόρφωση συνεργατικής σχέσης μεταξύ τοπικών-περιφερειακών αρχών και φορέων κοινωνικής κι αλληλέγγυας οικονομίας.

Πολλοί/ες, ακούγοντας και μόνο την πρόταση για μια τέτοια σχέση, ανατριχιάζουν. Φαντάζονται νέα πεδία πελατειακών σχέσεων και διαφθοράς (τα οποία πράγματι εμφανίστηκαν στο παρελθόν τόσο στο χώρο της αυτοδιοίκησης και σε πολλούς από τους παλιούς συνεταιρισμούς όσο και στις σχέσεις μεταξύ τους). Να ξεκαθαρίσουμε, όμως, ότι δεν είναι το συνεργατικό μοντέλο (κοινωνικές επιχειρήσεις, συνεταιρισμοί, αλληλο-ασφαλιστικά ταμεία, συνεταιριστικές τράπεζες κα) που απέτυχε στη χώρας μας. Αντιθέτως, απέτυχε μια συγκεκριμένη αντίληψη για τα συνεργατικά σχήματα, που τα μετέτρεψε σε μηχανισμούς πελατειακής και κομματικής εξυπηρέτησης, αδιαφανούς διανομής και κατασπατάλησης ευρωπαϊκών πόρων, λόγω απουσίας δημοκρατικής συμμετοχής, ελέγχου κι άρνησης τήρησης των 7 βασικών αρχών του διεθνούς συνεταιριστικού, συνεργατικού κινήματος.

Ο ρόλος μιας νέας συμμετοχικής, εταιρικής σχέσης για αλλαγή του μοντέλου

Σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο η δημιουργία θεσμών συμβουλευτικής, εκπαίδευσης, ελέγχου, μάνατζμεντ, δικτύωσης και συνεργασιών έχει δημιουργήσει ένα μοντέλο που αποδεικνύεται αποτελεσματικό με όρους οικονομικούς, όχι μόνο κοινωνικούς, πολύ πιο ανθεκτικό στις κρίσεις, που επεκτείνεται ακόμα και σε περιόδους κρίσεις, όπως η πρόσφατη. Αναγνωρίζεται πλέον σε διεθνές επίπεδο ο καθοριστικός ρόλος  της κοινωνικής κι αλληλέγγυας οικονομίας για το μέλλον της εργασίας, την αλλαγή του επενδυτικού και παραγωγικού μοντέλου, την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, την προώθηση της οικολογικής και ενεργειακής μετάβασης (transition) σε μια οικονομία πράσινη,  δίκαιη, δημοκρατική.

Μια σωστή Συμμετοχική Εταιρική Σχέση τοπικής-περιφερειακής αυτοδιοίκησης και φορέων κοινωνικής-αλληλέγγυας οικονομίας βασίζεται σε αρχές, αξίες, θεσμούς που διασφαλίζουν ότι δεν αναπαράγονται φαινόμενα του παρελθόντος. Δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε τον τροχό. Σε διεθνές κι ευρωπαϊκό επίπεδο υπάρχουν μοντέλα μιας σωστής εταιρικής σχέσης. Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο REVES (μέλος του οποίου είναι και ο “Ανεμος Ανανέωσης”) είναι μια τέτοια συνεργασία μεταξύ ευρωπαϊκών περιφερειακών – τοπικών αρχών και οργανισμών κοινωνικής οικονομίας. Η έννοια της κοινωνικής (κι αλληλέγγυας) οικονομίας δεν ταυτίζεται – για το REVES και όλους τους ευρωπαϊκούς ορισμούς – αποκλειστικά με τις κοινωνικές (συνεταιριστικές) επιχειρήσεις (ΚΟΙΝΣΕΠ), αλλά αφορά σε ένα ευρύ φάσμα:  συνεταιρισμούς, ενώσεις αλληλο-ασφάλισης, κοινωνικές επιχειρήσεις, ιδρύματα και, γενικότερα, όλες τις οργανώσεις που υποστηρίζουν την υπεροχή του ατομικού και κοινωνικού στόχου πάνω από το κεφάλαιο, την εθελοντική και ανοιχτή συμμετοχή, τον δημοκρατικό έλεγχο με την ιδιότητα μέλους, τον συνδυασμό των συμφερόντων των μελών / χρηστών με το γενικό συμφέρον, την υπεράσπιση και εφαρμογή της αρχής της αλληλεγγύης και της υπευθυνότητας, την αυτόνομη διαχείριση και τη βιώσιμη χρήση του μεγαλύτερου μέρους των πλεονασμάτων. Ο ορισμός αυτός εκφράζει όλα τα ευρωπαϊκά δίκτυα, όπως για παράδειγμα την Social Economy Europe, το δίκτυο δικτύων (ευρωπαϊκών κι εθνικών) κοινωνικής οικονομίας.

Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο REVES έχει την μοναδικότητα ότι δεν είναι απλώς δίκτυο  κάποιων από τους φορείς κοινωνικής οικονομίας, αλλά μέλη του είναι τόσο οργανισμοί κοινωνικής οικονομίας όσο και τοπικές/περιφερειακές αρχές που αναπτύσσουν ή θέλουν να αναπτύξουν πολιτικές που προωθούν μια κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία, μια πιο δίκαιη, περιεκτική (inclusive), συμμετοχική και υπεύθυνη κοινωνία. Είναι ένα δίκτυο κοινωνικής καινοτομίας με όρους  διαδικασιών και μεθόδων, που βασίζεται στην αντίληψη της από κοινού απόκτησης και διαμοιρασμού των ικανοτήτων, δεξιοτήτων, γνώσεων κι εμπειριών των μελών και των περιφερειών. Η εμπειρία του REVES αλλά και πολλών επιμέρους παραδειγμάτων αποδεικνύουν ότι μια (νέα) εταιρική σχέση και συνεργασία μεταξύ δύο (αφετηριακά διαφορετικών αλλά με κοινή αξιακή βάση και παρόμοιους στόχους) θεσμών μπορεί να είναι διαφανής, αποτελεσματική, δίκαιη και προς όφελος της κοινωνίας, της οικολογίας και της παραγωγικής βάσης της χώρας.

Οι τομείς συνεργασίας μπορεί να είναι άπειροι, αλλά θα αναλύσω 3 σημαντικούς, κατά τη γνώμη μου, γι αυτή την περίοδο:

  1. Μια νέα εταιρική σχέση για την αναβάθμιση της υπαίθρου και της περιφέρειας

Η υιοθέτησης μιας νέας εταιρικής σχέσης αυτοδιοίκησης και συνεργατικής αγροτικής παραγωγής και μεταποίησης, μέσα από ξεκάθαρους ρόλους και συνέργιες, μπορεί να συμβάλλει στην διατήρηση της πληθυσμιακής και κοινωνικής συνοχής των περιφερειών, στην αποκατάσταση της βιολογικής και γενετικής ποικιλότητας, στην ενδυνάμωση του ρόλου των νέων και των γυναικών στην ύπαιθρο, στην στροφή σε ποιοτικά προϊόντα και υπηρεσίες, σε προϊόντα υψηλής οικολογικής αξίας που αναβαθμίζουν την παραγωγική βάση και την οικονομία της χώρας.

Προφανώς, χρειάζεται μια νέα στρατηγική από την πλευρά της αυτοδιοίκησης, πέρα από τα καθιερωμένα, καθώς και ένα σύγχρονο, πράσινο παραγωγικό σχέδιο, με πρωτοβουλία των παραγωγών και ενίσχυσή τους από τους κριτικά σκεπτόμενους καταναλωτές. Η παραγωγή προϊόντων όπως μαρμελάδες ή βότανα, η καλύτερη συσκευασία προϊόντων ή η αναβάθμιση των τεχνικών μέσων είναι μια καλή βάση αλλά δεν αρκεί. Η συνεργασία αυτοδιοίκησης-συνεργατικών σχημάτων (νέου τύπου αγροτικοί συνεταιρισμοί, ομάδες παραγωγών, γυναικείοι συνεταιρισμοί, ΚΟΙΝΣΕΠ κα) θα πρέπει να ανοίξει νέους δρόμους (με εμπλοκή και ερευνητικών κέντρων) για προϊόντα και υπηρεσίες που ανταποκρίνονται σε νέες τάσεις στην υγεία, στην άσκηση, στην διατροφή, στον τουρισμό, να συμβάλλει σε νέα μοντέλα εκπαίδευσης των παραγωγών αλλά και σε νέα χρηματοοικονομικά εργαλεία. Σε πολλές χώρες η αυτοδιοίκηση συνέβαλλε στην ανάπτυξη συνεταιριστικών ή/και ηθικών τραπεζών, όπως πχ στην Ιταλία.

Το μοντέλο του “οικοσυστήματος” της κοινωνικής οικονομίας στην Καρδίτσα είναι υποδειγματικό, όπως το έχω γνωρίσει κι από κοντά. Η δημιουργία της Αναπτυξιακής Καρδίτσας και η συνδυαστική ενδυνάμωση όλου του φάσματος επιχειρήσεων κοινωνικής οικονομίας (αγροτικοί σύλλογοι, κοινωνικοί φορείς, ενεργειακός συνεταιρισμός, κοινωνικές επιχειρήσεις, δίκτυα διακίνησης), η δημιουργία της Συνεταιριστικής Τράπεζας Καρδίτσας αλλά και η δικτύωση και συνεργασία με άλλες περιοχές και δίκτυα έχουν αναδείξει την Καρδίτσα ως ένα – ευρωπαϊκού επιπέδου – εξαιρετικό παράδειγμα ανάπτυξης του οικοσυστήματος κοινωνικής οικονομίας. Είναι η εταιρική σχέση αυτοδιοίκησης, φορέων κοινωνικής οικονομίας κι ερευνητικών κέντρων που διαμόρφωσε αυτό το πετυχημένο παράδειγμα, σε μια περιοχή όπου οι περισσότεροι παραδοσιακοί αγροτικοί συνεταιρισμοί κατέρρεαν, κάποιοι λίγοι μετασχηματίζονταν και νέου τύπου γεννιόντουσαν.

  1. Ανανέωση κι αλλαγή του κοινωνικού μοντέλου

Σε μοντέλα κοινοτικά υποστηριζόμενης γεωργίας ή δικτύων (συνεργαζόμενων /συνεταιρισμένων) παραγωγών – καταναλωτών η αυτοδιοίκηση μπορεί να παίξει ουσιαστικό ρόλο στην κατεύθυνση της εκπαίδευσης κι επικοινωνίας. Ακόμα πιο σημαντική, όμως, είναι η σύνδεση των δικών της κοινωνικών πολιτικών με νέες προσεγγίσεις για την κοινωνική ένταξη, την μείωση του κοινωνικού αποκλεισμού μέσα από την εργασία ευάλωτων ομάδων σε επιχειρήσεις κοινωνικής οικονομίας (πχ κοινοτικά υποστηριζόμενη γεωργία, δίκτυα εναλλακτικού και οικολογικού τουρισμού όπως το LE MAT, επιχειρήσεις επιδιόρθωσης κι επαναχρησιμοποίησης υλικών και προϊόντων κα).

Μια τέτοια στρατηγική απαιτεί την μετακίνηση της αυτοδιοίκησης από τον ρόλο του παρόχου επιδομάτων (και συσσιτίων), στο πλαίσιο μιας επιδοματικής-ανακουφιστικής πολιτικής (που απλώς αποτρέπει την πλήρη εξαθλίωση κοινωνικά αποκλεισμένων ανθρώπων), στην κατεύθυνση του σχεδιασμού και υλοποίησης ενεργητικών πολιτικών που άρουν την φτώχεια, την ενεργειακή φτώχεια, τον κοινωνικό αποκλεισμό, την περιθωριοποίηση, την ανεργία. Η αξιοποίηση πόρων από το Κοινωνικό Ταμείο για να απασχοληθούν άνεργοι μέσα από σχήματα “κοινωφελούς εργασίας” στην αυτοδιοίκηση προσφέρει μια ανακούφιση, ένα χαρτζιλίκι, για άτομα που είναι για καιρό άνεργα, αλλά στην πραγματικότητα συντηρεί την ανεργία (την μειώνει μόνο στατιστικά),  και κυρίως στερεί ουσιαστικούς πόρους που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως κεφάλαια έναρξης για δυναμικές επιχειρήσεις ανέργων κι ανθρώπων που αναζητούν νέα μοντέλα οικονομίας, που συνδυάζουν αξίες, κοινωνικούς και παραγωγικούς στόχους, κοινωνικό και οικολογικό αντίκτυπο.

Αντί οι δήμοι να λειτουργούν ως φορείς διατήρησης της υπάρχουσας κατάστασης κοινωνικού αποκλεισμού, χρειάζεται να διαμορφώσουν εταιρική σχέση με τους τους ανέργους, τους κοινωνικά αποκλεισμένους και τον κοινωνικός τους χώρο ώστε να αναλαμβάνουν από κοινού δράση. Η αυτοδιοίκηση οφείλει να σχεδιάζει μαζί τους αλλά και να στηρίζει με ενεργητικές πολιτικές κι εργαλεία την διαμόρφωση ενός ευνοϊκού κοινωνικού περιβάλλοντος που προσαρμόζεται στις νέες ανάγκες και ικανότητες.

Το WELCOMMON είναι ένα παράδειγμα μιας νέας πολιτικής και πρακτικής στα θέματα των προσφύγων. Είναι ένα πρότυπο κέντρο προσωρινής φιλοξενίας και κοινωνικής ένταξης προσφύγων που σχεδίασε και δημιούργησε ο Άνεμος Ανανέωσης, η κοινωνική συνεταιριστική μας επιχείρηση. Μέχρι τα τέλη του 2017 υλοποιείται  σε συνεργασία με την Εταιρεία Ανάπτυξης και Τουριστικής Προβολής Αθηνών κι εντάσσεται στο πλαίσιο του προγράμματος “Προσωρινή Στέγαση Προσφύγων” του Δήμου Αθηναίων και της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR). Δεν είναι, όμως, απλώς ένα πρόγραμμα και κέντρο για αξιοπρεπή διαμονή των πιο ευάλωτων ομάδων προσφύγων αλλά και ένα καινοτόμο σχέδιο για κοινωνική κι επαγγελματική ένταξη, μέσα από μια αντίληψη συνεργασίας κι εταιρικής σχέσης, δηλαδή μαζί με τους πρόσφυγες και την τοπική κοινωνία, προς όφελος και των προσφύγων και της τοπικής κοινωνίας.  

Όχι τυχαία, ο Άνεμος Ανανέωσης και το WELCOMMON τιμήθηκαν στις 8 Ιουνίου 2017 με το βραβείο “Special Mention” στο πλαίσιο του REVES Excellence Award 2017, μεταξύ πολλών υποψηφιοτήτων από 7 διαφορετικές χώρες, ως επίτευγμα της συνεργασίας μεταξύ της κοινωνικής συνεταιριστικής επιχείρησης «Άνεμος Ανανέωσης» και της Εταιρείας Ανάπτυξης και Τουριστικής Προβολής Αθηνών του Δήμου Αθηναίων. Το βραβείο έχει ως στόχο να ενισχύσει τις συνέργειες μεταξύ τοπικών / περιφερειακών αρχών και φορέων της κοινωνικής οικονομίας, καθώς και να αναδείξει τα επιτεύγματα αυτής της συνεργασίας. Η επιτροπή αξιολόγησης αποτελείτο από εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Επιτροπής Περιφερειών και της Social Economy Europe.

  1. Η ενεργειακή μετάβαση προς ένα μοντέλο κοινοτικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές

Το μοντέλο μας για το WELCOMMON (που σημαίνει welcome in common) δεν αφορά μόνο στους πρόσφυγες αλλά συνολικότερα στην ανανέωση της κοινωνικής πολιτικής στην Ελλάδα που χρειάζεται να αντιμετωπίζει τα σημαντικά προβλήματα με ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, προώθηση της οικολογικής μετάβασης, αλλαγή του ενεργειακού μοντέλου και ενδυνάμωσης της προστασίας του κλίματος και του περιβάλλοντος.

Η μετάβαση από το σημερινό συγκεντρωτικό και ρυπογόνο ενεργειακό μοντέλο, προς ένα μοντέλο που θα βασίζεται αποκλειστικά στην εξοικονόμηση και στις ανανεώσιμες πηγές (άνεμο, ήλιο, νερό, βιομάζα) είναι θέμα επιβίωσης. Αλλά θέλουμε η αλλαγή αυτή να μην αφορά μόνο στην τεχνολογία, αλλά και στο πώς θα οδηγήσει σε ένα νέο αποκεντρωμένο (βασισμένο αποκλειστικά στις ΑΠΕ) μοντέλο, στην αυτο-παραγωγή κι ανταλλαγή ενέργειας σε τοπικό επίπεδο, στην διατήρηση σε τοπικό επίπεδο και στην κοινωνία του πλούτου που παράγεται από την ενέργεια, στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας.

Στο επίπεδο της προμήθειας ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές, συντελούνται ήδη ραγδαίες αλλαγές. Πολλοί ευρωπαϊκοί δήμοι (όχι μόνο πολίτες) προμηθεύονται πράσινη ενέργεια από ενεργειακούς συνεταιρισμούς. Αναπτύσσουν, επίσης, εταιρικές σχέσεις με ενεργειακούς συνεταιρισμούς για παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ή προώθηση εκτεταμένων προγραμμάτων εξοικονόμησης. Η αυτοδιοίκηση έχει παίξει, επίσης, πρωταγωνιστικό ρόλο στην μετάβαση περιοχών που βασίζονταν σε εξορύξεις κάρβουνου ή λιγνίτη σε μια νέα εποχή, μέσα από εταιρικές σχέσεις συνεργασίας με ερευνητικά κέντρα, φορείς και ιδιωτικές ή συνεργατικές επιχειρήσεις.

Υπάρχει τεράστιος χώρος για εταιρικές σχέσεις και στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας, που πλήττει σήμερα μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Σήμερα πολλοί για να επιβιώσουν, στοιχειωδώς, χρειάζονται επιδόματα θέρμανσης και ενοικίου. Αντί αυτών των επιδομάτων, που αντιπροσωπεύουν μια σπατάλη εκατοντάδων εκατομμυρίων Ευρώ (μια και δεν βγάζουν τα νοικοκυριά απ’ την ενεργειακή φτώχεια), οι δήμοι θα μπορούσαν να αναπτύξουν εταιρικές σχέσεις με συνεργατικά σχήματα που βοηθούν τα νοικοκυριά να αναβαθμίσουν ενεργειακά την κατοικία τους καθώς και να ενθαρρύνουν συνεργατικά σχήματα που θα παράγουν την αναγκαία ενέργεια ακόμα και στο επίπεδο της γειτονιάς, συνδυάζοντας κλιματική-ενεργειακή και κοινωνική πολιτική. Όπως αναδεικνύει και η  μελέτη που εκπόνησαν ο Άνεμος Ανανέωσης, το Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ και το ΙΝΖΕΒ, οι καταναλωτές (con-sumer) μπορούν στο πλαίσιο μιας κοινωνικής πολιτικής να μετατραπούν σε παραγωγούς-καταναλωτές (pro-sumer), με την στήριξη ευρωπαϊκών αλλά κι εναλλακτικών χρηματοοικονομικών εργαλείων (όπως αυτά που έχουν δημιουργήσει πολλοί ευρωπαϊκοί ενεργειακοί συνεταιρισμοί και η ομοσπονδία τους RESCoop.eu). Η τεχνολογία δίνει την δυνατότητα ανταλλαγής ενέργειας (πραγματικά ή “ψηφιακά”) μεταξύ νοικοκυριών, ενώ η παραγωγή “κοινοτικής ενέργειας” από ανανεώσιμες πηγές δημιουργεί εισοδήματα και θέσεις εργασίας.

Το πεδίο συνεργασιών είναι ανοικτό

Θα μπορούσαμε να αναφερθούμε σε πολλούς άλλους τομείς, όπως είναι πρόληψη και μείωση της παραγωγής αποβλήτων, προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση υλικών και προϊόντων, κομποστοποίηση, αναδιοργάνωση του μοντέλου υγείας κα. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο απαιτούνται βαθιές αλλαγές πολιτικών και διαφοροποίηση αξιών. Για παράδειγμα, τα θέματα υγείας δεν είναι κάτι που αφορά μόνο γιατρούς, φαρμακεία, νοσοκομεία και ”ειδικούς της υγείας”. Αφορά συνολικά στην διαμόρφωση νέων, κοινοτικών μοντέλων υγείας, με έμφαση στην ολοκληρωμένη ανάπτυξη σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο πολιτικών και δομών που προωθούν καλύτερη υγεία για ολόκληρο τον πληθυσμό (πρόληψη, αποφυγή ασθενειών) μέσω σωστότερης διατροφής, κατάλληλης άσκησης, μείωσης κοινωνικών ανισοτήτων και αποκλεισμού, υγιούς γήρανσης, υγιών και καθαρών πόλεων, πρωτοβάθμιας φροντίδας και περίθαλψης, παροχής υπηρεσιών υγείας στο σπίτι, ως κυρίαρχων κατευθύνσεων για να μειωθεί η ανάγκη νοσοκομειακής περίθαλψης. Η εμπειρία των κοινωνικών ιατρείων θα ήταν πολύ χρήσιμη για τον επανασχεδιασμό του μοντέλου αλλά εξίσου σημαντική θα ήταν η συμβολή των εκπαιδευτικών (πχ αγωγή υγείας) ή των συλλόγων ποδηλατιστών, των κοινωνικών λειτουργών ή των φροντιστών ΑΜΕΑ, των πολιτών (υγιών ή ασθενών) ή της αυτοδιοίκησης.

Έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας για να διαμορφώσουμε έναν ισχυρό χώρο κοινωνικής κι αλληλέγγυας οικονομίας αλλά και εταιρικές/συνεργατικές σχέσεις μεταξύ αυτοδιοίκησης και οργανισμών κοινωνικής-αλληλέγγυας οικονομίας. Όσο όμως αυτά παραμένουν στο περιθώριο, η αναγκαία αλλαγή στην κοινωνία θα είναι μια μακρινή υπόθεση ή θα ταυτίζεται με αλλαγή κάποιων αριθμών που αφορούν μόνο τα δημοσιονομικά.

 

 

 
Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε στην Athens Voice το Σάββατο 11/11/2017 http://www.athensvoice.gr/politics/402489_allagi-politikon-kai-monteloy-gia-na-vgoyme-apo-tin-krisi

H πολιτική βρίσκεται σήμερα σε βαθιά κρίση. Όλο και πιο λίγοι ενδιαφέρονται για την πολιτική και τα κόμματα. Ο κόσμος αλλάζει με γοργούς ρυθμούς γύρω μας, χωρίς, όμως, να είναι η πολιτική που κινεί τις αλλαγές, αλλά κυρίως η τεχνολογία και η οικονομία.

Σε αντίθεση με τα πολιτικά αιτήματα του παρελθόντος για “αλλαγή” σε έναν κόσμο που κινούνταν με σχετικά αργές διαδικασίες, το ζητούμενο από την πολιτική σήμερα είναι ακριβώς να επηρεάσει τις κατευθύνσεις των αλλαγών που συντελούνται. Τίποτα δεν είναι μονόδρομος, όπως προσπαθούν να μας πείσουν κάποιοι. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, είναι αναγκαία η πολιτική – όχι όπως την ξέρουμε στην Ελλάδα – για να διαμορφώσουμε τις εξελίξεις που θα κάνουν τον κόσμο μας πιο δίκαιο, θα προστατέψουν τον πλανήτη και για τις επόμενες γενιές και θα ελέγξουν την τεράστια οικονομική φούσκα και την υπερ-συγκέντρωση πλούτου στα χέρια περιορισμένων ελίτ. Η “νόμιμη” αποφυγή φόρων ύψους 600 δις δολαρίων χάρη σε ένα δίκτυο offshore είναι ακριβώς το αποτέλεσμα της απουσίας μιας πολιτικής σε διεθνές κι ευρωπαϊκό επίπεδο που θα  περιορίσει την φορο-αποφυγή των “γιγάντων” (Panama Papers, Paradise Papers).

Αν δεν είναι η πολιτική, και μάλιστα σε ευρωπαϊκό καιδιεθνές επίπεδο, ποιος θα θέσει πλαίσιο και κανόνες που θα οδηγήσουν την οικονομία να δουλεύει προς όφελος της κοινωνίας και όχι το ανάποδο; Σήμερα, επιχειρήσεις διαθέτουν μεγαλύτερη ισχύ και οικονομική δύναμη από πολλές κυβερνήσεις. Αυτό οδηγεί σε μεταφορά των διαδικασιών λήψης αποφάσεων από την κοινωνία και την πολιτική στους απρόσωπους εκπροσώπους οικονομικών συμφερόντων. Η “απόσυρση” της πολιτικής επιτρέπει σε μια πολυεθνική εξόρυξης μεταλλευμάτων ή πετρελαίου να καθίσει στο σκαμνί μια κυβέρνηση ή μια τοπική αρχή για την απόφαση (ή έστω την πρόθεσή της) να μην προχωρήσει κάποια επένδυση που βλάπτει το περιβάλλον ή δεν κρίνεται συμφέρουσα για την κοινωνία. Να δύο περιπτώσεις: εξόρυξη χρυσού στη Χαλκιδική και εξόρυξη πετρελαίου στην Αδριατική. Εταιρία πετρελαίου μηνύει την ιταλική κυβέρνηση για την απόφασή της να μην επιτρέψει εξόρυξη πετρελαίου στην Αδριατική λόγω των κινδύνων για το θαλάσσιο περιβάλλον και τις παράκτιες κοινότητες!

Από την άλλη, η πολιτική έχει σήμερα μετασχηματιστεί. Tα κόμματα δεν έχουν πλέον – και σωστά – το μονοπώλιο της πολιτικής, κάτι που μας εκφράζει απολύτως. Στο πλαίσιο ενός νέου μοντέλου πολιτικής για την κοινωνία με την κοινωνία, ισχυρό πόλο αποτελεί η κοινωνία των πολιτών. Η εποχή του διαδικτύου έχει μετασχηματίσει τον τρόπο που οι πολίτες αντιλαμβάνονται την πολιτική τους παρέμβαση. Εκατομμύρια μπορεί να συναντηθούν πραγματικά ή “διαδικτυακά”  για να προστατέψουν το νερό από την ιδιωτικοποίηση, να σταματήσουν έναν αγωγό πετρελαίου ή να πιέσουν για αλλαγή σε κάποια φορολογική ή επενδυτική πολιτική (κίνημα “divest from fossil fuel”, μαζικής δηλαδή απόσυρσης των χρημάτων τους από ομόλογα επιχειρήσεων που σχετίζονται με δραστηριότητες που βλάπτουν το περιβάλλον ή τα κοινωνικά συμφέροντα), ή να δημιουργήσουν έναν ενεργειακό συνεταιρισμό που παράγει και διανέμει ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές.

Παρόλα αυτά ο βασικός πυρήνας της πολιτικής – η ουσία της, όχι όπως εκπροσωπείται από τα κόμματα σήμερα – είναι η σύνθεση επιμέρους παρεμβάσεων και ιδεών σε συγκροτημένες, συνεκτικές στρατηγικές συμβατές με τις ταυτότητες τους (φιλελεύθερες, αριστερές, πράσινες, συντηρητικές κα), ικανές να αποτελούν σχέδιο διακυβέρνησης (ή εν δυνάμει). Εννοείται ότι   λειτουργούν συμπληρωματικά ή αντιθετικά σε σχέση με άλλες στρατηγικές.

Το αν θα γίνουν μαζικές επενδύσεις που διατηρούν ένα ξεπερασμένο ενεργειακό μοντέλο (εξορύξεις πετρελαίου, νέες λιγνιτικές μονάδες κα) ή επενδύσεις (και ποιες) στην εξοικονόμηση και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν είναι τεχνικό θέμα, ή έστω ζήτημα μιας οικονομικής επιλογής. Συνδέεται με το συνολικό μοντέλο, είναι πολιτική επιλογή και μάλιστα κεντρική.   Όπως ακριβώς συμβαίνει στην διαβούλευση για τον σχηματισμό της νέας γερμανικής κυβέρνησης.

Πολιτική δεν μπορεί να σημαίνει συνονθύλευμα (ετερόκλητων συχνά) αποφάσεων που δεν συγκροτούν στρατηγική, όπως παρατηρούμε να συμβαίνει στη χώρα μας. Χρειαζόμαστε νέες πολιτικές, αποτέλεσμα ουσιαστικής συζήτησης στην κοινωνία και στο κοινοβούλιο, τεκμηρίωσης, αντιπαράθεσης αλλά και διαλόγου, όχι μονοδιάστατης σκέψης και τυφλού κομματικού φανατισμού. Προϋπόθεση είναι να αλλάξουν ριζικά τα κόμματα, να διαμορφώσουμε ένα νέο μοντέλο πολιτικής που φέρνει στο κέντρο της (πολιτικής) αντιπαράθεσης τις εναλλακτικές που υπάρχουν: σε σχέση με τον τρόπο λήψης των αποφάσεων και διαμόρφωσης των επιλογών (μοντέλο δημοκρατίας), το είδος των επενδύσεων και της οικονομίας (οικονομικό μοντέλο), την κοινωνική πολιτική που θα συμβάλλει στην μείωση των ανισοτήτων αλλά και την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής (κοινωνικό μοντέλο), την εκπαίδευση και την παιδεία (εκπαιδευτικό μοντέλο) κα.

Αν και ο μέσος πολίτης διαμορφώνει μια αντίληψη ότι “όλοι είναι ίδιοι, όλα οδηγούν στο ίδιο αποτέλεσμα” και κατά συνέπεια “δεν χρειαζόμαστε την πολιτική και τους πολιτικούς”, αυτό δεν είναι αλήθεια. Μια κριτική προσέγγιση μπορεί εύκολα να πείσει ότι δεν οδηγούν όλες οι επιλογές  στην δημιουργία μιας κοινωνίας συνεκτικής, βιώσιμης, οικολογικά προσανατολισμένης. Αλλά ούτε συνθήματα οδηγούν κατ΄ ανάγκη τη χώρα προς μια “δίκαιη ανάπτυξη”, “κοινωνική συνοχή” επειδή κάποιος τα χρησιμοποιεί επικοινωνιακά.

Παρόμοια ζητήματα δεν φαίνεται να απασχολούν την κεντρική σκηνή και τα κόμματα στην Ελλάδα. Είμαστε θεατές σε ένα παιχνίδι “εξόντωσης του αντιπάλου”, γρήγορης εναλλαγής άσπρου-μαύρου, ανάλογα με την θέση ως προς την κυβέρνηση που βρίσκεται ένα κόμμα. Οι φανατικοί αντιμνημονιακοί έγιναν αυτοί που εφάρμοσαν χωρίς αντιδράσεις ένα από τα πιο σκληρά προγράμματα, που αν στην εξουσία βρίσκονταν οι προηγούμενοι διαχειριστές αποκλείεται να είχαν περάσει χωρίς τρομερές κοινωνικές συγκρούσεις. Οι εκπρόσωποι “της ανατροπής” αποδείχτηκαν οι πιο πετυχημένοι εφαρμοστές των προγραμμάτων των προηγούμενων, έχοντας όμως συμβάλλει στην μαζική κατάθλιψη της κοινωνίας και στην απαξίωση κάθε φωνής που αντιπροτείνει μια εναλλακτική πολιτική, που βασίζεται στην λογική, στην καινοτομία, στις σύγχρονες πράσινες και κοινωνικές αναζητήσεις. Αλλά και οι σημερινοί εκπρόσωποι της αντιπολίτευσης “ξέχασαν” τις δικές τους ευθύνες για την πορεία προς τα βράχια (ελλείμματα, πελατειακό κράτος, διαφθορά) και την προώθηση μιας “δημοσιονομικής εξυγίανσης” που κατέστρεψε την οικονομία, αντί να την κάνει περισσότερο υπεύθυνη, βιώσιμη κι αποτελεσματική.

Η βαθιά αλλαγή της πολιτικής και των κομμάτων είναι για την Ελλάδα θέμα επιβίωσης, μια και δεν υπάρχουν ισχυρές δομές μέσα στην κοινωνία και στην διοίκηση που επιτρέπουν να “δουλεύει το σύστημα” ακόμα και αν τα κόμματα και οι πολιτικοί δρουν καταστροφικά. Η πολύπλευρη κρίση είναι παιδί του πολιτικού συστήματος. Η πραγματική και όχι εικονική έξοδος από την κρίση απαιτεί την αφύπνιση της κοινωνίας και (μεταξύ άλλων) τον μετασχηματισμό των κομμάτων καθώς και την αντιστοίχισή τους με πραγματικές, όχι πλασματικές, πολιτικές ταυτότητες.

Οι επιτυχίες κι αποτυχίες του πράσινου χώρου

Ο δικός μας, πράσινος χώρος συνέβαλε με πολιτικές προτάσεις στο να συνδεθεί η οικολογία και η κοινωνική δικαιοσύνη. Σημαντικά τμήματα της κοινωνίας αντιλαμβάνονται ότι μια κοινωνία δικαιοσύνης, που νοιάζεται για όλες τις γενιές, πρέπει να αλλάξει και η ίδια και να διαμορφώσει ένα νέο παραγωγικό-καταναλωτικό μοντέλο και μια οικονομία που προστατεύει το περιβάλλον, δημιουργεί θετικό αντίκτυπο, βοηθάει στην ποιότητα ζωής και στη βελτίωση της υγείας. Όσο αναδεικνύονταν ως μια αξιόπιστη πολιτική δύναμη, κατάφερνε να επηρεάζει και την πολιτική συζήτηση.

Η πρώτη περίοδος εμφάνισης της πολιτικής οικολογίας έσπρωξε στην δημιουργία οικολογικών τμημάτων και σχετικής συζήτησης μέσα στα κόμματα και στην κοινωνία. Η δεύτερη γόνιμη περίοδος της (2008-2012) δημιούργησε ελπίδες για επηρεασμό της συνολικής πολιτικής και διαμόρφωση μιας εναλλακτικής μεταρρυθμιστικής πρότασης. Το στείρο εξωτερικό περιβάλλον αντιπαράθεσης, δικά μας λάθη και οι φιλοδοξίες λόγω της διαφαινόμενης ανόδου κι εκλογής βουλευτών οδήγησε στην κατάρρευση των Οικολόγων Πράσινων. Τα περισσότερα σημαντικά και ιδρυτικά στελέχη αποχώρησαν ή έμειναν στο περιθώριο, κυριάρχησε ο καιροσκοπισμός και το βόλεμα σε κάποιες θεσούλες μέσω της ένταξης ουσιαστικά στις τάξεις των ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ χάρη στην σφραγίδα.

Άτομα που αποχωρήσαμε από τους Οικολόγους Πράσινους κι άλλα νεώτερα στελέχη συγκροτήσαμε το 2014, σε πράσινη πολιτική και ηθική βάση, τους ΠΡΑΣΙΝΟΥΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ, με περιορισμένη όμως ακόμα δυνατότητα επηρεασμού της πολιτικής. Η ανασυγκρότηση του πολιτικού χώρου των Πράσινων σε υγιείς βάσεις είναι σήμερα περισσότερο από αναγκαία. Σε διεθνές κι ευρωπαϊκό επίπεδο η πολιτική αντιπαράθεση αφορά ακριβώς στα θέματα και τις πολιτικές που θέτουμε οι Πράσινοι: κλιματική αλλαγή, οικονομικό μοντέλο, δημοκρατία, κοινωνική συνοχή, οικονομική-κοινωνική δικαιοσύνη. Δεν είναι αλήθεια ότι οι πράσινοι υποχωρούν, αντιθέτως έχουν γίνει μέρος του main stream, η επιρροή τους στην πολιτική, στην κοινωνία και στην οικονομία είναι αυξανόμενη. Δεν είναι τυχαίο, αυτά τα θέματα αποτελούν την βάση για σχηματισμό ή όχι “κυβέρνησης Τζαμάικα” στη Γερμανία, συγκροτούν τα πεδία αντιπαράθεσης  στις ΗΠΑ.

Ανασυγκρότηση κι αυτόνομη παρουσία των Πράσινων (είτε ονομαζόμαστε μελλοντικά ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ή κάπως αλλιώς) είναι επιλογή για να μπορούμε να επηρεάσουμε τις πολιτικές και των άλλων κομμάτων. Άλλες δυνάμεις επέλεξαν να ενσωματωθούν στον ΣΥΡΙΖΑ ή στο Ποτάμι ή στην Δημοκρατική Συμπαράταξη αλλά αφομοιώθηκαν και “νομιμοποιούν” επιλογές που δεν έχουν σχέση με τις σημερινές (οικολογικές κοινωνικές) ανάγκες της κοινωνίας. Το “Πράσινη λύση για την πολύπλευρη κρίση”, κεντρικό σύνθημα του χώρου μας το 2008-2009, παραμένει επίκαιρο. Ένα ισχυρό πράσινο κόμμα (νέου τύπου, συμμετοχικό όχι αρχηγικό ή χαοτικό, μεταρρυθμιστικό αλλά όχι άχρωμο, οικολογικά και κοινωνικά παρεμβατικό στην καθημερινότητα) φαίνεται να ενδιαφέρει εκ νέου αρκετούς πολίτες.

Ποια θα είναι η θέση του στον πολιτικό χάρτη; Θα είναι πράσινο αλλά και αριστερό, θα είναι πράσινο αλλά συντηρητικό; Θα είναι πράσινο αλλά άχρωμο; Ένα σύγχρονο πράσινο κόμμα  επιδιώκει ταυτοχρόνως οικολογικές αλλαγές στην οικονομία και κοινωνικές αλλαγές που συμβάλλουν στην συνοχή, στην εργασία με νόημα, στην συνεργασία των γενεών, αναδεικνύει την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως συστατικό στοιχείο της καθημερινότητας, αντιμετωπίζει την πάταξη της φοροαποφυγής ως κεντρικό εργαλείο για να μειωθούν οι ανισότητες και οι κοινωνικές αδικίες. Αυτό είναι αριστερό ή δεξιό; Με παλιούς όρους θα λέγαμε ότι αυτό οδηγεί σε ένα πράσινο κόμμα που έχει αριστερές επιρροές. Αλλά με όσα έχουμε δει στην Ελλάδα, από το ΠΑΣΟΚ, το ΣΥΡΙΖΑ, τη ΔΗΜΑΡ, σηκώνει πολύ συζήτηση για το τι αντιπροσωπεύει σήμερα η κομματική αριστερά και πόσο αριστερά είναι. Προφανώς, το να αλληθωρίζουμε προς την ΝΔ, δεν περνάει καν από τη σκέψη μας.

Οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ και οι άλλοι χώροι

Σταθερά προσηλωμένοι/ες σε μια πράσινη πολιτική με ισχυρά στοιχεία οικολογίας, κοινωνικής δικαιοσύνης κι αλληλεγγύης στο πρόγραμμά μας, μεταρρυθμιστικών προτάσεων για να γίνει η Ευρώπη αυτό που ονειρευόμαστε, επιδιώκουμε να παρέμβουμε με την δική μας αυτόνομη παρουσία στις εξελίξεις σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο. Ελπίζουμε στις επόμενες εκλογές να έχουμε και κοινοβουλευτική εκπροσώπηση.

Μας αφήνουν, όντας αυτόνομος πολιτικός χώρος, αδιάφορες οι εξελίξεις σε άλλους πολιτικούς χώρους; Θα έλεγα όχι. Μας ενδιαφέρουν μέσα από την οπτική ενός πολιτικού φορέα που ανήκει σε άλλη πολιτική οικογένεια, που όμως βλέπει σε βάθος χρόνου, αναγνωρίζει την ανάγκη να αλλάξουν και τα άλλα πολιτικά κόμματα ώστε να υπάρχουν προοπτικές προγραμματικών συμφωνιών μελλοντικά.

Το μέλλον πρέπει να ανήκει σε προγραμματικές συμφωνίες διακριτών πολιτικών ταυτοτήτων, όχι σε αυτοδυναμίες λόγω εκλογικού συστήματος ή αποτυχίας των άλλων, όχι σε τυχάρπαστες συγκολλήσεις. Παρά τις διάφορες προσκλήσεις, έχουμε ξεκαθαρίσει ότι δεν ανήκουμε ή εντασσόμαστε στην κεντρο-αριστερά (ή στον ΣΥΡΙΖΑ ή όπου αλλού). Με δεδομένη την αυτόνομη δική μας πορεία ως ΠΡΑΣΙΝΟΙ, μας ενδιαφέρει να απαλλαγεί η ΝΔ από τα βαρίδια του παρελθόντος της (ακροδεξιά, πελατειακές σχέσεις, απουσία πολιτικού λόγου), να αναλάβει την ευθύνη της (με αυτοκριτική και κριτική) για όσα έκανε και μας οδήγησε στα βράχια, και να εξελιχθεί σε ένα σοβαρό κεντροδεξιό κόμμα, ασχέτως αν εμείς δεν πρόκειται να συνεργαστούμε μαζί της. Μας ενδιαφέρει ο ΣΥΡΙΖΑ να σταματήσει την καταστροφική πολιτική, την πολιτική μίσους και πόλωσης, μας ενδιαφέρει να αναδείξει επιτέλους μια ταυτότητα και να σταματήσει να ισχυρίζεται ότι η καταστροφική πολιτική του είναι μονόδρομος για την …αριστερά. Δεν μπορεί να μην παρακολουθούμε τις εξελίξεις στην κεντρο-αριστερά ώστε να σταματήσει να είναι ένα συνονθύλευμα ετερόκλιτων απόψεων, να αναλάβει με γενναιότητα τις ευθύνες της για την χρεοκοπία της χώρας και την άστοχη πολιτική της. Δεν είναι δυνατόν να συνεχίσει η χώρα να έχει κόμματα που δεν έχουν σχέση με την πολιτική που χρειαζόμαστε σήμερα, κόμματα που χαράσσουν τακτικές με βάση το αν βρίσκονται στην καρέκλα της εξουσίας ή στην καρέκλα της αντιπολίτευσης.

Είναι αλήθεια ότι η προεκλογική “εκστρατεία” των υποψηφίων του φορέα της κεντροαριστεράς δεν μας έκανε πιο αισιόδοξους. Απουσίαζαν τα μεγάλα διακυβεύματα της εποχής μας. Η συζήτηση ήταν επαρχιακού επιπέδου “παράθεση ιδεών”. Ίσως αυτό οφείλεται και στην απεύθυνση κυρίως στο υπάρχον κομματικό ακροατήριο του ΠΑΣΟΚ, της ΔΗΜΑΡ και του ΠΟΤΑΜΙΟΥ. Αλλά και στο γεγονός ότι τα κόμματα συνεχίζουν να αναδεικνύουν στελέχη μέσω κομματικής επετηρίδας. Με την έννοια αυτή θα είχε ενδιαφέρον να δούμε αν ένας άνθρωπος που δεν ανήκει στην κομματική επετηρίδα αλλά και προέρχεται από μια άλλη εμπειρία διαχείρισης των κοινών (αυτοδιοίκηση) θα μπορέσει να αναδειχθεί σε ηγέτη της παράταξης της κεντρο-αριστεράς, και – το πιο σημαντικό – να αναδείξει στο κέντρο ενός νέου προγραμματικού λόγου του φορέα θέματα που σήμερα βρίσκονται εκτός DNA του ή τα προσέγγισε στο παρελθόν μέσα από πελατειακές και καταστροφικές αντιλήψεις (κοινωνικό κράτος, κοινωνική πολιτική).